Metody analizy strategicznej

Metody analizy strategicznej
Polecane artykuły


W swej działalności podstawowej i sferze obsługi przedsiębiorstwa wykorzystują szereg metod opisywanych w literaturze i upowszechnianych przez ośrodki naukowo-badawcze i inne instytucje. Metody te zostały opracowane przez praktyków i teoretyków różnych dziedzin zarządzania. Dla celów prezentacji zostały wyodrębnione następujące grupy metod:

  • metody analizy ekonomicznej,
  • metody prognozowania,
  • metody oceny ryzyka projektów,
  • metody analizy przewagi konkurencyjnej firmy,
  • metody analizy strategicznej,
  • metody analizy jakości wyrobów,
  • metody analizy systemu logistycznego,
  • metody informatyczne.

Należy zwrócić uwagę na wagę działalności podstawowej dla zarządzania strategicznego. Zamierzenia zarządu, misja i cele strategiczne, przekładane są w końcu na codzienne "operacyjne" działania wszystkich pracowników przedsiębiorstwa. Nie da się zarządzania strategicznego "odseparować" do celów analityczno-badawczych od zarządzania operacyjnego.

Zestawienie

Zestawienie metod i technik szczegółowych wykorzystywanych w ramach przedstawionych powyżej grup znajduje się w poniższej tabeli. Należy zaznaczyć, że przedstawione metody nie dotyczą jedynie zarządzania strategicznego. Jedynie dwie grupy metod można zaliczyć do metod zarządzania strategicznego par excellence (są to: metody analizy strategicznej i analizy przewagi konkurencyjnej firmy), pozostałe jednak mimo luźnego związku z zarządzaniem strategicznym, również mogą mieć zastosowanie w istotny sposób poszerzając zakres analiz i kompleksowość otrzymywanych wyników.

Grupa metod Charakterystyka Metody i techniki szczegółowe
Metody analizy ekonomicznej

Dotyczą one analizy podstawowych wielkości ekonomicznych takich jak przychody, koszty, zyski wyrażone w jednostkach pieniężnych, a także ich przekształceń w postaci wskaźników, miar dynamiki, metod prognozowania i oceny przedsięwzięć inwestycyjnych. Wspólną cechą charakterystyczną wymienionych obok metod jest operowanie na danych liczbowych, stosunkowo łatwo dostępnych wewnątrz przedsiębiorstwa.

  • Analiza kosztów:
    • koszt kredytu,
    • koszt kapitału z obligacji,
    • koszt kapitału z akcji uprzywilejowanych,
    • koszt kapitału z emisji akcji zwykłych,
    • koszt kapitału z nie podzielonych zysków,
    • koszt kapitału z amortyzacji,
    • średni ważony koszt kapitału (WACC).
  • Próg rentowności (BEP):
    • ilościowy próg rentowności,
    • jakościowy próg rentowności,
    • w procentach wykorzystania mocy produkcyjnych,
    • graniczny poziom jednostkowej ceny sprzedaży,
    • graniczny poziom jednostkowych kosztów zmiennych,
    • marginesy bezpieczeństwa.
  • Dźwignia ekonomiczna:
    • stopień dźwigni operacyjnej,
    • punkt obojętności,
    • stopień dźwigni finansowej.
  • Wskaźniki płynności finansowej:
  • Wskaźniki rentowności:
    • ROS: rentowność sprzedaży,
    • ROA: rentowność majątku,
    • ROE: rentowność kapitału.
  • Wskaźniki zadłużenia:
    • ogólny poziom zadłużenia,
    • zadłużenie długoterminowe,
    • pokrycie obsługi kredytu,
    • pokrycie majątku trwałego kapitałem własnym,
    • pokrycie majątku obrotowego kapitałem własnym,
  • Wskaźniki sprawności działania:
  • Metody dynamiczne oceny inwestycji:
Metody prognozowania Polegają na określeniu prawidłowości kształtowania się określonej zmiennej ekonomicznej wykorzystywanej w ramach analizy strategicznej w czasie.
  • Analiza szeregów czasowych
  • Metoda barometrów
  • Modele ekonometryczne
  • Metody intuicyjne
Metody oceny ryzyka projektów W ramach tej grupy można wymienić metody wykorzystywane przy ocenie poziomu ryzyka inwestycyjnego w firmie
Metody analizy przewagi konkurencyjnej firmy Metody te stanowią istotne narzędzie wspomagające wyznaczanie kierunków działania firmy oraz podejmowania decyzji.
Metody analizy strategicznej

Są to metody analizy strategicznej par excellence. Można zaliczyć do nich szeroki zestaw metod analizy sektorowej i portfelowej przedsiębiorstwa i jego otoczenia.

Metody analizy jakości wyrobów Metody analizy jakości wyrobów nierozłącznie wiążą się z działalnością operacyjną, gdyż stamtąd czerpią dane, a ich wyniki są wykorzystywane bezpośrednio w produkcji. Niektóre z tych metod mają charakter nie tylko diagnostyczny, ale również prognostyczny
Metody analizy systemu logistycznego Metody służą analizie systemu logistycznego przedsiębiorstwa, ich celem jest jego usprawnienie.
  • Metoda analizy ABC
  • Metoda analizy SWOT
  • Metoda analizy łańcucha wartości
  • Metoda analizy rozmieszczenia obiektów
Metody informatyczne Związane z szerokim wykorzystaniem możliwości technologii informatycznych i narzędzi przetwarzania danych.
Zintegrowane systemy pomiarowe Grupa metod, których celem jest całościowe spojrzenie na problematykę oceny funkcjonowania przedsiębiorstwa we wszystkich kluczowych obszarach jego działalności.

Źródło: Opracowanie własne


Analiza strategiczna – definicja

Analiza strategiczna jest podstawowym narzędziem metodologicznym pomocnym przy formułowaniu strategii gospodarczej. Identyfikuje ona czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, które determinują kształt strategii, która określa ich wpływ na przedsiębiorstwo.

Analiza strategiczna sprowadza się do kompleksowego monitorowania otoczenia oraz wnętrza firmy, dzięki analizie stanu obecnego oraz istniejących zagrożeń pozwala stworzyć odpowiednią strategię podejmowanych w przedsiębiorstwie działań. Przyczynia się również do rozwoju firmy oraz budowy pozytywnego wizerunku na tle konkurencji.

Zakres analizy strategicznej

  • cele wyznaczane przez osoby związane z organizacją
  • zasoby przedsiębiorstwa
  • otoczenie zewnętrzne

Analizy strategiczne mają bardzo szeroki zakres i wyróżniają się dużą różnorodnością elementów, systemów zjawisk i również procesów. Z tego powodu stosuje się wiele metod o charakterze ilościowym i jakościowym . Wiele z nich zaczerpnięto z dyscyplin funkcjonalnych np. z finansów czy marketingu. (Pierścionek Z., 2011, s 98)

Cele analizy strategicznej

  • Określenie szans i zagrożeń stwarzanych przez otoczenie firmy, biorąc pod uwagę chęć tworzenia warunków do dynamicznego rozwoju przedsiębiorstwa w przyszłości.
  • Ustalenie źródeł i przyczyn występowania wszelkich nieprawidłowości w przedsiębiorstwie w możliwie szybkim czasie od ich wystąpienia.
  • Ocena i ustalenie pozycji firmy, którą zajmuje na rynku konkurencyjnym.
  • Budowa podstaw niezbędnych do stworzenia odpowiedniej strategii działań przedsiębiorstwa prowadzącej do szybkiego wzrostu gospodarczego.
  • Określenie mocnych i słabych stron firmy, w celu stworzenia najlepszego planu działania.
  • Zidentyfikowanie potrzeb i wymagań względem firmy.
  • Ustalenie kosztów oraz ryzyka związanego z podejmowanymi działaniami.
  • Zbieranie danych i informacji niezbędnych do budowy strategii przedsiębiorstwa.

Korzyści analizy strategicznej

Analiza Strategiczna aby potwierdzić cel do jakiego zmierzamy, kierunek działania lub ich nowe zdefiniowanie powinna być prowadzona systematycznie i bardzo konsekwentnie. Korzyści z tak przeprowadzonej analizy (Penc-Pietrzak I, 2003, s 2):

  • pozwala na realistyczny podział i uporządkowanie firmy
  • oferuje bardzo proste pomysły które pozwalają dokładnie ocenić sytuację strategiczną a przede wszystkim pozwala porównać inne rodzaje i profile działalności
  • tworzy ścisły związek między sytuacja finansową i strategiczną który pozwala połączyć produkcje, marketing i badania we wspólną całość

Obszary analizy strategicznej

  • Otoczenie makroekonomiczne - polityczne, ekonomiczne, społeczne, międzynarodowe, technologiczne, prawne, demograficzne.
  • Otoczenie konkurencyjne (mikrootoczenie) – dostawcy, nabywcy, konkurenci.
  • Firma

Etapy analizy strategicznej

  1. Badanie i analiza otoczenia przedsiębiorstwa.

a) Badanie i analiza makrootoczenia

b) Badanie i analiza mikrootoczenia

  1. Analiza potencjału strategicznego przedsiębiorstwa.
  2. Zestawienie wyników analizy strategicznej i ocena pozycji przedsiębiorstwa.

Metody analizy strategicznej – klasyfikacja

METODY ANALIZY MAKRO-OTOCZENIA

  • metody scenariuszowe – polegają na określeniu i prognozowaniu zdarzeń, które mogą mieć miejsce oraz ich wpływ na prosperowanie firmy.
  • prognozy ekstrapolacja trendu – metoda odpowiednia do przeprowadzania badań w przedsiębiorstwach charakteryzujących się niską dynamiką rozwoju, będących w stabilnym otoczeniu. Nie można tu określić dokładnego czasu, w którym ta metoda będzie aktualna.
  • metoda delficka (ocena ekspercka) – opiera się na jakościowej ocenie faktów, oceny ekspertów są wykorzystywane do prognozowania przyszłości.
  • analiza luki strategicznej – jedna z metod statystycznych, w których określa się trendy. Zwykle analizowany jest w tej metodzie wzrost sprzedaży badanej firmy na tle sprzedaży całego sektora.

METODY ANALIZY OTOCZENIA KONKURENCYJNEGO

  • analiza "5 sił” Portera – określenie siły przetargowej dostawców, siły przetargowej nabywców, natężenia konkurencyjności w branży, zagrożenie nowych wejść, zagrożenie pojawienia się substytutów.
  • krzywa doświadczeń – pomaga w ocenieniu relacji pomiędzy wielkością produkcji a kosztem jednostkowym produktu.
  • punktowa ocena atrakcyjności sektora – pozwala ocenić atrakcyjność sektora na podstawie określonych kryteriów, porównuje go do innych sektorów w celu wyznaczenia odpowiedniej strategii.
  • mapa grup strategicznych – stworzenie mapy firm działających w tej samej branży w celu porównania podejmowanych działań
  • benchmarking – szukanie wzorcowych rozwiązań oraz wdrażanie ich do strategicznego działania przedsiębiorstwa.
  • analiza segmentacji strategicznej – ma na celu wydzielenie dziedzin działalności firmy w celu dokonania ich analizy porównawczej, pomocnej przy wyborze strategii działań przedsiębiorstwa.

METODY ANALIZY POTENCJAŁU STRATEGICZNEGO PRZEDSIĘBIORSTWA

  • analiza zasobów – badanie potencjału firmy poprzez zebranie i opis zasobów, którymi dysponuje firma, aby określić stan ich funkcjonalności.
  • analiza kluczowych czynników sukcesu – utworzenie listy czynników, zgodnie z określonymi kryteriami, istotnie wpływających na rozwój firmy oraz możliwość utrzymania przewagi konkurencyjnej.
  • model łańcucha wartości – analiza procesów zarządzania oraz działalności w danym sektorze przedsiębiorstwa, określenie mocnych i słabych stron firmy.
  • cykl życia produktu, technologii, organizacji – pozwala na określenie faz rozwoju produktu, technologii oraz organizacji.
  • metody portfelowe – pozwalają na ocenę struktur istniejących w organizacji oraz formułowanie zmian w sposobie zarządzania. Do metod portfelowych zaliczamy: Macierz BCG (Boston Consulting Group), Macierz ADL (A.D. Little’a), Macierz McKinsey’a (GE – General Electric Corporation), Macierz C.W. Hofera.
  • bilans strategiczny

METODY ZINTEGROWANE ANALIZY STRATEGICZNEJ

  • analiza SWOT – ocena i określenie pozycji strategicznej firmy, na podstawie analizy makro-otoczenia i mikro-otoczenia, w celu doboru odpowiedniej strategii.
  • metoda ASTRA – zintegrowana metoda planowania strategicznego, umożliwia wybór racjonalnej strategii spośród możliwych alternatyw.
  • analiza SPACE (Strategic Position and Action Evaluation) – ma na celu określenie możliwości rozwojowych firmy poprzez analizę dotychczasowej działalności oraz zajmowanej pozycji na rynku konkurencyjnym.

Bibliografia

  • Fudaliński J., Markiewicz P., Smutek H., Szplit A., (2002), Strategie rozwoju organizacji, ANTYKWA, Kraków
  • Kałkowska J., (2010), Zarządzanie strategiczne. Metody analizy strategicznej z przykładami , wyd.I, Politechnika Poznańska, Poznań
  • Kononiuk A., Nazarko J., (2014), Scenariusze w antycypowaniu i kształtowaniu przyszłości , Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa
  • Kozioł K., (2010), Analiza strategiczna przedsiebiorstwa na poziomie makrootoczenia , WNEiZ,
  • Penc-Pietrzak I., (2003), Analiza strategiczna w zarzdzaniu firmą. Koncepcja i stosowanie, C.H. Beck, Warszawa
  • Pierścionek Z., (2011), Zarządzanie strategiczne w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa
  • Tyrańska M., Walas-Trębacz J., (2010), Wykorzystanie metod analizy strategicznej w przedsiębiorstwi, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków
  • Woźniak K., (2005), System informacji menedżerskiej jako instrument zarządzania strategicznego w firmie, praca doktorska, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków


Autor: Krzysztof Woźniak, Anna Klafczyńska, Mariola Paś