Rodzaje należności

Z Encyklopedia Zarządzania
(Przekierowano z Należności)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rodzaje należności
Pojęcie główne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Należność to prawo osoby fizycznej (wierzyciel) lub prawnej do otrzymania świadczenia pieniężnego lub rzeczowego,zagwarantowane umową w określonym terminie oraz określonej kwocie, które wynika z przeszłych zdarzeń wskutek realizacji świadczenia na rzecz innego podmiotu (dłużnik)(osoby fizycznej bądź prawnej). W rachunkowości należność to kategoria wyłącznie pieniężna, która oznacza wszelkie przyszłe przychody środków pieniężnych, będących aktywem podmiotu gospodarczego. Należność, której przedmiotem jest kwota to pożyczka.

Rodzaje

Podstawowym kryterium podziału należności jest według terminu płatności:

Termin płatności

a) Należności długoterminowe odzwierciedlają prawa majątkowe jednostki, które charakteryzują się okresem spłaty dłuższym niż 1 rok od dnia bilansowego. Można je podzielić na:

  • Należności warunkowe: są to należności ewidencjonowane pozabilansowo, zatem nie są prezentowane w bilansie, ale w informacji dodatkowej,
  • Należności publicznoprawne: są szczególnie związane z roszczeniami o zwrot podatków, od władz państwowych i samorządowych np. należności z tyt. podatku dochodowego, ubezpieczeń społecznych lub VAT,
  • Należności od pracowników: są to należności powiązane z nadpłatami ekwiwalentów lub wynagrodzeń dla pracowników np. należności z tyt. wynagrodzeń czy sporne (wynikające z postępowaniem sądowym),
  • Należności finansowe: obejmują należności związane z transakcjami finansowymi np. udzielone pożyczki dla dłużnika, należności leasingowe,
  • Należności od właścicieli: mogą czasem występować w należnościach finansowych są to np. zaliczki właściciela na poczet przyszłych zysków,
  • Inne należności - np. dochodzone na drodze sądowej lub z tyt. potrąceń z wynagrodzeń dla pracowników (np. na poczet alimentów)

b) Należności krótkoterminowe to całość należności z tytułu dostaw i usług oraz całość należności długoterminowych, których okres spłaty nie przekracza 12 miesięcy od dnia bilansowego. Można je podzielić na:

  • Należności z tytułu dostaw i usług, są to należności, które powstają w wyniku sprzedaży z odroczonym terminem płatności, możemy je podzielić na:
    • o okresie spłaty do 12 miesięcy
    • powyżej 12 miesięcy,



Obszar rozliczeń i osoba dłużnika

a) Należności długoterminowe:

  • Należności od jednostek powiązanych: występują, gdy zachodzi transakcja między jednostką dominującą, współwłaścicielem a jednostka powiązaną, wchodzą tutaj w skład należności finansowe np. z tyt. leasingu i inne należności np. z tyt. zakupu wartości niematerialnych i prawnych,
  • Należności wobec pozostałych jednostek: są to należności między przedsiębiorstwem, a instytucjami lub urzędami, obejmuje się tutaj wszystkie rodzaje należności jak w długoterminowych z wyjątkiem tyt. dostaw i usług, ponieważ one występują zawsze do 12 miesięcy.

b) Należności krótkoterminowe:

  • Należności od jednostek powiązanych powstałe pomiędzy jednostkami w ramach grupy, w której w skład wchodzą oprócz jednostki dominującej lub znaczącego inwestora także jednostki zależne, współzależne i stowarzyszone, obejmują należności z tyt. dostaw i usług, które powstają w wyniku sprzedaży również ratalnej innym przedsiębiorcom produktów. Ponadto występują tutaj tez inne należności, np. finansowe, które muszą być spłacone w ciągu 1 roku obrotowego.
  • Należności od jednostek pozsotałych: znaczenie jest takie samo jak w przypadku nalezności długoterminowych, a obejmuje sie tutaj miedzy innymi nalezności z tyt. dostaw i usłyg, z tyt. podatków, inne oraz dochodzone na drodze sądowej

c) Osoba dłużnika

  • Należności od osób fizycznych bądź prawnych za sprzedane im dobra bądź usługi, od pracowników (np. pobrane przez pracowników sumy do rozliczenia), od urzędów i instytucji (np. za nadpłacone podatki, składki ZUS), itp.

Stopień realności

  • Należności bezsporne, czyli środki pieniężne należne jednostce, zagwarantowane prawem i niekwestionowane przez dłużnika,
  • Należności sporne to niezapłacone przez dłużnika kwoty, przez niego kwestionowane (odmowa zapłaty jest udokumentowana na piśmie),
  • Należności wątpliwe, czyli środki pieniężne prawnie należne jednostce, których z powodu trudności finansowych dłużnika lub trudności z ustaleniem miejsca jego pobytu albo z innych powodów, nie można wyegzekwować,
  • Należności przedawnione to te kwoty obciążające dłużnika, które po upływie terminu określonego prawem (Kodeks Cywilny) nie mogą być egzekwowane, ponieważ wierzyciel utracił prawo ich dochodzenia,
  • Należności nieściągalne to te kwoty, które są należne jednostce, lecz niemożliwe do wyegzekwowania, także kwoty orzeczone przez sąd.

Tytuł powstania

  • Należności z tytułu dostaw i usług, które przysługują dostawcom, gdy moment sprzedaży wyprzedza moment zapłaty
  • wypłaconych zaliczek na poczet dostaw zapasów, usług czy środków trwałych
  • Kary umowne stanowiące formę zryczałtowanego odszkodowania w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Ich wysokość ustalana jest wcześniej i musi być wypłacona bez względu na rzeczywistą wysokość poniesionej szkody,
  • Karnych odsetek, które przysługują wierzycielowi w przypadku nieterminowego regulowania przez dłużnika zobowiązań wynikających z umowy,
  • Inne.

Egzekwowanie należności

W sytuacji, gdy należności nie spływają na konto wierzyciela od dłużnika, powstaje problem w przedsiębiorstwie. Naturalne jest, że należności powinny być regulowane terminowo, ale w przypadku, gdy tak nie jest, sytuacja zmusza wierzyciela do podjęcia następujących kroków np.

  • Wszczęcie sporku w sądzie
  • Naliczenie odsetek karnych

Co więcej należności są oparte o kategorie (plan podziału), które uprawniają wierzycieli do zaspokojenia swoich należności, najważniejsza jest kategoria pierwsza. To właśnie te należności są opłacane jako pierwsze. Są to między innymi koszty postępowania upadłościowego czy renta za wywołanie choroby. Do dalszych kategorii należą: należności z tyt. niezdolności do pracy, z tyt. podatków lub odsetki i kary grzywny zarówno administracyjne jak i sądowe. Kategorie wyższe są ważne, ale na pierwszym miejscu obligowane jest zaspokojenie należności z kategorii pierwszej.

Bibliografia

  • Dela M., (2016) Społeczno-ekonomiczne aspekty niewypłacalności i upadłości, Kwartalnik Prawo-Społeczeństwo-Ekonomia, nr 1/2016, Stowarzyszenie Mage.pl, Poznań, s.19
  • Micherda B.,(2005) Podstawy rachunkowości. Aspekty teoretyczne i praktyczne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Paczuła Cz., (2005) Rachunkowość, finanse i bilanse w praktyce przedsiębiorstw, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa
  • Śnieżek E., (2005) Wprowadzenie do rachunkowości. Podręcznik z przykładami, zadaniami i testem, Oficyna Ekonomiczna, Kraków
  • Wędzki D. (2014), Sprawozdanie finansowe przedsiębiorstwa według polskiego prawa bilansowego, Wolters Kulwer SA, Warszawa, s. 65-74, 101-105
  • Zalewski C. (2010), GLOSA do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2006 r. III CZP 41/06, Kwartalnik FeniX PL, nr 0/2010, Firma Prawnicza SEDNO , Warszawa, s.47

Autor: Justyna Zmitrowicz, Natalia Bańczak

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.