Popyt na pracę

Z Encyklopedia Zarządzania

Popyt na pracę (popyt na siłę roboczą) - zapotrzebowanie gospodarki na potencjał ludzi zdolnych do pracy (D. Kopycińska i in. 2005, s. 123)

Oznacza on liczbę osób, jaką pracodawcy są gotowi zatrudnić w zamian za określone wynagrodzenie.

Zależności

Według teorii produkcyjności krańcowej popyt na pracę zależny jest od krańcowego kosztu pracy MCL czyli kosztu zatrudnienia dodatkowego pracownika, oraz od krańcowego przychodu z pracy MRPL. Przychód krańcowy z pracy to przychód jaki przedsiębiorstwo uzyskuje z zatrudnienia dodatkowego pracownika. Przedsiębiorstwo będzie zwiększać zatrudnienie tak długo jak krańcowy przychód z pracy przewyższa krańcowy koszt pracy. Maksymalizacja zysku nastąpi w momencie kiedy MRPL=MCL. Pracownika opłaca się zatrudnić jeśli powiększa utarg firmy w większym stopniu niż koszty.

Krzywa popytu na pracę

Krzywa MRPL wyznacza popyt na pracę przy każdym poziomie stawki płacy W.

Krzywa popytu na pracę ma nachylenie ujemne. Wynika to z założenia, że popyt na pracę jest malejącą funkcją poziomu płacy realnej. Im większe zatrudnienie, tym mniejsza jest produkcyjność krańcowa pracowników. Przedsiębiorcy są wtedy gotowi zatrudniać dodatkowych pracowników, pod warunkiem zmniejszenia płacy realnej w stopniu odpowiadającym malejącej produkcyjności pracy. Funkcja popytu na pracę pokazuje, że dla każdego poziomu płacy realnej przedsiębiorstwo wybierze taki poziom zatrudnienia, przy którym krańcowy produkt pracy będzie się równał płacy realnej (M. Nasiłowski 2006, s.325)

Czynniki określające popyt na pracę

Popyt na pracę jest popytem pochodnym. Oznacza to, że zależy od wielkości popytu na produkty wytworzone dzięki zatrudnieniu, jak i wielu innych czynników (E. Nojszewska 2010, s. 196)

Czynnikami mającymi wpływ na wielkość popytu pracy są m.in.:

  • popyt na dobra producenta - im większe zainteresowanie dobrami produkowanymi przez pracodawcę, tym większe jest jego zapotrzebowanie na pracowników;
  • wynagrodzenie - im wyższe, tym mniejszy jest popyt na pracę; im niższe, tym popyt na pracę jest większy (pracodawcy są skłonni zatrudnić więcej pracowników, za niższą stawkę płacy);
  • koniunktura w gospodarce - w okresach ożywienia gospodarczego popyt na pracę się zwiększa, a w okresie recesji - zmniejsza;
  • zmiany w technologii produkcji - im bardziej zmodernizowane i rozwinięte technicznie jest przedsiębiorstwo, tym bardziej pracooszczędne są jego metody wytwarzania, więc popyt na pracę się zmniejsza. W przypadku stosowania bardziej pracochłonnych technik produkcji zapotrzebowanie na pracowników będzie większe; (M. Nasiłowski 2006, s.124-125)
  • formalizacja rynku pracy - im więcej przywilejów prawo zapewnia pracownikom, tym bardziej zwiększa się zakres obowiązków pracodawców (są oni wtedy mniej zainteresowani przyjmowaniem kolejnych osób do pracy); (B. Majewski, A. Tomaszewski 2009, s.137)
  • czynniki społeczne i polityczne mające wpływ na strategię rozwoju gospodarczego danego regionu.

Polityka państwa na rynku pracy

Celem aktywnej polityki państwa na rynku pracy jest m.in. likwidacja przyczyn bezrobocia. Jedną z nich jest niewielkie zapotrzebowanie na siłę roboczą. Aby zwiększyć popyt na pracę w przedsiębiorstwach, odpowiednie instytucje państwowe oddziaływają na niego poprzez:

  • subsydiowanie miejsc pracy;
  • udzielanie preferencyjnych kredytów dla przedsiębiorców tworzących i zachowujących miejsca pracy;
  • obniżki podatków dla inwestorów tworzących miejsca pracy;
  • finansowanie nakładów na programy badawczo-rozwojowe (M. Księżyk 2012, s.395)

Wpływ popytu na pracę na gospodarkę

Popyt na pracę ma istotny wpływ na gospodarkę. Wzrost popytu na pracę może prowadzić do wzrostu zatrudnienia i obniżenia stopy bezrobocia. Pracownicy mają wtedy większe szanse na znalezienie pracy, co przyczynia się do poprawy ich sytuacji materialnej i podniesienia standardu życia. Równocześnie wzrost zatrudnienia prowadzi do wzrostu dochodu narodowego, konsumpcji i inwestycji, co stymuluje rozwój gospodarczy.

Wzrost popytu na pracę może również wpływać na podwyżki płac. W sytuacji, gdy popyt na pracę przewyższa podaż, pracodawcy są skłonni płacić wyższe wynagrodzenia, aby przyciągnąć i zatrzymać wykwalifikowanych pracowników. Podwyżki płac mają korzystny wpływ na siłę nabywczą pracowników oraz konsumpcję, co przyczynia się do wzrostu popytu na dobra i usługi.

Niestety, spadek popytu na pracę może prowadzić do wzrostu bezrobocia i ograniczenia możliwości zatrudnienia. W momencie, gdy popyt na pracę jest niski, pracodawcy zazwyczaj ograniczają zatrudnienie lub zamykają swoje działalności. To prowadzi do wzrostu bezrobocia, co z kolei może prowadzić do spadku dochodu narodowego, konsumpcji i inwestycji, a także do pogorszenia sytuacji społeczno-ekonomicznej.

Wpływ popytu na pracę na gospodarkę może być również związany z sektorami gospodarki. W niektórych sektorach popyt na pracę może być wyższy ze względu na rozwój nowych technologii, zmiany demograficzne czy trendy konsumpcyjne. Inne sektory mogą natomiast zmagać się z niższym popytem na pracę, związanym na przykład ze zmianami strukturalnymi, restrukturyzacją czy konkurencją zagraniczną.

Czynniki wpływające na popyt na pracę

Krańcowy koszt pracy i krańcowy przychód z pracy

Krańcowy koszt pracy odnosi się do kosztów ponoszonych przez przedsiębiorstwa na zatrudnienie kolejnej jednostki pracy. Wpływają na niego czynniki takie jak wysokość wynagrodzenia, składki społeczne czy inne koszty związane z zatrudnieniem. Krańcowy przychód z pracy natomiast oznacza dodatkowy dochód, jaki przedsiębiorstwo osiąga dzięki zatrudnieniu kolejnej jednostki pracy. Krańcowy koszt pracy i krańcowy przychód z pracy są czynnikami wpływającymi na popyt na pracę. Im wyższy koszt pracy, tym mniej atrakcyjne jest zatrudnianie dodatkowych pracowników, co prowadzi do spadku popytu na pracę. Natomiast im wyższy przychód z pracy, tym większe korzyści odnosi przedsiębiorstwo, co przyczynia się do wzrostu popytu na pracę.

Krzywa popytu na pracę i jej interpretacja

Krzywa popytu na pracę przedstawia zależność między ilością zatrudnionych pracowników a poziomem wynagrodzenia. Jest to graficzne przedstawienie popytu na pracę w danym sektorze gospodarki. Interpretacja krzywej popytu na pracę polega na analizie, jak zmiany wynagrodzenia wpływają na ilość zatrudnionych pracowników. Jeśli krzywa popytu na pracę jest elastyczna, to zmiany wynagrodzenia mają większy wpływ na ilość zatrudnionych pracowników. Natomiast jeśli krzywa jest niewiele elastyczna, to zmiany wynagrodzenia mają mniejszy wpływ na popyt na pracę.

Wpływ popytu na dobra producenta na popyt na pracę

Popyt na dobra producenta, czyli popyt na produkty i usługi oferowane przez przedsiębiorstwa, ma istotny wpływ na popyt na pracę. Jeśli popyt na dobra producenta rośnie, to przedsiębiorstwa zwiększają swoją produkcję i zatrudniają więcej pracowników, co prowadzi do wzrostu popytu na pracę. Natomiast jeśli popyt na dobra producenta maleje, to przedsiębiorstwa zmniejszają produkcję i ograniczają zatrudnienie, co prowadzi do spadku popytu na pracę.

Wpływ wynagrodzenia na popyt na pracę

Wynagrodzenie jest istotnym czynnikiem wpływającym na popyt na pracę. Wysokość wynagrodzenia ma bezpośredni wpływ na decyzje przedsiębiorstw dotyczące zatrudniania pracowników. Jeśli wynagrodzenie jest wysokie, to przedsiębiorstwa mogą mieć większe trudności ze znalezieniem pracowników, co prowadzi do spadku popytu na pracę. Natomiast jeśli wynagrodzenie jest niskie, to przedsiębiorstwa mogą zwiększać zatrudnienie, co przyczynia się do wzrostu popytu na pracę.

Koniunktura gospodarcza jako czynnik wpływający na popyt na pracę

Koniunktura gospodarcza, czyli ogólny stan i rozwój gospodarki, ma istotny wpływ na popyt na pracę. W okresach wzrostu gospodarczego, przedsiębiorstwa zwiększają swoją działalność i zatrudniają więcej pracowników, co prowadzi do wzrostu popytu na pracę. Natomiast w okresach spowolnienia gospodarczego, przedsiębiorstwa ograniczają zatrudnienie, co przyczynia się do spadku popytu na pracę.

Zmiany w technologii produkcji jako czynnik wpływający na popyt na pracę

Zmiany w technologii produkcji mają istotny wpływ na popyt na pracę. Wprowadzenie nowych technologii i automatyzacja procesów produkcyjnych mogą prowadzić do zastępowania pracy ludzkiej maszynami i robotami, co skutkuje zmniejszeniem popytu na pracę. Z drugiej strony, rozwój nowych technologii może również stwarzać nowe miejsca pracy, szczególnie w branżach związanych z innowacjami i nowymi technologiami.

Formalizacja rynku pracy i jej wpływ na popyt na pracę

Formalizacja rynku pracy, czyli uregulowania prawne dotyczące zatrudnienia i warunków pracy, ma wpływ na popyt na pracę. Przedsiębiorstwa muszą dostosować się do przepisów dotyczących zatrudnienia, co może zwiększać koszty pracy i wpływać na decyzje dotyczące zatrudnienia pracowników. Im bardziej rygorystyczne są przepisy dotyczące zatrudnienia, tym większe mogą być bariery dla przedsiębiorstw w zatrudnianiu pracowników, co prowadzi do spadku popytu na pracę.

Czynniki społeczne i polityczne wpływające na popyt na pracę

Czynniki społeczne i polityczne również mają wpływ na popyt na pracę. Polityka rządowa, takie jak zmiany w systemie podatkowym czy reformy związane z rynkiem pracy, może wpływać na decyzje przedsiębiorstw dotyczące zatrudnienia. Ponadto, zmiany demograficzne, trendy społeczne czy preferencje konsumentów mogą również wpływać na popyt na pracę, szczególnie w określonych sektorach gospodarki.

Polityka państwa a popyt na pracę

Subsydiowanie miejsc pracy

Subsydiowanie miejsc pracy jest jednym z narzędzi, które państwo może stosować w celu stymulowania popytu na pracę. Polega to na udzielaniu wsparcia finansowego przedsiębiorstwom, które zdecydują się zatrudnić nowych pracowników. Subsydia mogą przybierać różne formy, takie jak zwolnienie z części obciążeń podatkowych, bezzwrotne dotacje czy preferencyjne pożyczki.

Tego rodzaju polityka państwa ma na celu zmniejszenie kosztów zatrudnienia dla przedsiębiorstw, co z kolei może skłonić je do zwiększenia liczby pracowników. Subsydiowanie miejsc pracy może być szczególnie skuteczne w sytuacjach, gdy na rynku pracy panuje wysokie bezrobocie lub gdy istnieje potrzeba tworzenia nowych miejsc pracy w sektorach o wysokim potencjale wzrostu.

Jednakże, aby taka polityka była efektywna, ważne jest, aby subsydia były celowane i dobrze ukierunkowane. Konieczne jest przeprowadzenie analizy potrzeb rynku pracy i identyfikacja sektorów, w których subsydiowanie miejsc pracy będzie miało największy wpływ na popyt na pracę. Ponadto, kluczową kwestią jest monitorowanie i ocena skuteczności tych programów, aby upewnić się, że osiągają zamierzone cele.

Preferencyjne kredyty dla inwestorów tworzących miejsca pracy

Innym narzędziem polityki państwa, mającym na celu stymulowanie popytu na pracę, są preferencyjne kredyty dla inwestorów tworzących miejsca pracy. Państwo może udzielać korzystnych warunków kredytowych dla przedsiębiorstw, które decydują się na inwestycje w nowe projekty, które przyczynią się do tworzenia nowych miejsc pracy.

Preferencyjne kredyty mogą obejmować niższe oprocentowanie, dłuższe okresy spłaty czy też elastyczne warunki umowne. Dzięki temu przedsiębiorstwa mogą łatwiej uzyskać finansowanie na swoje inwestycje, co z kolei wpływa na zwiększenie popytu na pracę.

Ważne jest jednak, aby takie preferencyjne kredyty były udzielane z umiarem i przemyślanie. Konieczne jest przeprowadzenie oceny projektów inwestycyjnych pod kątem ich potencjału tworzenia nowych miejsc pracy oraz ich wpływu na rozwój gospodarczy. Ponadto, należy również monitorować spłacalność udzielonych kredytów i skuteczność programu jako całości.

Obniżki podatków dla inwestorów

Obniżki podatków dla inwestorów są kolejnym narzędziem, które państwo może wykorzystać w celu zwiększenia popytu na pracę. Przykładowo, rząd może obniżyć stawki podatkowe dla przedsiębiorstw, które zdecydują się na inwestycje w nowe projekty lub na zwiększenie zatrudnienia.

Tego rodzaju polityka ma na celu zmniejszenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, co może zachęcić przedsiębiorstwa do podejmowania większych inwestycji i zwiększania swojej siły roboczej. Obniżki podatków mogą również przyczynić się do zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstw na rynku międzynarodowym i przyciągnięcia inwestorów zagranicznych.

Jednakże, podobnie jak w przypadku innych form wsparcia dla inwestorów, ważne jest, aby obniżki podatkowe były celowane i dobrze ukierunkowane. Konieczne jest przeprowadzenie analizy ekonomicznej i ocena wpływu obniżek podatkowych na popyt na pracę oraz na rozwój gospodarczy. Ponadto, należy również monitorować skuteczność tych obniżek podatkowych i ich wpływ na budżet państwa.

Finansowanie programów badawczo-rozwojowych

Finansowanie programów badawczo-rozwojowych to kolejne narzędzie, które państwo może wykorzystać w celu stymulowania popytu na pracę. Inwestycje w badania i rozwój mają na celu tworzenie nowych technologii, innowacyjnych rozwiązań i wzmocnienie konkurencyjności gospodarki.

Przez finansowanie programów badawczo-rozwojowych, państwo może wspierać przedsiębiorstwa w prowadzeniu prac nad nowymi produktami, usługami czy procesami produkcyjnymi. Dzięki temu przedsiębiorstwa mogą zwiększyć swoją konkurencyjność na rynku i stymulować popyt na pracę, zwłaszcza w sektorach wymagających wysokich kwalifikacji i specjalistycznej wiedzy.

Jednakże, aby takie programy były efektywne, ważne jest, aby były dobrze zarządzane i dobrze ukierunkowane. Konieczne jest przeprowadzenie oceny projektów badawczo-rozwojowych pod kątem ich potencjału wpływu na popyt na pracę i rozwój gospodarczy. Ponadto, kluczową kwestią jest monitorowanie wyników tych programów i ich wpływu na innowacyjność przedsiębiorstw oraz na wzrost zatrudnienia.


Popyt na pracęartykuły polecane
Płaca realnaParadoks zapobiegliwościMonopsonKrzywa podażyProdukcja potencjalnaMinimalna stawka godzinowaLuka inflacyjnaCeny stałeDługi okres

Bibliografia

  • Begg D., Fischer S., Dornbusch R. (2007), Ekonomia. Makroekonomia, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
  • Kopycińska D. (red.) (2005), Konkurencyjność rynku pracy i jego podmiotów, Katedra Mikroekonomii Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin
  • Księżyk M. (2012), Ekonomia. Podejście historyczne i prospektywne, Oficyna Wydawnicza AWM, Kraków
  • Majewski B., Tomaszewski A. (2009), ABC przedsiębiorczości, WSiP, Warszawa
  • Nasiłowski M. (2006), System rynkowy. Podstawy mikro- i makroekonomii, Wydawnictwo Key Text, Warszawa
  • Nojszewska E. (2010), Podstawy Ekonomii, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa
  • Sloman J. (2001), Podstawy ekonomii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
  • Varian H. (2013), Mikroekonomia. Kurs średni - ujęcie nowoczesne, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Włudyka T., Smaga M. (2015), Instytucje gospodarki rynkowej, Wolters Kluwer, Warszawa


Autor: Paweł Węc, Joanna Lelakowska