Indeks giełdowy

Indeks giełdowy
Polecane artykuły


Indeks giełdowy to wskaźnik, który informuje inwestorów, w jaki sposób zmieniają się ceny, ukazuje tendencje, jakie panują na rynku w określonym czasie. Jest syntetycznym miernikiem zmian cen papierów wartościowych obejmującym wszystkie papiery wartościowe z wybranej grupy bądź danego typu. Grupy wyselekcjonowanych spółek w istotny sposób wpływającą na zachowanie się inwestorów giełdowych. Indeks giełdowy często porównywany jest do termometru, który mierzy w przenośni temperaturę rynku. Indeks giełdowy jest wskaźnikiem pokazującym zachowanie akcji notowanej na giełdzie. Obserwując zmiany wartości indeksu można ocenić poziom zwrotu na rynku i określić kierunek ruchu cen bez analizowania cen akcji poszczególnych spółek.

Rozwój indeksu na przestrzeni lat

Pierwotnie indeks określał zmianę cen akcji na giełdzie, które następowały w krótkim okresie, gdyż nie zakładano długich przedziałów czasowych. W czasach, kiedy nie używano komputerów indeks tworzyła wąska grupa firm, które wywierały znaczący wpływ na rynek. Z upływem czasu konieczny dla inwestorów stał się jasny punkt odniesienia służący do porównania i zmierzenia długookresowych stóp zwrotu z ich portfeli oraz podziału na sektory wybranych grup spółek. W latach sześćdziesiątych uprzedniego wieku, kiedy nastała era komputerów i rozwój giełdy pojawiło się mnóstwo nowych indeksów opisujących dokładnie zachowanie wybranych rynków lub sektorów. Indeksy te nie obejmowały całego rynku, a zainteresowanie małymi firmami, ich odmiennością, coraz bardziej się powiększało, stąd też w latach siedemdziesiątych wprowadzono indeksy oparte na małych spółkach. Kolejne dziesięciolecie przyniosło rozwój kontaktów terminowych oraz opcji opartych na indeksach giełdowych, które stały się korzystnym punktem odniesienia do rozliczeń ich na rynku terminowym. Następne lata przyniosły rozwój indeksów międzynarodowych, do których należą spółki giełd europejskich, amerykańskich i azjatyckich np.Morgan Stanley Capital International World Index, FT-Actuaries World Index, Dow Jones Stoxx 50. Indeksy giełdowe służą dużym korporacjom, instytucjom finansowym oraz bankom do śledzenia i przewidywania trendów światowych, i stanowią 70% % kapitalizacji giełd na całej kuli ziemskiej.

Podział indeksów

Indeks giełdowy pod względem rozpiętości dzieli się na:

  • "szeroki", który obejmuje wszystkie akcje indeksów
  • "wąski", który pokazuje określone akcje z wybranego sektora lub z wybranej branży.

Twórcy indeksów pracowali nad stworzeniem indeksów, które dokładnie ilustrowałyby sytuację w strefie euro. Tworzeniem wskaźników zajmują się firmy, które dokonują obliczeń, a następnie prezentacji indeksów. Należą do nich:

Grupy, dla których opracowuje się wskaźniki to:

  • inwestorzy detaliczni - dotyczą kontraktów terminowych i instrumentów pochodnych,
  • zarządzający funduszami - dotyczą konstruowania portfeli inwestycyjnych.


Funkcje indeksu giełdowego

Funkcje jakie pełni indeks giełdowy to:

  • zbieżna informacja o sytuacji na rynku bądź jego wybranych segmentach,
  • instrument bazowy dla instrumentów pochodnych (opcji, kontraktów futures i forward),
  • punkt odniesienia dla oceny efektywności inwestowania,
  • specjalistyczne narzędzie, które pomaga inwestorom w konstruowaniu własnych wskaźników giełdowych,
  • stanowi substytut portfela rynkowego, który ma znaczenie w teorii portfelowej i modelach rynku kapitałowego.

Charakterystyka

Indeks giełdowy może pokazywać pełny obraz rynku i wskazywać pożądany kierunek. Jest ważnym narzędziem w rękach inwestorów zajmujących się analizą kursów walut ukazującym tendencje rynkowe. Pomaga również analitykom technicznym w podejmowaniu właściwych decyzji, co do spółek znajdujących się w ich portfelu oraz w przewidywaniu przyszłych trendów giełdowych i minimalizacji ponoszonego ryzyka.

W analizie technicznej stosowane są:

  • trendy,
  • średnie ruchome
  • wskaźnik szybkości zmian ROC,
  • wskaźnik MACD,
  • wskaźnik relatywnej siły RSI.

Zastosowanie indeksu giełdowego

Indeks giełdowy służy także do identyfikacji hossy lub bessy na giełdzie stanowiąc źródło bardzo ważnej informacji, ponieważ średnio 75% papierów wartościowych zwyżkuje w czasie hossy, a 90% zniżkuje w czasie bessy. Opierając się na prawach stanowiących przedmiot obrotu na giełdzie indeks staje się instrumentem bazowym dla instrumentów pochodnych takich jak kontrakty terminowe, czy opcje. Takimi instrumentami handluje się są na giełdzie, a ich aktualny kurs zależy od przyszłej, przewidywanej przez inwestorów wartości indeksu. Poza tym kontrakty terminowe stanowią doskonały sposób na zabezpieczenie pozycji otwartych na rynku kasowym. Inwestorzy, a w szczególności fundusze indeksowe, zajmując pozycje odwrotne, mogą minimalizować swoje straty wynikające z błędnych decyzji inwestycyjnych, poprzez zabezpieczenie na rynku terminowym. W celu osiągania dochodu wolnego od ryzyka, przy dużych odchyleniach wartości teoretycznej danego kontraktu od jego wartości bazowej, inwestorzy finansowi stosują strategie arbitrażowe. Przy użyciu różnych instrumentów notowane są prawa pochodne, na podstawie, których instytucje zajmujące się obliczaniem i konstrukcją indeksów, mogą osiągać pewne profity. Kontrakty mogą mieć ujemne znaczenie dla samego indeksu w przypadku sztucznych manipulacji jego kursem, w czasie ich wygasania. Jako punkt odniesienia do oceny efektywności inwestowania indeks giełdowy stanowi idealny instrument. Jako doskonałe narzędzie pomaga inwestorom w porównaniach skuteczności inwestycji, odzwierciedlając zmiany cen spółek w notowaniach na giełdzie. Poprzez zastosowanie analizy fundamentalnej, która polega na zastosowaniu najpierw analizy sektorowej, a następnie wybraniu branży spółki spełniającej założone kryteria finansowe, możliwe jest wyłonienie sektora wzrostowego. W inwestycjach na giełdzie, istotną rolę odgrywa wybór odpowiedniego instrumentu służącego porównaniu i ocenie efektywności inwestycji. Szczególnie odzwierciedla się to w funduszach powierniczych, gdzie głównym i najważniejszym celem jest uzyskanie lepszej stopy zwrotu z kapitału niż zwrotu z lokalnego indeksu giełdowego.

Cechy indeksu

Dobry indeks powinien:

  • pokazywać zachodzące zmiany cen akcji na bieżąco w porównaniu do okresu bazowego
  • opierać się na akcjach firm notowanych na giełdzie
  • nie uzależniać się od wartości akcji, tylko od zmian tych wartości
  • uwzględniać udziały akcji wybranej firmy na tle wszystkich akcji znajdujących się na giełdzie.

Aby łatwo można było ocenić efektywność inwestowania, dla każdego indeksu wyznacza się podstawowy okres, gdzie wartości indeksu w danym okresie przyjmuje się jako okrągłą liczbę np.100, każdego wartość każdego badanym okresie odnosi się do okresu podstawowego.

W indeksie giełdowym można wyróżnić trzy cechy, przez które indeksy różnią się od siebie. Jest to:

  • ilość spółek uwzględnianych przy konstrukcji indeksu,
  • układ wag przydzielanych akcjom poszczególnych spółek
  • metoda uśredniania stosowana przy budowie indeksu.

Liczba spółek przeważnie uwzględnia w konstrukcji indeksu tylko część firm, tych o największych obrotach, notowanych na danym rynku. Przykładem są indeksy Dow-Jonesa, oparte odpowiednio na 30,20,15 i 65 spółkach, indeksy europejskie CAC-40 czy DAX. Jednak do bardziej realnej reprezentacji całego rynku potrzebna jest konstrukcja indeksów z dużej ilości spółek, czego przykładem są np: Standard & Poor's 500, Value Line Averadge (około 1700 spółek), Nikkei 225. Rzadko spotyka się indeksy do budowy, których wlicza się wszystkie spółki, przykładem są indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie (WIG, WIRR).

Wagi indeksu

Konstrukcja wag w indeksie opiera się na:

  • ważeniu wartości rynkowej, która jest ilorazem wartości rynkowej spółek w okresie badanym i w okresie podstawowym,
  • ważeniu ceny akcji spółki, gdzie waga jest większa im wyższa jest cena akcji,
  • akceptacji jednakowych wag dla spółek, niezależnie od ceny akcji, czy wartości rynkowych, gdzie uśrednienie odbywa się za pomocą średniej arytmetycznej.

W metodzie uśredniania konstrukcja indeksu stosowana jest przy pomocy średniej arytmetycznej i geometrycznej, która pod względem zmian cen pozostaje zawsze mniejsza, rośnie wolniej, a spada szybciej od średniej arytmetycznej. Wybór odpowiedniego rodzaju uśredniania jest bardzo ważne i istotny dla wartości indeksu. Indeks, w którego w skład wchodzą te same spółki, ale stosowane są inne rodzaje uśredniania, mogą wykazać inne wartości. Dlatego też przed zinterpretowaniem i określeniem wyboru indeksu, inwestor powinien znać sposób jego konstrukcji.

Rodzaje indeksów

Najbardziej popularne na giełdach papierów wartościowych są trzy rodzaje indeksów:

  • Indeks geometryczny, czyli geometryczna średnia cen spółek wchodzących w skład indeksu,
  • Indeks cenowy stanowiący średnią arytmetyczna cen spółek indeksu,
  • Indeks ważony kapitalizacją poszczególnych spółek indeksu, którego pomiar polega na porównaniu zmian zachodzących we wszystkich spółkach.

Cały proces inwestowania obecnie jest coraz bardziej złożony i odzwierciedla konkretne potrzeby i wymagania inwestorów w ich strategiach oraz przedsięwzięciach.


Indeksy polskiej giełdy

Giełda papierów wartościowych w Warszawie (GPW) jest absolutnym liderem pod względem najważniejszych wskaźników opisujących rynek, takich jak: liczba nowych firm wchodzących na rynek, wartość obrotów oraz kapitalizacja. Ponadto na przestrzeni kilku ostatnich lat jest jednym z najszybciej rozwijających się rynków europejskich. Warszawska giełda papierów wartościowych oblicza i upublicznia wartości oficjalnych indeksów giełdowych zgodnie z opracowanym harmonogramem: w notowaniach ciągłych dynamicznie np. co 15, 30 lub 60 sekund , a w notowaniach jednolitych na określony moment (fixing).

Do najważniejszych indeksów polskiej giełdy zaliczamy:

  • Warszawski indeks giełdowy (WIG)
  • Warszawski indeks giełdowy Dużych spółek (WIG30)
  • Warszawski indeks giełdowy średnich spółek (WIG50)
  • Warszawski indeks giełdowy małych spółek (WIG250)

Indeksy te obliczane są przez GPW od początku jej istnienia, czyli od 16 kwietnia 1991 r. Uwzględniają rozwój rynku giełdowego, są przystosowane do trójstopniowego podziału indeksów giełdowych, używanego na rynkach zagranicznych.

Trójstopniowy podział obliczany jest dla:

  • Dużych spółek (large-caps)
  • Średnich spółek (mid-caps)
  • Małych spółek (small-caps)

Aby spółka giełdowa (z rynku podstawowego jak również równoległego) mogła wejść w skład danego indeksu giełdowego, musi spełniać następujące kryteria:

  • Kryterium wartości – wartość akcji w wolnym obrocie jest większa od 1 mln EUR,
  • Kryterium free float – liczba akcji w wolnym obrocie jest większa od 10% wszystkich wyemitowanych akcji,
  • Spółka nie może znajdować się w Strefie Niskiej Płynności oraz nie może być zakwalifikowana do Listy Alertów i segmentów MINUS5,
  • Spółka nie może być wyróżniona w sposób szczególny.

Indeks WIG

Jest najstarszym i najszerszym indeksem obliczanym od początku istnienia GPW. Wartość bazowa (początkowa) indeksu WIG wynosiła 1000 pkt. Aktualnie w skład WIG wchodzą wszystkie spółki spełniające wymagane kryteria uczestnictwa w indeksach, które są notowane na rynku głównym GPW, są to zarówno spółki krajowe i zagraniczne (na dzień 20.08.2013r. ich liczba była równa 422). 19 grudnia 2003 r. zadebiutował WIG-PL który obliczany jest dla akcji spółek krajowych. WIG obliczany jest na podstawie metodologii Międzynarodowej Korporacji Finansowej (IFC). Należy do indeksów dochodowych do obliczania których włącza się ceny zawartych w nich akcji jak również dochody z praw poboru i dywidend. W indeksie WIG obowiązuje zasada dywersyfikacji która mówi że wpływ jednej spółki na WIG nie może przekroczyć 10%, a udział jednego sektora w indeksie nie może być większy niż 30% w dniu rankingu indeksu. Na koniec każdego kwartału, czyli po zakończeniu sesji trzeciego piątku ostatniego miesiąca przeprowadzana jest rewizja portfela indeksu WIG. Skład indeksu jest zmienny dlatego po przeprowadzeniu rewizji wyznaczane są wielkości nowych pakietów akcji. W trakcie trwania rewizji do portfela indeksu dołączane są akcje które w mijającym kwartale zostały wprowadzone do obrotu giełdowego, mogą to być zarówno akcje nowych emisji spółek jak również tych które w kończącym się kwartale zaczęły być notowane. Na koniec rewizji wyznaczana jest nowa wartość współczynnika korygującego. W danym dniu sesji giełdowej ustalane są kursy jednolite na podstawie których obliczana jest wartość indeksu WIG. W notowaniach ciągłych wartość indeksu obliczana jest co minutę i upubliczniana z dokładnością do 0,1 punktu.

WIG30

Warszawski Indeks Giełdowy Dużych Spółek jest najbardziej prestiżowym indeksem występującym na warszawskiej giełdzie na którą został wprowadzony 23 września 2013r. Indeks WIG30 zastąpił na giełdzie indeks WIG20, który debiutował 16 kwietnia 1994r. dlatego też ta data uznawana jest za jego dzień bazowy. Otrzymał on wtedy wartość bazową wynoszącą 1000 punktów. Oba indeksy były równolegle publikowane do końca 2015 r. W skład portfela WIG30 wchodzi 30 największych i najbardziej płynnych spółek, dlatego jego uczestnikami są spółki z rynku podstawowego giełdy. WIG30 jest indeksem typu cenowego, wprowadzono go aby jak najlepiej ukazywał wielkość i zróżnicowanie sektorowe spółek które są notowane na giełdzie. Jest traktowany jako barometr zachowania się akcji dużych spółek. Aby jak najlepiej oddawać zachowanie rynku, skład indeksu co kwartał jest weryfikowany. W trakcie notowań ciągłych wartość indeksu podawana jest do publicznej wiadomości co 15 sekund.

Ustalanie wag spółek w indeksie WIG30 opiera się na wartości rynkowej tych spółek oraz ich obrocie, a także pod uwagę bierze się kilka limitów, na przykład maksymalną koncentrację branży czy też maksymalny udział pojedynczej spółki w indeksie który wynosi 10%.

Dla WIG30 przeprowadzana jest jedna rewizja roczna która przypada na trzeci piątek marca, a także trzy korekty kwartalne które odbywają się w trzeci piątek czerwca, września oraz grudnia.

W dniu wprowadzenia indeksu WIG30 równocześnie został wprowadzony indeks WIG30TR, który różni się od indeksu WIG30 tym, że jest indeksem dochodowym, a więc oprócz zmian cen uwzględnia również dochody z tytułu dywidend i praw poboru.

Indeks WIG30, a także kolejne dwa indeksy tj. WIG50 i WIG250 tworzy się na podstawie jednej listy rankingowej. Spółki giełdowe są szeregowane w liście rankingowej według ich płynności i wielkości. WIG30 reprezentuje spółki znajdujące się na szczycie listy, WIG50 spółki które są w środkowej części listy, a WIG100 to portfel końcówki rankingu, czyli zarówno najmniejsze spółki jak i te o najmniejszej płynności.

WIG50

Kolejnym indeksem po WIG30 jest Warszawski Indeks Giełdowy Średnich Spółek czyli WIG50. Początek jego publikacji datuje się na 24 marca 2014r. WIG50 to dawniejszy mWIG40, którego publikacja zakończyła się w 2015r. Z kolei mWIG40 do 16 marca 2007r. nazywał się MIDWIG. MIDWIG został wprowadzony na giełdę we wrześniu 1998r., a za jego datę bazową uznaje się 31 grudnia 1997r. Wartość bazowa indeksu MIDWIG wynosiła 1000 punktów. Indeks WIG50 jest indeksem cenowym dlatego przy jego obliczaniu bierze się pod uwagę tylko ceny zawartych w nim transakcji, a nie uwzględnia się dochodów z tytułu dywidend. Indeks ten opiera się na 50 spółkach średniej wielkości. WIG50 w porównaniu z WIG30 charakteryzuje się większą zmiennością, a także wyższą średnioroczną stopą zwrotu. Wagi spółek w indeksie WIG50 ustalane są w oparciu o ich wartość rynkową oraz obrót. Publikacja wartości indeksu WIG50 odbywa się co 60 sekund, a rewizja i korekta przeprowadzana jest w taki sam sposób jak w przypadku WIG30.

WIG250

Następnym indeksem cenowym jest wprowadzony 24 marca 2014r. Warszawski Indeks Giełdowy Małych Spółek czyli WIG250. Pierwotna nazwa tego indeksu to sWIG80, który z kolei 16 marca 2007r. zastąpił indeks WIRR, który początkowo był definiowany jako Warszawski Indeks Rynku Równoległego, a następnie przeobraził się we wskaźnik dotyczący najmniejszych przedsiębiorstw które były notowane na GPW i łącznie stanowiły 1% kapitalizacji giełdy. Indeks WIRR był obliczany od początku 1995r. i był indeksem dochodowym o wartości bazowej wynoszącej 1000 punktów. Indeks WIG250 jest bardzo dobrym miernikiem koniunktury w segmencie małych spółek. Ustalenie wag spółek w indeksie WIG250 opiera się na wartości rynkowej tych spółek oraz ich obrocie. Publikacja wartości indeksu WIG50 odbywa się co 60 sekund, a rewizja i korekta przeprowadzana jest w taki sam sposób jak w przypadku WIG30.

Indeks WIG-Plus

Indeks WIG-Plus obliczany jest od 31 grudnia 2010r. Wartość indeksu w dniu bazowym wynosiła 1000 punktów. WIG-Plus uzupełnia indeksy WIG30, WIG50 i WIG250. Do składu WIG-Plus zaliczane są spółki nie klasyfikujące się do indeksów WIG20, mWIG40 oraz sWIG80, których przeciętna wartość rynkowa z ostatniego kwartału zawiera się w przedziale między 5 a 50 mln euro. Jest to indeks typu cenowego.

Indeks WIGdiv

WIGdiv obliczany jest od 31 grudnia 2010r. Wartość indeksu w dniu bazowym wynosiła 1000 punktów. Jest pierwszym indeksem spółek dywidendowych, które są notowane na głównym rynku akcji. W skład indeksu WIGdiv wchodzi maksymalnie 30 spółek będących uczestnikami indeksów WIG30, WIG50, a także WIG250, które w ubiegłym roku obrotowym wyróżniały się najwyższą stopą dywidendy, a także w ostatnich 5 latach regularnie wypłacały tę dywidendę. WIGdiv należy do indeksów dochodowych, czyli podczas jego obliczania uwzględnia się ceny zawartych w nim akcji a także dochody z dywidend i praw poboru.

Indeks RESPECT

Indeks RESPECT obliczany jest od 19 listopada 2009r., natomiast wartość bazowa została określona 31 grudnia 2008r. i wynosiła 1000 punktów. Indeks RESPECT należy do najmłodszych wskaźników GPW. Firmy odpowiedzialne społecznie, które notowane są na Głównym Rynku GPW są ujmowane w Indeksie RESPECT. Odpowiedzialność społeczną rozumie się jako strategię zarządzania a także koncepcję podejścia do prowadzenia biznesu, która zakłada budowanie trwałych jak i dobrych relacji z otoczeniem biznesowym oraz dbałość o środowisko naturalne. Indeks RESPECT ma konstrukcję dochodową.

NCIndex

NCIndex został utworzony 30 sierpnia 2007r. Jest to indeks obejmujący wszystkie spółki które notowane są na rynku NewConnect. Jest indeksem dochodowym.

Indeksy narodowe

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie oblicza trzy wskaźniki narodowe. Są to:

  • WIG-Poland
  • WIG-Ukraine
  • WIG-CEE

WIG-Poland obliczany jest od 22 grudnia 2003r., w jego skład wchodzą jedynie akcje krajowych spółek które notowane są na głównym rynku GPW, a ich liczba przekracza 300 spółek. Skład indeksu WIG-Poland jest bardzo podobny do składu podstawowego indeksu WIG. Jedyną różnicę między indeksami stanowi brak kilkudziesięciu firm zagranicznych, które są obecne w WIG.

WIG-Ukraine obliczany jest od 31 grudnia 2010r. Indeks ten jest portfelem spółek ukraińskich, które notowane są na głównym rynku GPW. WIG-Ukraine należy do indeksów dochodowych, obowiązuje w nim zasada dywersyfikacji.

WIG-CEE jest pierwszym indeksem regionalnym, obejmuje region Central Eastern Europe (z ang. Europa Środkowo Wschodnia), czyli CEE. W jego skład wchodzą akcje spółek notowane na Rynku Głównym GPW jak również te notowane na NewConnect, z następujących krajów: Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Ukraina i Węgry.

Indeksy sektorowe

Jest to grupa indeksów, w której każdy z indeksów przedstawia koniunkturę pojedynczego sektora gospodarki, stanowią one osobną grupę indeksów na GPW i nazywane są wskaźnikami branżowymi. Obecnie giełda oblicza 11 takich wskaźników, należą do nich:

Przykłady indeksów innych giełd

Do najbardziej popularnych indeksów giełdowych na świecie zaliczamy te, które obliczają największe giełdy papierów wartościowych. Jednym z najbardziej popularnych indeksów jest Dow Jones Industrial Average (DJIA), który obliczany jest przez New York Stock Exchange czyli giełdę w Nowym Jorku. Jego publikacja rozpoczęła się w 1886r. Początkowo w skład tego indeksu wchodziły akcje 12 firm, w 1916r. liczba akcji wzrosła do 20, a w 1928r. osiągnęła liczbę 30 akcji.

DJIA jest średnią ceną akcji 30 firm, które notowane są na nowojorskiej giełdzie. Co pewien czas niektóre akcje spółek w indeksie wymieniane są na inne. Nowojorska giełda publikuje także wartości trzech innych indeksów, są to:

  • Dow Jones Utility Average (DJUA), indeks ten ukazuje zmiany cen akcji 15

firm użyteczności publicznej.

  • Dow Jones Transportation Average (DJTA), to indeks ukazujący zmiany cen akcji 20 firm transportowych.
  • Dow Jones Composite Average (DJCA), to indeks ukazujący zmiany akcji wszystkich 65 firm, które wchodzą w skład portfeli omówionych wcześniej indeksów.

Kolejnym popularnym indeksem na świecie jest Standard & Poor’s 500 (S&P 500), który obliczany jest przez New York Stock Exchange od 1923r. Portfel indeksu składa się z akcji 500 wybranych spółek. Oprócz wspomnianego indeksu Standard & Poor’s Corporation publikuje także indeksy:

  • Zmian cen akcji 400 firm przemysłowych,
  • Zmian cen akcji 20 firm użyteczności publicznej
  • Zmian cen akcji 20 firm transportowych
  • Zmian cen akcji 40 instytucji finansowych.

Najbardziej znanym indeksem obliczanym przez londyńską giełdę jest Financial Times Stock Exchange 100 Index (FTSE), który znany jest także pod nazwą „Footsie”. Jego publikację datuje się na rok 1984. Obliczanie indeksu FTSE bazuje na zmianie cen akcji 100 największych korporacji które notowane są na London Stock Exchange.


Bibliografia


Autor: Jolanta Szewczyk, Karolina Bućkowska