Teoria praw własności

Teoria praw własności
Polecane artykuły

Teoria praw własności koncentruje się na prawach własności podmiotów wnoszących czynniki wytwórcze do gospodarki i im nadaje najważniejsze znaczenie w określaniu roli przedsiębiorstwa. Prawa własności są narzędziem, które pozwala planować działania i rozwijać przedsiębiorstwo. Ich wartość jest wyznaczana poprzez koszty obrony tego prawa i jego egzekwowania.

Dużą wagę do praw własności przywiązywali przedstawiciele szkoły praw własności. Wyróżnili oni cechy praw własności:

  • ich regulacja odbywa się przez prawo i zwyczaje, które są odmienne w poszczególnych krajach, a także w danych okresach historycznych
  • im bardziej precyzyjne prawo, tym bardziej wartościowe rynkowo jest dane prawo własności. Prawa własności zdefiniowane niejasno zwiększają koszty ochrony praw przed ingerencją ze strony osób trzecich
  • prawa własności mogą dotyczyć własności: jednostki, grupowej i społecznej
  • najbardziej wartościowe są prawa do własności prywatnej, ponieważ dzięki nim jesteśmy w stanie przewidzieć zachowania osób trzecich. Dany zasób praw będący pod ochroną wyłącznie jednego właściciela będzie najbardziej chroniony
  • im bardziej "ekskluzywne" jest dane prawo własności, tym wyższa wartość ekonomiczna danych praw
  • im bardziej ograniczony transfer praw własności, tym mniejsza wartość rynkowa tego prawa
  • jeżeli występuje brak praw własności lub są one nieprecyzyjnie sformuowane, prowadzi to do powstawania tzw. efektów zewnętrznych (np. zanieczyszczenie środowiska)

Przedsiębiorstwo w teorii praw własności

Przedsiębiorstwo jest definiowane jako organizacja, która odbiera i przyjmuje prawa własności od jednostek bioracych udział w procesach gospodarczych. Konkurencyjność środowiska, w którym działa dane przedsiębiorstwo jest definiowane przez efektywność alokacji praw własności, a także stopień prywatyzacji gospodarki. Przy doskonale dopasowanej alokacji praw własności korzyści przedsiębiorstwa i ogólnie gospodarki są największe. W rzeczywistości jednak, występuje nieefektywny system rynków, co przyczynia się do rozbieżności w korzyściach, jakie osiąga organizacja i gospodarka.

Kluczową rolę w przedsiębiorstwie odgrywa właściciel, jednak przy nieefektywnej alokacji zasobów zostaje on zastapiony przez menedżerów. Są oni wynagradzani poprzez włączenie ich we własność przedsiębiorstwa.

Główni przedstawiciele teorii

  • Alchain
  • Demsetz
  • North
  • Barzel
  • Woodward
  • Carr
  • Mathewson
  • Levmore

Przykłady przedsiębiorstw najlepiej wyjaśnionych przez teorię

  • KBC
  • Groupe Auchan
  • IKEA
  • Caterpillar
  • Alchemia
  • Boryszew
  • Barlinek
  • Kęty
  • Projprzem
  • Swarzędz
  • Teta
  • WSiP


Bibliografia

  • A. Noga, Teorie przedsiębiorstw, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, s. 187-189
  • J. Engelhardt,Współczesne przedsiębiorstwo, Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa 2009, str. 39-41

Autor: Jagoda Kordas