Instrumenty polityki pieniężnej

Instrumenty polityki pieniężnej
Polecane artykuły


Instrumenty polityki pieniężnej to narzędzia za pomocą których bank centralny realizuje cele polityki pieniężnej. Dzięki tym narzędziom wpływa na skale kreacji pieniądza na rynku. Przyjęta strategia i cele są głównymi determinantami wyboru zestawu instrumentów w prowadzonej polityce pieniężnej. Dobór ten uzależniony jest także od sytuacji gospodarczej kraju, stadium rozwoju rynku pieniężnego oraz przyjętej doraźnej polityki tzw. łatwego lub trudnego pieniądza.


Podział instrumentów polityki pieniężnej

Kryteria podziału instrumentów Typy instrumentu
Sposób oddziaływania banku centralnego Instrumenty sterowania bezpośredniego i pośredniego
Pozycja przyjmowana przez bank centralny wobec banków komercyjnych Środki oddziaływania administracyjnego i rynkowego
Typy instrumentów Instrumenty kontroli ilościowej i jakościowej
Obszar oddziaływania instrumentów Środki o zasięgu ogólnym i środki działające selektywnie

Tab. 1. Podział instrumentów[1]

Rodzaje instrumentów polityki pieniężnej

  • Instrumenty sterowania bezpośredniego (kontroli administracyjnej)

Regulują w sposób bezpośredni ceny instrumentów finansowych, wielkość depozytów i udzielanych kredytów poprzez nakładanie ograniczeń na instytucje finansowe w postaci dyrektyw i zarządzeń. Zalicza się do nich limitowanie kredytów oraz administracyjna kontrola stóp procentowych. Stosowane są w państwach o słabo rozwiniętym rynku kapitałowym, a także w czasie kryzysów. Negatywne oddziaływanie na konkurencyjność, brak synchronizacji z warunkami panującymi na rynku pieniężnym sprawiły, że banki centralne zaprzestały ich stosowania, przechodząc na instrumenty rynkowe.

  • Instrumenty sterowania pośredniego (rynkowe)

Instrumenty te są wykorzystywane przez banki centralne krajów rozwiniętych do kształtowania krótkoterminowej stopy procentowej rynku międzybankowego. Należą do nich: operacje otwartego rynku, operacje depozytowo-kredytowe, rezerwa obowiązkowa. Warunkiem ich stosowania jest funkcjonowanie efektywnego rynku pieniężnego na który oddziałują.

  • Instrumenty ilościowe

Narzędzia bezpzośrednio nakierowane na zmiany wielkości obiegu pieniężnego, płynności systemu bankowego lub wielkości kredytu, czyli system rezerw obowiązkowych, stopy procentowe stosowane przez bank centralny, operacje otwartego rynku i pułapy kredytowe.[2]

  • Instrumenty jakościowe

Narzędzia wpływające na oprocentowanie, poziom stopy procentowej i strukturę oprocentowania, a także warunki udzielania kredytów przez system bankowy. Są to m.in. maksymalne terminy płatności kredytów, określanie celów, na jakie mogą być udzielone kredyty, wymagania formalne stawiane wekslom przyjmowanym do dyskonta, rodzje papierów wartościowych wykorzystywanych w operacjach otwartego rynku. [3]

  • Instrumenty kontroli ogólnej

Narzędzia które wpływają równocześnie i jednakowo na cały sektor bankowy. Należa do nich operacje otwartego rynku, rezerwa obowiązkowa oraz polityka stopy dyskontowej banku centralnego.[4]

  • Instrumenty kontroli selektywnej

Narzędzia oddziałujące selektywnie, odnoszą się zazwyczaj do poszczególnych instytucji finansowych. Stosowane są z różną intensywnością w odniesieniu do różnych instytucji finansowych.[5]


Rodzaje instrumentów rynkowych polityki pieniężnej

Transakcje kupna, sprzedaży krótkoterminowych papierów wartościowych dokonywane między bankiem centralnym a bankami komercyjnymi, z inicjatywy banku centralnego. Podstawowym narzędziem w transakcjach zakupu papierów wartościowych jest stopa procentowa tzw. stopa referencyjna, dzięki której bank centralny wpływa na cenę kredytu na rynku międzybankowym. Wyróżnia się warunkowe i bezwarunkowe transakcje kupna, sprzedaży.

Operacja warunkowa zakupu (repo) polega na zakupie przez bank centralny papierów wartościowych po określonej cenie od banków komercyjnych, zobowiązując je do odkupienia ich w ustalonym czasie i po określonej wyższej cenie. Zatem udziela bankom komercyjnym krótkoterminowego kredytu pod zastaw papierów wartościowych w sytuacji niedoboru płynności sektora bankowego. Operacja warunkowa sprzedaży (reverse repo) polega na sprzedaży przez bank centralny papierów wartościowych bankom komercyjnym, zobowiązując je do ich odsprzedaży w określonym czasie i po ustalonej cenie.Są to krótkoterminowe transakcje z terminem z zapadalności do 15 dni. Bank centralny podejmuje takie działanie w sytuacji nadmiernej podaży pieniądza, przeciwdziałając obniżeniu międzybankowych stóp procentowych. Precyzyjnie kształtują podaż pieniądza, oddziałując na gospodarkę w sposób łagodny i płynny. Są najważniejszym i najczęściej stosowanym instrumentem polityki pieniężnej przez banki centralne na całym świecie.

  • Operacje depozytowo-kredytowe

Refinansowanie się z inicjatywy banków komercyjnych w banku centralnym. Klasyczne formy formy kredytu to kredyt redyskontowy i kredyt lombardowy. W wyniku powszechnego stosowania operacji otwartego rynku, straciły one na znaczeniu i obecnie są stosowane jako instrument pomocniczy, sporadycznie wykorzystywany w przypadku zaistnienia dużych nadwyżek lub niedoborów płynności sektora bankowego, kiedy pozyskanie środków na rynku międzybankowym jest niemożliwe. Zatem stanowią kredyt ostatniej instancji dla banków komercyjnych. Mogą się kredytować w sposób bezpośredni, zaciągając kredyt pod zastaw krótkoterminowych papierów wartościowych lub poprzez redyskonto weksli.

Jest to minimalna wartość funduszy, jakie bank komercyjny zobowiązany jest utrzymać na rachunku bieżącym w banku centralnym, wyrażona w postaci procentu ogólnej sumy wkładów wniesionych w danym czasie przez klientów tego banku. Instrument ten kształtuje podaż pieniądza sektora bankowego oraz stabilizuje krótkoterminowe stopy procentowe rynku międzybankowego. Poprzez zmianę wymaganego poziomu rezerw obowiązkowych bank centralny skłania banki komercyjne do zwiększenia lub zmniejszenia akcji kredytowej. Jest bardzo skutecznym instrumentem ponieważ małe zwiększenie stopy rezerw prowadzi do relatywnie dużego wpływu pieniądza na rachunek banku centralnego i zamrożenie ich dlatego nie może być często stosowany gdyż destabilizuje system bankowy. Może być stosowany jako narzędzie uzupełniające polityki pieniężnej.

Bibliografia

Przypisy

  1. M.Skopkowski, M.Wiśniewski, (2012) "Instrumenty współczesnej polityki pieniężnej" s. 8-13
  2. M.Skopkowski, M.Wiśniewski, (2012) "Instrumenty współczesnej polityki pieniężnej" s. 8-13
  3. W.Dębski (2012) "Rynek finansowy i jego mechanizmy" s. 67-68
  4. W.Dębski (2012) "Rynek finansowy i jego mechanizmy" s. 67
  5. M.Skopkowski, M.Wiśniewski, (2012) "Instrumenty współczesnej polityki pieniężnej" s. 10

Autor: Tycjan Mróz, Dawid Jasnos