Rezerwa obowiązkowa

Rezerwa obowiązkowa
Polecane artykuły


Rezerwy obowiązkowe określają wielkość środków pieniężnych, które banki komercyjne muszą utrzymywać w banku centralnym. Wartość ta stanowi określony procent, zależny od środków klientów, zdeponowanych w danej instytucji. Rezerwy obowiązkowe są jednym z instrumentów banku centralnego.

Krótka historia rezerw obowiązkowych

Pierwszymi, którzy wprowadzili do systemu bankowego pojęcie rezerw obowiązkowych, byli amerykanie. Nastąpiło to w 1933 r. po Wielkim Kryzysie. Celem wprowadzenia rezerw była chęć ochrony depozytów wpłacanych przez klientów w bankach amerykańskich.
Dopiero w okresie po II Wojnie Światowej, pojęcie rezerw obowiązkowych zaczęło się pojawiać w krajach Europy Zachodniej. W 1946 r. dotarło do Wielkiej Brytanii, w 1947 r, do Włoch i w 1947 r. do Niemiec. Znacznie później rezerwy pojawiły się we Francji, możemy o nich mówić dopiero od 1967 r.
Można zauważyć iż rezerwy obowiązkowe stanowią stosunkowo młody instrument polityki pieniężnej. Ulegał on wyraźnym zmianą, zarówno w krajach o wysokim rozwinięciu gospodarczym, jak również w krajach będących w trakcie procesu transformacji.

Rezerwa obowiązkowa zawarta w Ustawie o Narodowym Banku Polskim

Według Ustawy o Narodowym Banku Polskim rezerwy obowiązkowe są wartością podaną w złotych. Wartość ta znajduję się na rachunkach bankowych i złożona jest z określonej części środków wyrażonych w walutach obcych oraz w złotych. Środki związane są z emisją dłużnych papierów wartościowych, jak również z innymi środkami pieniężnymi, które zostały uzyskane i muszą być zwrócone przez banki. Wyjątek stanowią:

  • wszystkie środki związane z bankami zagranicznymi, które zostały uzyskane zgodnie z umowami zawartymi wcześniej niż dzień wejścia w życie ustawy
  • wszystkie te środki, które zostały przyjęte od Krajowej Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej, pozostałych banków krajowych oraz spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej
  • środków, które co najmniej na 2 lata zostały uzyskane z krajów zagranicznych
  • wszystkich środków które zostały pozyskane na podstawie sprzedaży listów oraz papierów wartościowych z gwarancją w postaci hipoteki, które należy wykupić w czasie dłuższym niż 5 lat
  • środków uzyskanych zgodnie z umowami o indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego oraz umowami o indywidualnych kontach emerytalnych

Funkcje rezerw obowiązkowych

Rezerwy obowiązkowe w głównej mierze mają wpływ na płynność bankową. Wielkość rezerw podlega kontroli, która jest jednym z aparatów polityki pieniężnej.
Możemy wyróżnić następujące funkcje rezerw obowiązkowych:

  • mnożnika kreacji pieniądza w dużej mierze zależy od wskaźnik rezerw obowiązkowych
  • rezerwy stanowią zabezpieczeni wkładów wniesionych przez klientów
  • rezerwy przynoszą w sposób pośredni dochody państwu, a w sposób bezpośredni banką centralnym, jest to rozumiane jako funkcja fiskalna
  • w określonych warunkach, rezerwy stabilizują wielkość stóp procentowych w systemie gospodarczym
  • poprzez rezerwy następuje zwiększenie popytu na pieniądz banku centralnego, co bardzo sprzyja w momencie nadpłynności w obszarze bankowym

Przyczyny utrzymywania rezerwy obowiązkowej

Nałożenie obowiązku utrzymywania rezerwy obowiązkowej na banki komercyjne ma co najmniej dwie przyczyny. Po pierwsze, jest to narzędzie w rękach banku centralnego, które umożliwia kontrolę podaży pieniądza i wpływ na mnożnik kreacji pieniądza (dzięki czemu b.c. może wpływać na wysokość poziomu infacji). Po drugie jest to metoda kontroli nadpłynności w sektorze bankowym.

Rezerwa obowiązkowa w Polsce

Wraz z uchwała z dnia 31 stycznia 1989 r. o prawie bankowym, zostały wprowadzone rezerwy obowiązkowe w Polsce.
W Polsce wysokość stopy rezerwy obowiązkowej ustalana jest przez Radę Polityki Pieniężnej. Od 31 grudnia 2010 r. wielkość stopa rezerwy obowiązkowej kształtuję się na poziomie 3,5% i obejmuje wkłady na żądanie, depozyty długoterminowe, wkłady dewizowe na żądanie i depozyty dewizowe długoterminowe.
Wraz z dniem 30 września 2003, wszystkie banki zobowiązane są do pomniejszenia rezerwy o kwotę 500 tysięcy euro. Wraz z dniem 1 maja 2004, środki znajdujące się w rezerwie obowiązkowej ulegają oprocentowaniu.

Bibliografia

Autor: Wojciech Stępień, Jowita Piechota