Dokumentacja przewozowa

Z Encyklopedia Zarządzania
(Przekierowano z Dokumenty przewozowe)
Skocz do: nawigacja, szukaj

W prowadzeniu działalności transportowej do zarządzania, sterowania, kontrolowania i zapewnienia odpowiednich informacji, niezbędne są dokumenty przewozowe. Podstawowym podziałem tych dokumentów jest podział na dokumenty dotyczące transportu krajowego i zagranicznego. Ze względu na sposób przewozu rozróżniamy dokumenty przewozowe w transporcie morskim, śródlądowym, lądowym oraz lotniczym. Dokumentami w transporcie morskim są:

  • Konosament(ang. bill of lading = B/L) - jest on podstawowym dokumentem w przewozie morskim stwierdza, że towar został przyjęty oraz załadowany na statek. Określa się w nim miejsce nadania przesyłki, informacje potrzebne przewoźnikowi do wykonania usługi. Zawiera również zobowiązanie wydania towaru w porcie przeznaczenia uprawnionemu posiadaczowi konosamentu. Nie jest on umową o przewóz lecz jedynie dowodem na to, iż taka umowa została zawarta. Odgrywa formę pokwitowania za towary oddane przewoźnikowi przez załadowcę. Może także stanowić poświadczenie własności towaru. Jest on dokumentem, który uprawnia do dysponowania ładunkiem, dlatego ma charakter papieru wartościowego reprezentującego towar i może być wykorzystany jako zabezpieczenie pobieranego w banku kredytu.

Wyróżniamy następujące formy konosamentu:

  • Konosament imienny -który jest instrumentem niezbywalnym. Oznacza to, iż nie można przenieść tytułu prawa własności do towarów w nim wymienionych przez indos. Może być przeniesiony na inną osobę tylko i wyłącznie przez cesję, z czym jednak wiąże się wiele formalności, dlatego też ten rodzaj konosamentu jest dość rzadko stosowany.
  • Konosament na zlecenie - jest instrumentem zbywalnym, tzn., że może być przenoszony na inne osoby przez indos, czyli oświadczenie posiadacza, że ustępuje ze swoich praw na rzecz wskazanej osoby. Stanowi on dowód posiadania tytułu własności do określonych w nim towarów, zabezpiecza załadowcę przed nie uiszczeniem zapłaty za wysłane towary przez nabywcę.
  • Konosament na okaziciela - nadaje on prawo odbioru towaru ze statku posiadaczowi konosamentu, może więc dostać się w niepowołane ręce, np. w razie jego zagubienia. Dlatego też niektóre kraje tego rodzaju konosamentu nie stosują.

Pozostałym dokumentami przewozowymi w transporcie morskim są:

  • Czarter - jest to umowa przewozu ładunków masowych żeglugą trampową, czyli nieregularną.
  • Nota bukingowa - jest potwierdzeniem umowy o przewóz, jeżeli nie występuje czarter
  • Kwit sternika - jest dokumentem wydanym załadowcy po przyjęciu ładunku na statek. Podpisany jest zazwyczaj przez pierwszego oficera. Kwit, który nie zawiera żadnych zastrzeżeń, czysty kwit sternika. Natomiast, gdy zawiera uwagi i zastrzeżenia dotyczące stanu towaru, opakowania lub inne, jest to wtedy zaklauzulowany kwit sternika.
  • Kwit dokowy - stanowi potwierdzenie przyjęcia towaru przez załadowcę (armatora, spedytora, przedsiębiorstwo składowe) do składu portowego lub dokowego, w celu załadowania na statek. Dokument ten zastępuje kwit sternika.
  • Kwit przesyłkowy - jest potwierdzeniem przyjęcia przesyłki do przewozu przez armatora w żegludze przybrzeżnej lub drobnych przesyłek w żegludze oceanicznej.

W praktyce handlu zagranicznego w ostatnim czasie zostały wprowadzone duże uproszczenia w dokumentacji przewozowej. W wypadku gdy kupujący nie zamierza sprzedawać przewożonego towaru nowemu nabywcy poprzez odstąpienie dokumentów, sprzedający nie musi dostarczyć konosamentu. Dokument ten może być zastąpiony niezbywalnymi dokumentami, np. morskim listem przewozowym (ang.waybill), liniowym listem przewozowym (ang. linear waybill) lub kwitem frachtowym (ang. freight receipt). W transporcie rzecznym w przewozach krajowych stosowany jest żeglugowy list przewozowy, natomiast w przewozach międzynarodowych zastosowanie ma konosament żeglugi śródlądowej, który jest dokumentem zbywalnym.

W transporcie lądowym zastosowanie mają takie dokumenty jak:

o Kolejowy list przewozowy, jest to umowa o przewóz która została zawarta w momencie gdy kolej przyjęła przesyłkę i opatrzyła ją stemplem stacji nadania.

o Międzynarodowy list przewozowy CIM - składa się z pięciu egzemplarzy i wystawiony powinien być w języku nadania, ale z tłumaczeniem na język francuski, niemiecki lub włoski.

W transporcie samochodowym dokumentem przewozowym jest samochodowy międzynarodowy list przewozowy CMR - wypełniony musi być w czterech egzemplarzach. W transporcie lotniczym wyróżnia się dwa rodzaje umów:

o Umowę o przewóz ładunku drobnego (drobnicy)

o Umowę czarterową, jeżeli wynajmowana jest cała pojemność samolotu do lotu, do określonego miejsca.


  • List przewozowy - to faktura wystawiona przez przewoźnika związana z wydatkami jakie poniósł w związku z wykonywaną przez niego usługą transportową. Regulacje prawne określają podstawowe warunki ekonomiczne w zakresie terminu kredytowania jaki mogą przewoźnicy publiczni zaoferować załadowcom lub odbiorcom. Przewoźnik jest zobowiązany do równego traktowania wszystkich klientów. Załadowcy także zobowiązani są do nie przekraczania terminów i spłaty należności w terminie. Przewoźnik może zażądać przedpłaty o ile przypuszcza że wartość powierzonego towaru jest niższa od opłat za przewóz.

Dowodem zawarcia umowy o przewóz jest międzynarodowy lotniczy list przewozowy (ang. air waybill). Sporządzony musi być w dziewięciu egzemplarzach.

  • Roszczenie z tytułu przewozu - jest to dokument niestandardowy. Składa go załadowca u przewoźnika w celu pokrycia przez niego strat pieniężnych wynikających z utraty, uszkodzenia towaru lub opóźnienia dostawy. Złożenie roszczenia jest ograniczone czasowo i powinno być złożone w ciągu 9 miesięcy od dostarczenia przesyłki. Przewoźnik musi w ciągu 30 dni potwierdzić pisemnie o fakcie przyjęcia roszczenia, a następnie w ciągu 120 dni powiadomić o uznaniu lub odrzuceniu roszczenia. Szkoda określona w roszczeniu z tytułu przewozu może być jawna lub ukryta.


Dokumentacja międzynarodowa

W dokumentacji handlowej możemy wskazać na:

  • Umowę sprzedaży - podstawowy dokument w międzynarodowej transakcji handlowej,
  • Akredytywę - czyli formę płatności zapewniająca bardzo wysoki stopień zabezpieczenia interesów sprzedawcy.

W transporcie międzynarodowym posługujemy się także formułami sprzedaży FOB miejsca nadania lub miejsca przeznaczenia. Stosowanych jest 13 formuł Incoterms, które są przyjętymi i stosowanymi regułami określającymi warunki handlowe. Określają one odpowiedzialność leżącą po stronie sprzedawcy jak i nabywcy. Jedną z formuł zaliczaną do grupy E jest umowa o udostępnienie. Jest to umowa która obciąża nabywcę całkowitą odpowiedzialnością za towar i dostawę już od siedziby sprzedawcy. Inną formułą zaliczaną do grupy C jest umowa o przewóz. W umowie tej sprzedawca ponosi wszelkie koszty związane z dostawą do kraju przeznaczenia. Do tego momentu ryzyko związane z uszkodzeniem towarów jest po tronie sprzedającego. W grupie D możemy wskazać na formuły które zobowiązują sprzedawcę do poniesienia kosztów związanych z dostarczeniem towaru do miejsca przeznaczenia za granicą. W tej grupie sprzedawca ponosi koszty i ryzyko związane z transportem towaru aż do miejsca przeznaczenia. W tym przypadku zastosowanie ma umowa o dostawę.

W dokumentacji przewozowej w zakresie transportu międzynarodowego możemy wskazać na:

  • Deklarację wywozową - zawiera ona opis towaru, wagę, wykaz stosowanych oznaczeń, datę i numer licencji eksportowej, adres przeznaczenia, dane kontrahentów,
  • Licencję eksportową - która pozwala na wywiezienie niektórych towarów bez konieczności spełnienia innych specjalnych wymagań. Wystawia się ją na ogólnodostępne towary i określa wtedy jako licencję ogólną. Możemy także wyróżnić potwierdzoną licencję eksportową dotyczącą towarów kontrolowanych przez państwo,
  • Fakturę - na jej podstawie sprzedawca określa wartość towaru. Jest to dokument wymagany w celu określenia podstawy ubezpieczenia i cła importowego,
  • Karnet - stosowany gdy towar jest dostarczany w zaplombowanych kontenerach. Stanowi on potwierdzenie, że kontener (przesyłka) został zaplombowany w miejscu nadania i nie będzie otwierany aż do chwili dostarczenia do odbiorcy. Przesyłkę na podstawie karnetu można przewieźć tranzytem przez pośrednie punktu celne bez potrzeby wykonywania kontroli,
  • Świadectwo pochodzenia towarów - umożliwia załadowcy ubieganie się o korzystniejsze cło,
  • Konosament - wyżej omówiony,
  • Kwit dokowy - dokument stwierdzający że przewoźnik dostarczył towar towarzystwu okrętowemu. Można go wykorzystać do potwierdzenia zgodności oraz jako dowód w ewentualnym roszczeniu o pokrycie strat załadowcy z tytułu przewozu,
  • Lotniczy list przewozowy - standardowy dokument stosowany w transporcie lotniczym. Pozwala na ograniczenie niezbędnej dokumentacji do jednego uniwersalnego listu przewozowego.

Bibliografia

  • Coyle J.J., Bardi E.J., Langley C.J. Jr. (2007), Zarządzanie logistyczne, PWE, Warszawa, s. 463-476.
  • Dębski S. (2003), Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw część 1, WSIP, Warszawa.
  • Duraj J. (2000), Podstawy ekonomiki przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa.
  • Starowicz W. (2006), Międzynarodowy transport drogowy (materiały przygotowujące do uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych), "Zeszyty naukowo-techniczne", nr 15, zeszyt 129, Wydawnictwo PiT, Kraków, str. 159-163.

Autor: Anna Stopa, Andrzej Kogut