Indos

Indos
Polecane artykuły


Indos inaczej zwany żyro lub indosament (z wł. indosso 'na grzbiecie' z śrdw. łac. indorsare 'potwierdzać (uwagą, podpisem) na odwrocie' od łac. in 'na' i dorsum 'grzbiet') zgodnie z kodeksem cywilnym jest to pisemne przeniesienie wszelkich praw płynących z weksla, czeku oraz niektórych rodzajów zbywalnych papierów wartościowych przez jego posiadacza, czyli indosanta, na inną osobę zwaną indosatariuszem. Do przeniesienia praw wynikających z takiego dokumentu niezbędne jest jego wydanie oraz istnienie nieprzerwanego szeregu indosów.

Indos musi zawierać co najmniej podpis zbywcy, umieszczony na dowolnej stronie dokumentu. Jedynie w przypadku weksli i czeków istnieje możliwość zamieszczenia indosu na tzw. przedłużku, czyli na złączonej z wekslem lub czekiem dodatkowej kartce papieru.

Indosant przenosząc weksel przez indos staje się żyrantem indosatariusza i każdego na kogo przeniesiono weksel przez indos i tak samo jak on odpowiada przed następującymi po nim indosatariuszami. Wszyscy wpisani przed nim indosanci z kolei odpowiadają wekslowo za zapłatę i przyjęcie weksla przed nim.Indos musi zostać wydany osobie przejmującej prawa do papieru wartościowego. Jeśli indos był sporządzany więcej niż raz, musi istnieć ciągłość pomiędzy wszystkimi z nich.

Podstawową cechą papierów wartościowych na zlecenie jest to, że wymieniają one wierzyciela, czyli osobę uprawnioną do otrzymania świadczenia z rąk dłużnika, upoważniając go jednocześnie z mocy samego prawa lub wyraźnej klauzuli do wskazania (właśnie przez indos) innej osoby, do której rąk dłużnik powinien spełnić świadczenie.

Weksel i czek to takie papiery wartościowe, które są na zlecenie z mocy ustawy, tj. dla dokonania ich skutecznego indosu nie muszą one zawierać zastrzeżenia wyrażającego taką możliwość (czyli klauzuli "na zlecenie”), zaś aby wyłączyć możliwość ich przenoszenia w drodze indosu, trzeba to wyraźnie zastrzec, zamieszczając klauzulę "nie na zlecenie”. Każdy weksel można indosować, choćby nie był wyraźnie wystawiony na zlecenie. Indos zasadniczo nie przenosi weksla ale prawa z niego. Weksel natomiast przenoszony jest przez wręczenie. Natomiast inne papiery wartościowe na zlecenie muszą wyraźnie zastrzegać możliwość dokonania indosu (papiery wartościowe na zlecenie z mocy wyraźnej klauzuli).

Indos musi być bezwarunkowy (warunki, od których uzależniono indos, uważa się za nienapisane) i musi przenosić całość praw z weksla (czeku) – indos częściowy jest nieważny. Indos wywiera szersze skutki, niż przelew: indosatariusz może wykonywać wszystkie prawa z weksla, ale – w odróżnieniu od przelewu (patrz: art. 513 k.c.) – "osoby, przeciw którym dochodzi się praw z weksla, nie mogą wobec posiadacza zasłaniać się zarzutami, opartymi na swych stosunkach osobistych z wystawcą lub z posiadaczami poprzednimi" (art. 17 Prawa wekslowego).

Indos jest czynnością abstrakcyjną uzależnioną od stosunku prawnego między stronami.

Rodzaje indosu

Wyróżnia się następujące rodzaje indosu:

Z uwagi na formę:

  • pełny (imienny) – polega na wpisaniu przez indosanta na odwrocie papieru wartościowego formuły: "ustępuję/ustępujemy na rzecz…” uzupełnionej nazwiskiem lub nazwą indosatariusza i własnym podpisem,
  • in blanco (czysty) – w tym wypadku wystarczy sam podpis indosanta
  • na okaziciela – zrównany w skutkach z in blanco; legitymuje każdego posiadacza weksla (czeku) jako okaziciela.

Z uwagi na skutki prawne:

  • pełnomocniczy (inkasowy, zastępczy) – jego istotą nie jest przeniesienie praw z weksla (czeku), lecz umocowanie innej osoby do ich wykonywania,
  • zastawniczy – w tym wypadku indosatariusz może udzielić tylko indosu pełnomocni czego,
  • własnościowy – przenosi wszystkie prawa z weksla; zwykle dokonywany jest przez złożenie in dorso oświadczenia "ustępujemy” oraz daty i miejsca sporządzenia indosu z opatrzonym własnoręcznym podpisem indosanta (osoby uprawnionej do jego reprezentowania). Pełni też funkcję gwarancyjną, bo indosant odpowiada za przyjęcie i zapłatę weksla.

Funkcje indosu

  • obiegowa – przenosi wszystkie prawa z weksla (niezależnie od tego czy przysługiwały indosantowi) pod warunkiem, że indos był ważny i indosatariusz stał się właścicielem w drodze wydania weksla; indosant przez zamieszczenie na wekslu własnego podpisu staje się wobec indosatariusza gwarantem wykonania zobowiązania,
  • gwarancyjna – indosant odpowiada wekslowo, nie tylko wobec indosatariusza, ale także wobec późniejszych posiadaczy weksla.

Dokumenty przenoszone w drodze indosu

Najbardziej typowe papiery wartościowe na zlecenie, które w praktyce są najczęściej przenoszone w drodze indosu to:

  • weksel,
  • czek,
  • dowód składowy,
  • konosament morski na zlecenie,
  • polisa ubezpieczenia morskiego na zlecenie.

Bibliografia

  • Bugajski K. (2005), Weksel własny in blanco – funkcja, charakter prawny
  • Czekaj J. (red.) (2008), Rynki, instrumenty i instytucje finansowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Kodeks cywilny Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93
  • Kopaliński W. (2007), Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Rytm, Warszawa,
  • Zamojski Ł., Baranek R. (2013), Kodeks cywilny, LexisNexis Polska, Warszawa,

Autor: Robert Baran i Joanna Możdżeń

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.