Teoria kosztów transakcyjnych

Teoria kosztów transakcyjnych
Polecane artykuły


W tym podejściu funkcjonowanie przedsiębiorstwa rozpatrywane jest jako problem kontraktowania. Problem ten wiąże się ściśle z wyborem pomiędzy nabywaniem pojedynczych dóbr i usług od niezależnych, wyspecjalizowanych jednostek na rynku a wytwarzaniem takich dóbr czy usług we własnym zakresie. Wymiana dóbr i usług, określona mianem transakcji w prezentowanej koncepcji stanowi podstawową jednostkę analizy organizacji. Za prekursora teorii kosztów transakcyjnych uznaje się R. Coase. Wśród pierwszych prac, w której autor uwzględnił tą problematykę wyróżniany jest artykuł pt. The Nature of the Firm (opublikowany po raz pierwszy w: "Economica", nr 4 z 1937 roku był w późniejszym okresie przedrukowany min. w pracy R. Coase: The Firm, the Market and the Law z 1988 roku). Pierwotnie autor używał określeń kosztów wykorzystania mechanizmu cenowego (costs of using the price mechanism) oraz kosztów rynkowych (marketing costs).

W swoich rozważaniach R. Coase sformułował twierdzenie, zgodnie z którym podstawą wyznaczania granic przedsiębiorstwa, a tym samym zakresów zadań realizowanych samodzielnie nie powinny być uwarunkowania technologiczne, ale wysokość kosztów, które muszą zostać poniesione w związku z przeprowadzaniem transakcji hierarchicznie (wewnątrz organizacji) lub pomiędzy przedsiębiorstwami na rynku. Koszty takie, określone zostały w późniejszym okresie przez O. Williamsona mianem kosztów transakcyjnych i zdefiniowane jako: "komparatywne koszty planowania, adaptacji i nadzoru nad wypełnianiem zadań w różnych strukturach zarządzania" [O. Williamson, 1998, s. 15]. Autor wrócił uwagę, że wąsko wyspecjalizowane jednostki zazwyczaj uzyskują korzyści ekonomii skali i są w stanie zapewnić niższe koszty wytworzenia oferowanych produktów w porównaniu z przedsiębiorstwami, w których większość potrzebnych w działalności zakresów zadań, zmierzających do wytworzenia określonych dóbr i usług realizowana jest samodzielnie. Mankamentem rozwiązania polegającego na współpracy z wyspecjalizowanymi usługodawcami na rynku są natomiast wyższe koszty planowania, koordynowania i nadzorowania działalności w porównaniu z rozwiązaniem polegającym na samodzielnym wykonywaniu zakresów zadań oferowanych przez takie jednostki.

Teoria kosztów transakcyjnych zajmuje się governance structure, czyli wyborem najlepszego sposobu regulacji transakcji.

Składa się z dwóch biegunów:

Są to dwa odmienne rozwiązania, których wybór zależny jest od poziomu kosztów transakcyjnych związanych z realizacją transakcji. Wyróżniamy dwa rodzaje kosztów transakcyjnych:

a) ex ante – jest to koszt doprowadzenia do transakcji (np. koszty znalezienia partnerów, przygotowanie propozycji kontraktu itp.),

b) ex post – koszty stwierdzenia, czy transakcja odbyła się zgodnie z ustalonymi warunkami, koszty związane z rozwiązaniem ewentualnych sporów itp.

Koszty transakcyjne rozpatrujemy przy przyjęciu dwóch założeń behawioralnych:

a) ludzkie zachowania charakteryzuje oportunizm,

b) ludzkie zachowania cechuje ograniczona racjonalność.

Spełnienie obu tych założeń gwarantuje wystąpienie kosztów transakcyjnych. Możemy wyróżnić dwa ekstremalne sposoby regulacji transakcji:

a) ogólna, generalna regulacja rynkowa (pojedyncze, niepowtarzalne transakcje rynkowe),

b) regulacja administracyjna (hierarchiczna).

Spektrum możliwości regulacji transakcji zawiera się między rynkiem a hierarchią. Oba skrajne punkty współpracują ze sobą w procesie regulacji przebiegu transakcji (private ordering), czyli obszarze zachowań kooperacyjnych.

Efektywność form regulacji zależy od własności transakcji takich jak:

Teoria kosztów transakcyjnych jest jednym z kierunków nowej ekonomii instytucjonalnej (NEI), umiejscowionej w nurcie ekonomii neoklasycznej. Wyróżnia ją jednak się odrębny paradygmat, w którym czołowe miejsce zajmują następujące kategorie:

Ekonomia kosztów transakcyjnych zajmuje się badaniem głównie przedsiębiorstw, dlatego jej obszar zainteresowania obejmuje mikroekonomię oraz naukę o zarządzaniu. Koszty transakcyjne należą do ogólnej rodziny kosztów i podlegają ocenie wg kryterium minimalizacji kosztów, co łączy ją z mikroekonomią. Z nauką o zarządzaniu łączą ją zagadnienia motywów i form współpracy przedsiębiorstw. (Zbroińska B., 2013)

Bibliografia

DO NAUKI O ZARZĄDZANIU

Autor: Tomasz Małkus, Dawid Skware