Organizacja pracy wielozmianowej

Organizacja pracy wielozmianowej
Polecane artykuły

Praca wielozmianowa polega na tym, że pracownicy zastępują się nawzajem przy wykonywaniu danej pracy w sposób zapewniający zachowanie ciągłości procesu produkcyjnego i przebiegu pracy.

Rodzaje wielozmianowej organizacji czasu pracy:

  • praca na dwie zmiany - wykonywana w zmianach rannych i popołudniowych,
  • praca trójzmianowa okresowa - jest ona wykonywana bez przerwy we wszystkie dni tygodnia z wyjątkiem niedziel i świąt, są to dni wolne dla wszystkich pracowników,
  • praca w ruchu ciągłym - prac trój lub czterozmianowa, która wykonywana jest 24 godziny na dobę, nieprzerwanie przez cały tydzień.

Długości tzw. turnusów zmianowych:

  • cykl zapewniający dzień wolny od pracy po nocnej zmianie,
  • cykl gwarantujący krótkie okresy rotacji zmian - uwzględniono tu postulat fizjologów pracy odnośnie wypoczynku po pracy w nocy, ten wariant uznano za optymalny, gdyż zakłada on co najmniej jeden dzień wolny po każdej zmianie nocnej,
  • cykl zmian w przedsiębiorstwach pracujących w ruchu ciągłym - skraca się tu czas pracy w nocy poprzez wydłużenie godzin pracy zmian dziennych, szczególnie popołudniowej.

Aspekty prawne pracy wielozmianowej

Zostały one ujęte w art. 138 kodeksu pracy i w myśl tego artykułu system pracy na zmiany może być stosowany tylko przy pracach w ruchu ciągłym (takich, które nie mogą być przerwane ze względu na technologię produkcji), a także w instytucjach takich jak np. szpitale (ze względu na konieczność całodobowego zaspokajanie potrzeb ludności). Artykuł ten wskazuje, że w systemie tym istnieje możliwość przedłużenia norm tygodniowych (do 43 godzin przeciętnie na tydzień w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni) i dobowych (jednego dnia w niektórych tygodniach w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 tygodni dobowy wymiar pracy może być wydłużony do 12 godzin). Za każdą dodatkową godzinę czasu pracy ponad 8 godzin pracownikowi przysługuje dodatek jak za pracę w godzinach nadliczbowych, jednak nie jest to praca w godzinach nadliczbowych.

Przyczyny wprowadzenia pracy wielozmianowy

  • charakter procesów technologicznych - wymóg stałego nadzoru przez człowieka niektórych procesów,
  • konieczność całodobowej pracy instytucji takich jak szpitale, apteki,
  • chłonność rynku na niektóre dobra, np. przemysłu spożywczego czy lekkiego,
  • korzyści ekonomiczne, takie jak: lepsze wykorzystanie czynników produkcji, co prowadzi do zwiększenia produkcji i obniżenia kosztu wytworzenia jednostki produktu.

Bariery wprowadzenia pracy wielozmianowej

  • ekonomiczno-organizacyjna: surowcowa, zatrudnienia, popytu na dane dobro, brak harmonizacji produkcji,
  • techniczna,
  • społeczna,
  • fizjologiczna - przystosowanie się do pracy zmianowej, a szczególnie do pracy w nocy, jest przeważnie procesem przebiegającym wolno i powodującym spadek poziomu wydajności.

Bibliografia

  • L.Kozioł, Zarządzanie czasem pracy, Kraków 2000, s. 169-177.
  • L.Kozioł, Motywacja w pracy. Determinanty ekonomiczno-organizacyjne, Wydawnictwo PWN, Warszawa-Kraków 2002, s. 105-107.
  • Kodeks pracy, Dz.U.98.21.94, Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.

Autor: Agata Ficek