Koszt zmienny

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj

Koszt zmienny to koszt jakie przedsiębiorca ponosi na działania związane bezpośrednio z produkcją. Popularnie twierdzi się, że koszty zmienne zmieniają się wraz ze zmianami wielkości produkcji, co błędnie zawęża tę kategorię wyłącznie do przedsiębiorstw produkcyjnych. Jednostki usługowe czy handlowe też mogą ponosić koszty zmienne. W związku z czym w definicji należy uwzględnić nie tylko "produkcję" tylko szeroko "wolumen działalności".

Podział na koszty stałe i zmienne wiąże się z zastosowaniem kryterium klasyfikacyjnego uwzględniającego reakcję kosztu na zmiany wolumenu działalności. Informacje o kosztach zmiennych i stałych wykorzystywane są na potrzeby podejmowania decyzji krótkookresowych oraz rachunku kosztów zmiennych. Poziom tych nakładów zależny jest wprost od wielkości produkcji, czyli w przypadku wzrostu produkcji, koszty zmienne rosną, a zmniejszają się wraz ze spadkiem produkcji. Koszty zmienne są równe zeru, gdy przedsiębiorca nic nie produkuje. Koszty zmienne to wszystkie wydatki, które musiał ponieść przedsiębiorca w związku z produkcją, nie wchodzące w skład kosztów stałych. Do kosztów zmiennych związanych z produkcją zaliczają się nakłady na surowce, roboczogodziny, towar, energia lub paliwo, itp. Koszty stałe się nie ulegają zmianom w krótkim czasie i są niezależnie od wielkości produkcji. Koszty zmienne zależą od wielkości produkcji.

Koszt całkowity to suma kosztów stałych i kosztów zmiennych\[TC=VC+FC\]

VC (ang. variable costs) – koszty zmienne

FC (ang. fixed costs) – koszty stałe



Wiedza na temat struktury kosztów jest podstawą wielu decyzji, takich jak:

  • wielkość produkcji w której przychody równają się z kosztami całkowitymi (próg rentowności),
  • wielkość produkcji w której przedsiębiorstwo generuje określony zysk,
  • o ile należy zwiększyć wolumen produkcji, aby zredukować koszty jednostkowe i osiągnąć zakładany przyrost zysku,
  • czy kupić własne maszyny i produkować półwyroby, czy skorzystać z outsourcingu,
  • jaki system płac zastosować dla managerów przedsiębiorstwa, które systematycznie zwiększa wolumen produkcji.

Rozpatrując podział kosztów ze względu na stopień zależności od wielkości produkcji, należy uwzględnić następujące kwestie:

  • czynnik czasu,
  • przedział wielkości produkcji,
  • sposób ujęcia kosztów (koszty całkowite i koszty jednostkowe).

Koszty zmienne to pochodna podejmowania krótkookresowych decyzji przedsiębiorstwa a koszty stałe są wynikiem decyzji długookresowych, inwestycyjnych, które określają możliwości wytwórcze przedsiębiorstwa. Są nie są one zależne od stopnia wykorzystania zdolności wytwórczych w krótkim okresie czasu. Do posługiwanie się kosztami stałymi i zmiennymi w podejmowaniu decyzji, planowaniu i kontroli działalności przedsiębiorstwa konieczna jest znajomość metod wyodrębnienia kosztów stałych i kosztów zmiennych. Najczęściej stosowane metody podziału kosztów na koszty zmienne i koszty stałe to:

  • metoda księgowa,
  • metoda studiów technologicznych,
  • metoda graficzna,
  • metoda najwyższego i najniższego punktu,
  • analiza regresji.


Podział kosztów zmiennych

Koszty zmienne dzieli się na:

  • proporcjonalne - koszty zmieniają się wprost proporcjonalnie do zmian wielkości produkcji; koszt na jednostkę wyrobu jest wtedy stały (np. zużycie materiałów bezpośrednich);

1.png

  • progresywne - wzrost kosztów jest szybszy niż wzrost poziomu produkcji; koszt jednostkowy w tej sytuacji rośnie razem ze wzrostem produkcji; przykładem takiej sytuacji jest praca wykonywana w nadgodzinach lub w dniach wolnych od pracy (wynagrodzenia w takiej sytuacji jest wyższe niż stawki płacone w normalne dni pracy);

2.png

  • degresywne - wzrost kosztów jest wolniejszy niż wzrost poziomu produkcji; koszt jednostkowy wraz ze wzrostem produkcji maleje; przykładem tej sytuacji może być koszt zużycia materiałów, jeżeli ich cena jest zależna od wielkości zamówień. Zwiększając produkcję zwiększa się wielkość zamówień, co powoduje spadek ceny jednostkowej materiału;

3.png

  • regresywnie – wzrost produkcji powoduje spadek kosztów; koszt jednostkowy maleje w szybkim tempie w stosunku do wielkości produkcji; ten typ kosztów zmiennych jest najrzadziej spotykany w praktyce. Do najczęstszych przykładów kosztu regresywnego najeży ogrzewanie sali kinowej: koszt nagrzania pomieszczenia dla jednej osoby jest większy niż koszt nagrzania pomieszczenia dla maksymalnej ilości osób. Wiąże się to z tym, że każdy człowiek wytwarza ciepło i swoim ciałem ogrzewa powietrze sali, przez co kino zużywa mniej energii na ogrzewanie.

Zmienność kosztów charakteryzują wskaźniki zmienności (elastyczności), które wyrażają stosunek względnej zmiany danego kosztu do względnej zmiany rozmiaru działalności.

wzór 1 gdzie:

  • k-koszt,
  • x- rozmiary działalności

Próg rentowności wyznaczany jest przy założeniu podziału wszystkich ponoszonych kosztów na koszty stałe i zmienne.

Współczynnik zmienności kosztów może przyjmować następujące wartości:

  • Wzk = 1 – oznacza koszt zmienny proporcjonalny
  • Wzk < 1 – oznacza koszt zmienny degresywny
  • Wzk > 1 - oznacza koszt zmienny progresywny


Przykład

Do tego rodzaju kosztów zaliczyć możemy koszty powiązane z wynajęciem zmiennych czynników produkcji, na przykład pracy lub surowców. W praktyce wygląda to tak, że przedsiębiorstwa mają podpisane umowy z pracownikami i dostawcami surowców, ale można zastosować tu dość dużą elastyczność polegająca na tym, że można zastosować: prace w nadgodzinach albo w niepełnym wymiarze godzin, Wynajmowanie bądź też nie pracowników sezonowych, zakup surowców na giełdzie.

Bibliografia

  • Begg D., Fischer S., Dornbusch R., Mikroekonomia, PWE, Warszawa 2015
  • Beksiak J. red., Ekonomia]], Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001
  • Dach Z., Podstawy mikroekonomii., Wydawnictwo Naukowe SYNABA, Kraków 2001
  • Kotler Ph., Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola, Wydawnictwo FELBERG SJA, Warszawa 1999
  • Milewski R., Kwiatkowski E., Podstawy ekonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Kraków 2013

Autor: Ruszkowska Agnieszka, Alicja Gurgul, Łukasz Ofiara