Podejmowanie decyzji

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podejmowanie decyzji
Pojęcie nadrzędne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Podejmowanie decyzji stanowi proceduralno-technologiczną cechę procesu zarządzania o wielorakich uwarunkowaniach ekonomicznych i psychosocjologicznych. Podejmowanie decyzji można rozpatrywać w dwóch znaczeniach (J. Targalski 1986, s. 194).

W szerokim znaczeniu jest to złożony proces, na który składają się: rejestracja i ocena informacji, identyfikacja problemu decyzyjnego i zastosowanie przyjętego kryterium wyboru, określenie i wydanie decyzji (zadania decyzyjnego) oraz rejestracja informacji o jej wykonaniu.

W drugim - wąskim znaczeniu - podejmowanie decyzji jest tylko jednym z etapów procesu decyzyjnego i oznacza świadomy akt woli decydenta dokonującego nielosowego wyboru jednego, ze zbioru możliwych wariantów rozwiązania problemu decyzyjnego (warianty te oczywiście muszą być wcześniej zidentyfikowane lub zaprojektowane).

Model systemowy

Teoretyczny - systemowy - model procesu podejmowania decyzji został zaprezentowany na poniższym rysunku. Zauważalna w tym modelu jest rola danych i obserwacji w procesie podejmowania decyzji. mimo że model ten nie odnosi się bezpośrednio do decyzji kierowniczych na szczeblu zarządzania strategicznego, to przebiegi procesów i danych odzwierciedlają również przebiegi dla tej kategorii decyzji.

Model procesu podejmowania decyzji.gif

Rys. Model procesu podejmowania decyzji

Źródło: (B.Wawrzyniak 1980, str. 34)

Inne modele podejmowania decyzji

Decydent, aby ułatwić sobie podjęcie decyzji korzysta z jednego z modeli podejmowania decyzji, zależy on głównie od jego sytuacji decyzyjnej. Celem jest maksymalizacja efektu podjętej decyzji. Modele podejmowania decyzji m.in, to:

  • model racjonalny,
  • model proceduralny,
  • model kompromisowy,
  • model intuicyjny,
  • model wizjonerski (E. Kowalczyk, G. Roszyk-Kowalska 2016, str. 59)

Etapy procesu podejmowania decyzji

Proces podejmowania decyzji składa się z następujących etapów:

  • identyfikacji sytuacji decyzyjnej,
  • identyfikacji i zaprojektowania wariantów decyzji,
  • oceny zaprojektowanych wariantów i wyboru wariantu racjonalnego,
  • stworzenia warunków realizacji decyzji,
  • kontroli efektów podjętej decyzji.

Każdy z tych etapów wymaga zaspokojenia specyficznych potrzeb informacyjnych, a ciągły dopływ odpowiedniej informacji jest możliwy jedynie przy sprawnie działającym systemie informacyjnym.

Wg. Kowalczyk i Roszyk-Kowalskiej najprostsza forma podejmowania decyzji to 3 etapy:

  • etap pierwszy- rozpoznanie problemu, czyli określenie przyczyn, skutków oraz prawdopodobnych rozwiązań,
  • etap drugi- projektowanie decyzji, czyli opracowanie wariantów optymalnego rozwiązania,
  • etap trzeci- wybór ostatecznej decyzji, czyli wybór najlepszego z wariantów zgodnego z ustalonymi wcześniej kryteriami (E. Kowalczyk, G. Roszyk-Kowalska 2016, str. 56)


Klasyfikacja decyzji

Podejmowanie decyzji na podstawie faktów (Sławomir Wawak)

Klasyfikacja decyzji stanowi istotny element rozpoznania problemów decyzyjnych. Dokonanie klasyfikacji decyzji jest niezwykle trudne z powodu ich ogromnej ilości oraz różnorodności.

Wyróżnić można następujące główne rodzaje podejmowanych decyzji:

Ze względu na strukturę i powtarzalność decyzji można je podzielić na:

  • decyzje zaprogramowane - posiada kompletną strukturę lub powtarza się z pewną częstotliwością (albo jedno i drugie)
  • decyzje niezaprogramowane- mają niezbyt wyraźną strukturę, podejmowane są znacznie rzadziej niż decyzje zaprogramowane

Według kryterium źródeł inicjowania problemów decyzyjnych decyzje dzielimy na:

  • decyzje inicjowane przez jednostki nadrzędne
  • decyzje inicjowane przez kierownika
  • decyzje inicjowane przez podwładnych

Klasyfikując decyzje według przyczyn powstawania problemów możemy wyróżnić:

  • decyzje regulacyjne
  • decyzje sterujące
  • decyzje innowacyjne

Ze względu na ilość informacji i warunki w jakich podejmujemy decyzje wyróżniamy:

  • decyzje podejmowane w warunkach pewności
  • decyzje podejmowane w warunkach ryzyka
  • decyzje podejmowane w warunkach niepewności

Zgodnie z kryterium kwantyfikacji decyzje dzieli się na:

  • decyzje możliwe do skwantyfikowania
  • decyzje trudne lub niemożliwe do skwantyfikowania

Sugerując się wariantami wyboru możemy wyróżnić:

  • decyzje zamknięte (problemy oceny)
  • decyzje otwarte (problemy poszukiwawcze i rozwojowe)

Ze względu na uczestnictwo w podejmowaniu decyzji można podzielić decyzje na:

  • decyzje indywidualne, czyli podejmowane jednoosobowo
  • decyzje indywidualne ze zbiorowym rozpoznaniem
  • decyzje zbiorowe (kolektywne)

Biorąc pod uwagę funkcje zarządzania możemy wyróżnić:

  • decyzje planistyczne
  • decyzje organizatorskie
  • decyzje koordynacyjne
  • decyzje rozkazodawcze
  • decyzje kontrolne

Według funkcji kierowniczych wyróżniamy:

  • decyzje kierownicze
  • decyzje niekierownicze

Ze względu na wagę problemu decyzje dzielimy na:

  • decyzje kluczowe
  • decyzje standardowe
  • decyzje marginalne

Sugerując się horyzontem czasowym:

  • decyzje krótkookresowe
  • decyzje średniookresowe
  • decyzje długookresowe
  • decyzje perspektywiczne


Bibliografia

  • Bellman, R. E., & Zadeh, L. A. (1970). Decision-making in a fuzzy environment. Management science, 17(4), B-141.
  • Dąbrowski A., Schumann A., Woleński J., (2015), Podejmowanie decyzji : pojęcia, teorie, kontrowersje, Copernicus Center Press, Kraków
  • Griffin R.W., (2002), Podstawy zarządzania organizacjami, PWN Warszawa
  • Kowalczyk E., Roszyk-Kowalska G., (2016), CZŁOWIEK W ORGANIZACJI XXI WIEKU Wyzwania dla współczesnego zarządzania, Studenckie Koło Naukowe Psychologii Biznesu, Poznań
  • Janis, I. L., & Mann, L. (1977). Decision making: A psychological analysis of conflict, choice, and commitment. Free Press.
  • Markowski E., (2012), Intuicja jako czynnik wspomagający proces podejmowania decyzji w warunkach ekstremalnych, "Zarządzanie kapitałem intelektualnym w organizacji inteligentnej", Wyższa Szkoła Promocji, Warszawa
  • Newell, A., & Simon, H. A. (1972). Human problem solving (Vol. 104, No. 9). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  • Plous, S. (1993). The psychology of judgment and decision making. Mcgraw-Hill Book Company
  • Rebizant W., (2012), Metody Podejmowania Decyzji, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław
  • Simon, H. A. (1978). Information-processing theory of human problem solving. Handbook of learning and cognitive processes, 5, 271-295
  • Stoner J.A.F., Wankel Ch., (1992) Kierowanie, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa
  • Stabryła A., Trzcieniecki J., (1982), Organizacja i zarządzanie, AE Kraków
  • Targalski J., (1986), Podejmowanie decyzji, w: Organizacja i zarządzanie, pod red. A. Stabryły, J. Trzcienieckiego, Warszawa
  • Wawrzyniak B., (1980), Decyzje kierownicze w teorii i praktyce zarządzania, PWE, Warszawa
  • Woźniak K., (2005), System informacji menedżerskiej jako instrument zarządzania strategicznego w firmie, praca doktorska, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków


Autor: Krzysztof Woźniak, Katarzyna Sordyl, Pola Maj