System wczesnego ostrzegania

System wczesnego ostrzegania
Polecane artykuły


System wczesnego ostrzegania – SWO (ang. Early Warning System) jest jednym ze składników służących do oceny kondycji finansowej firmy (płynności finansowej, rentowności, zadłużenia, sprawności funkcjonowania przedsiębiorstwa). Umożliwia nam wczesne rozpoznanie zagrożenia i uruchomienie odpowiednich procesów naprawczych. SWO jest również częścią systemu informacyjnego w danym przedsiębiorstwie, który zbiera, analizuje oraz przekazuje informacje wspomagające proces podejmowania decyzji. Efektywność funkcjonowania takiego systemu zależy od jakości informacji, czyli jej szczegółowości.[1]

Aby system wczesnego ostrzegania spełniał swoją rolę musi charakteryzować się takimi cechami jak: uniwersalność, kompleksowość, elastyczność, skuteczność oraz efektywność. [2]

Główne cele, zadania i funkcje systemu wczesnego ostrzegania

Zadaniem systemu wczesnego ostrzegania jest ujawnienie pogarszającej się sytuacji ekonomiczno-finansowej jednostki gospodarczej poprzez dostarczenie danych ekonomicznych np. w postaci wskaźników umożliwiających podjęcie dalszych decyzji dotyczących polepszenia kondycji przedsiębiorstwa [3].

Aby istnienie i zastosowanie SWO miało swój sens należy pamiętać o kilku warunkach koniecznych do spełnienia. Jednym z nich jest efektywność systemu. System wczesnego ostrzegania musi być sprawdzony, aby wskazywał możliwie najbardziej prawdopodobne zagrożenia. Dlatego ważne jest jego testowanie w długim czasie przy możliwie niezmiennych czynnikach otoczenia.

Bardzo ważne jest również konkretne zdefiniowanie momentu upadłości jednostki gospodarczej, gdyż w różnych krajach pod wpływem różnych czynników otoczenia fakt zaistnienia upadłości może podlegać znacznym wahaniom czasowym oraz różnicom znaczeniowym. Aby zagrożona jednostka miała czas na podjęcie działań naprawczych ujawnienie zagrożeń powinno nastąpić z pewnym wyprzedzeniem czasowym, tak aby analizę działającej jednostki gospodarczej można przeprowadzać za pomocą danych płynących ze sprawozdań finansowych lub decydując się na przeprowadzenie inspekcji wewnętrznej przedsiębiorstwa. Częściej korzysta się z metody pierwszej, gdyż dane zawarte w bilansach firm zdają się być bardziej rzetelne od własnych wewnętrznych obserwacji.

Historia powstawania systemów wczesnego ostrzegania

SWO pojawił się jako odpowiedź na liczne bankructwa przedsiębiorstw w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego (1929-1933), kiedy to menedżerowie nie dysponując odpowiednio wczesnymi informacjami o zagrożeniach, nie byli w stanie przewidzieć grożącego niebezpieczeństwa [4].

Wyróżniamy trzy generacje systemu wczesnego ostrzegania, wg J.K. Huneka można je scharakteryzować następująco: [5]

  • Pierwsza generacja – wykorzystywanie systemów informacyjnych w planowaniu rocznym oraz krótkoterminowym, którego podstawową funkcją jest alarmowanie o występujących w realizacji planu odchyleniach, czyli różnicach pomiędzy wartościami faktycznymi a pożądanymi.
  • Druga generacja – stosowanie systemów informacyjnych, których budowa opierała się na wykorzystaniu katalogu celowo wybranych obszarów obserwacji oraz zbioru wskaźników. Te ostatnie są połączone z potencjalnymi źródłami zagrożeń i szans z otoczenia jak również samej firmy.
  • Trzecia generacja – zastosowanie systemów informacyjnych wczesnego rozpoznania opartych na koncepcji słabych sygnałów stworzonej przez H.I Ansoffa. Definiuje on je jako nieprecyzyjne oznaki nadchodzących zmian, pochodzące z dalekiego otoczenia przedsiębiorstwa. Słabe sygnały są rozproszone a ich dostrzeżenie wymaga skrupulatnej obserwacji i szerokiej analizy [6].

Obecnie, tylko dla "amatorów zarządzania" wizja upadłości przedsiębiorstwa często jest postrzegana jako zagrożenie lub nawet jako nieuchronne zmierzanie do bankructwa. Dla menedżerów i przedsiębiorców jest to sygnał do podjęcia działań zmierzających do polepszenia sytuacji. Dlatego też umiejętnie zarządzając ryzykiem i mierząc je za pomocą systemów wczesnego ostrzegania mogą skutecznie przewidzieć przyszłe zdarzenia zagrażające istnieniu przedsiębiorstwa.

Rodzaje systemów wczesnego ostrzegania

Podstawowymi kryteriami podziału SWO są kryteria podmiotowe (jednostka tworząca system, rodzaj przedsiębiorstwa dla którego jest on tworzony) oraz przedmiotowe (dotyczące głównie wyboru najlepszego narzędzia analizy). Dobierając odpowiedni rodzaj systemu wczesnego ostrzegania powinno się brać pod uwagę dane kryteria poszerzając je o dodatkowe informacje charakterystyczne dla badanej jednostki (np. branża, forma prawna).

Jednowymiarowe systemy wczesnego ostrzegania– każda zmienna jest analizowana osobno

Wielowymiarowe systemy wczesnego ostrzegania– analiza co najmniej dwóch składników

Modele systemów wczesnego ostrzegania dla polskiej gospodarki

  • System wczesnego ostrzegania J. Gajdki i D. Stosa - jeden z popularniejszych modeli w Polsce, obejmuje on 5 wskaźników finansowych, obliczanych na podstawie sprawozdań finansowych,
  • System wczesnego ostrzegania A.Hołdy – autor modelu poddał analizie 40 przedsiębiorstw upadłych oraz 40 charakteryzujących się dobrą kondycją finansową, wytypował 5 wskaźników finansowych.

Zobacz także:

Bibliografia

Przypisy

  1. Smok B., Business inteligence w zarządzaniu, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław 2010, s. 138-139
  2. Stabryła A., Systemy controllingu, monitoringu i audytu, Mfiles.pl, Kraków 2010, s. 13
  3. Zaleska M., Identyfikacja ryzyka upadłości przedsiębiorstwa i banku: systemy wczesnego ostrzegania, Difin, Warszawa 2002, s. 12
  4. Zaleska M., Identyfikacja ryzyka upadłości przedsiębiorstwa i banku: systemy wczesnego ostrzegania, Difin, Warszawa 2002, s. 12
  5. Stabryła A., Wawak S., Metody badania i modele rozwoju organizacji, Mfiles.pl, Kraków 2012, s. 129-130
  6. Stabryła A., Wawak S., Metody badania i modele rozwoju organizacji, Mfiles.pl, Kraków 2012, s. 122

Autor: Izabela Drobek, Karolina Krzystanek