Dystrybucja franchisingowa

Dystrybucja franchisingowa
Polecane artykuły

Dystrybucja franchisingowa jest to długookresowa, stała współpraca oparta na umowie między dwoma niezależnymi przedsiębiorcami, franchisodawcą i franchisobiorcą, w czasie której franchisodawca przekazuje franchisobiorcy wiedzę jak prowadzić firmę.

Do uprawnień i świadczeń udostępnianych franchisobiorcom należy prawo do korzystania ze znaku firmowego franchisodawcy, jego znaków towarowych, patentów i wynalazków oraz wszelkich doświadczeń i tajemnic zawodowych franchisodawcy, które składają się na wyjątkową koncepcję prowadzenia działalności (know-how). W skład pakietu franchisingowego wchodzą także usługi wstępne i bieżące świadczenia franchisodawcy na rzecz franchisobiorców oraz opłaty uiszczane przez franchisobiorców na rzecz franchisodawcy. (M. Gębczyńska 2014, s. 1-12)

Zalety i wady

W następstwie przejęcia przez franchisodawcę zadań z dziedziny strategii rozwoju, prognozowania, marketingu, reklamy i zawodowego szkolenia personelu, biorca franchisingu unika wielu poważnych kosztów. Włączenie się przez daną osobę do znanej sieci franchisingowej ułatwia także zaciąganie niezbędnych kredytów. Dawca franchisingu uczestniczy również w ponoszeniu kosztów budowy obiektów potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa tworzonego przez biorcę.

Osoba, do której należy przedsiębiorstwo franchisingowe, jest jednak samodzielnym podmiotem prawa i nie może być ono traktowane jako składnik przedsiębiorstwa macierzystego prowadzonego przez podmiot stosujący franchising.

Franchising jako metoda współpracy gospodarczej, przyczynia się do rozbudowy rynku wewnętrznego danego kraju i do zdobywania na nim odpowiedniej pozycji przez przedsiębiorców stanu średniego. Do zalet franchisingu należy na pewno zaliczyć możliwość korzystania z doświadczenia franchisodawcy i jego wsparcia na każdym etapie prowadzenia działalności oraz możliwość skorzystania z usług doradczych franchisodawcy.

Dzięki zastosowaniu tego systemu franchisodawca zdobywa obszary, do których nie docierałby działając metodą tradycyjną. Powoduje to wzrost renomy działalności gospodarczej jego przedsiębiorstwa.

Ponieważ jednym z głównych zadań biorcy franchisingu jest dokładne poznanie rynku, na którym ma on rozwijać działalność franchisingową oraz optymalne zorganizowanie sprzedaży, uznaje się, że franchising stanowi także skuteczny instrument organizacyjny i kierowniczy.

Do wad franchisingu należy zaliczyć fakt, iż w wykonywaniu swej działalności gospodarczej franchisobiorca jest uzależniony od postanowień umowy franchisingu, od wskazań, zaleceń, rad i życzeń formułowanych na bieżąco przez dawcę franchisingu. Z chwilą dojścia do skutku umowy, działalność biorcy franchisingu ulega sztywnemu i z reguły stałemu ograniczeniu pod względem przedmiotowym. Osoba ta może sprzedawać tylko towary, które zostały wskazane w umowie franchisingu. Istnieje także ryzyko gospodarcze związane z działalnością macierzystego przedsiębiorstwa dawcy franchisingu.

Po stronie dawcy występuje ryzyko osobowe i gospodarcze. Franchising łączy się ze zmniejszoną możliwością sprawowania przez dawcę czynności nadzorczych i kontrolnych w stosunku do podmiotów korzystających z franchisingu. Ryzykiem gospodarczym objęta jest też, efektywność działalności przedsiębiorstwa franchisobiorcy.

Rodzaje franchisingu

  1. Ze względu na kryterium przedmiotu prowadzonej działalności
    • przemysłowy - dawca zobowiązuje się do udostępnienia biorcy swego know-how, technologii produkcji, tajemnicy zawodowej itp. celem wytwarzania w ramach jego przedsiębiorstwa określonych wyrobów o identycznej jakości i takich samych cechach zewnętrznych, jakie mają dobra produkowane w macierzystym przedsiębiorstwie,
    • dystrybucyjny - franchisodawca zobowiązuje się do dostarczenia biorcy określonych towarów, a franchisobiorca przyjmuje obowiązek ich sprzedaży w ramach działalności swego przedsiębiorstwa,
    • usługowy - zawiera zobowiązanie biorcy do posługiwania się znakiem firmowym franchisodawcy oraz stosowanym przez niego oznakowaniem przedmiotów i wykonywanych usług,
    • mieszany - zawierający elementy franchisingu produkcyjnego, handlowego i usługowego.
  2. Ze względu na kryterium formy organizacyjnej systemu
    • bezpośredni - umowa zawierana jest bezpośrednio między dawcą a biorcami; w jego ramach istnieje bardzo ścisłe powiązanie interesów prawno-majątkowych dawcy i biorcy,
    • pośredni - umowa zawierana jest między dawcą, a biorcą prowadzącym działalność na terytorium, które dawca traktuje jako perspektywiczny dla siebie rynek,
    • indywidualny - potencjalny biorca może utworzyć tylko jedno przedsiębiorstwo, punkt sprzedaży dóbr lub usług, a jego działalność ograniczona jest do pewnego terytorium,
    • wielokrotny - jeden biorca otrzymuje prawo do utworzenia na wskazanym terytorium wielu przedsiębiorstw franchisingowych,
    • wydzielony - biorca na mocy umowy franchisingu prowadzi działalność obejmującą jedynie fragment obszaru działalności gospodarczej franchisodawcy,
    • wiązany - franchisodawca sprzedaje swoje towary lub usługi w obrębie punktu innego franchisodawcy.
  3. Ze względu na kryterium charakteru wykonywanej pracy
    • Franchising białych kołnierzyków – głównie wykorzystywana jest przy prowadzeniu jednoosobowej działalności wysokospecjalistycznej w zakresie usług księgowych, zarządzania projektami itp.
    • Franchising detaliczny – wykorzystywana przy prowadzeniu sklepów detalicznych
    • Indywidualnie prowadzony franchising – przy prowadzeniu usług naprawczych i serwisowych
    • Franchising inwestycyjny – wykorzystywany przy prowadzeniu ekskluzywnych restauracji, hoteli itp.
    • Master franchising – Gdy franchisobiorca wykonuje podobną pracę jak franchisodawca
    • Franchising sprzedaży bezpośredniej – Wykorzystywany gdy przedsiębiorstwo prowadzi działalność w logistyce
    • Franchising zarządczy – Wykorzystywany przez kilkuosobowe zespoły specjalistów zarządzania.
  4. Ze względu na kryterium zasięgu oddziaływania umowy franchisingowej:
    • Franchising zakładowy – Przedmiotem umowy franchisingowej jest obligatoryjność prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie całego przedsiębiorstwa, a nie wyłącznie jego części.
    • Franchising wydzielony – Jest on prowadzony wyłącznie w części organizacyjnej struktury przedsiębiorstwa franchisobiorcy.

Cechy Franchisingu

Do istotnych cech franchisingu należą między innymi:

  • Niezależność prawna obu stron (franczyzobiorcy i franczyzodawcy)
  • Niezależność finansowa
  • Niezależność organizacyjna
  • Trwały stosunek umowny (kontrakt)
  • Przekazywanie "know-how" przez cały okres obowiązywania umowy dla franczyzobiorcy
  • Uiszczanie opłat przez franczyzobiorce na rzecz franczyzodawcy lub innych świadczeń finansowych. (S. Lipińska-Tyburczy 2014, s. 1-12)

Franchising w Polsce

W Polsce franchising jest obecny od lat siedemdziesiątych. Wtedy to część hoteli Orbisu weszła do systemu franchisingowego takich zachodnich przedsiębiorstw jak Holiday Inn czy Intercontinental. Właściwy rozwój zaczął się dopiero w latach dziewięćdziesiątych co było efektem zmiany gospodarki polskiej z centralnie planowanej do rynkowej. Większą część franchisobiorców stanowią zachodnie przedsiębiorstwa, które w czasach PRL nie miały możliwości wejścia na polski rynek. Do najbardziej znanych sieci franchisingowych w Polsce należą: MCDonald's, Kentucky Fried Chicken (KFC), Pizza Hut, Burger King, Xerox Copy centers, sklepy Levi's, Avis, Hertz i wiele innych. (J. Wrzesińska 2011, s. 1-12)

Bibliografia

  • Gębczyńska M. (2014) Franchising jako sposób rozwoju małego przedsiębiorstwa, Wydział Organizacji i Zarządzania Politechniki Śląskiej, Zabrze s. 1-12
  • Lafontaine, F. (1992). Agency theory and franchising: some empirical results. The Rand Journal of Economics, 263-283.
  • Lipińska-Tyburczy S. (2014) Prawno-ekonomiczne uwarunkowania rozwuju franchisingu na świecie, Wydawnictwo naukowe Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Płocku, Płock s. 1-12
  • Stecki L. (1997) Franchising, TNOiK Toruń, "Dom Organizatora" - Toruń, s. 18-30
  • Tokaj-Krzewska A. (1999) Franchising Strategia rozwoju małych firm w Polsce, Difin sp. z o.o., Warszawa, s. 11-45
  • Wrzesińska J. (2011) Rozwój systemów franczyzowych w Polsce, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Warszawa s. 1-12
  • Zięba K. (1998) Franchising – Szansa rozwoju dla małych i dużych przedsiębiorstw , Katedra ekonomii i zarządzania przedsiębiorstwem, Gdańsk, s. 1-13

Autor: Jakub Dymek, Mateusz Mandat