Specjalizacja: Różnice pomiędzy wersjami

m (Infobox update)
 
(LinkTitles.)
 
Linia 16: Linia 16:
  
  
'''Specjalizacja''' - obok [[centralizacja|centralizacji]], [[hierarchia|hierarchii]] i [[formalizacja|formalizacji]], jest jednym z wymiarów [[Struktura organizacyjna|struktury organizacyjnej]]. Specjalizacja określa [[Podział pracy|podział pracy]] między komórki i stanowiska w strukturze organizacyjnej, a przez to charakter i siłę więzi [[podział pracy|podziału pracy]] (więzi specjalizacyjnych). Specjalizacja strukturalna polega na uporządkowaniu [[stanowisko pracy|stanowisk]] i komórek w strukturze organizacyjnej wg jakiegoś kryterium i połączenia jednorodnych stanowisk w większe jednostki organizacyjne, np.: działy, departamenty, zakłady, strategiczne jednostki biznesowe. Łączenie to ma na celu zapewnienie koordynacji pracy przez poddanie zróżnicowanych działań wspólnemu nadzorowi, wspólne korzystanie z [[zasób|zasobów]] i tworzenie specjalistycznych procedur i zasad działania.
+
'''Specjalizacja''' - obok [[centralizacja|centralizacji]], [[hierarchia|hierarchii]] i [[formalizacja|formalizacji]], jest jednym z wymiarów [[Struktura organizacyjna|struktury organizacyjnej]]. Specjalizacja określa [[Podział pracy|podział pracy]] między komórki i stanowiska w strukturze organizacyjnej, a przez to charakter i siłę więzi [[podział pracy|podziału pracy]] (więzi specjalizacyjnych). Specjalizacja strukturalna polega na uporządkowaniu [[stanowisko pracy|stanowisk]] i komórek w strukturze organizacyjnej wg jakiegoś kryterium i połączenia jednorodnych stanowisk w większe jednostki organizacyjne, np.: działy, departamenty, zakłady, [[strategiczne jednostki biznesowe]]. Łączenie to ma na celu zapewnienie koordynacji pracy przez poddanie zróżnicowanych działań wspólnemu nadzorowi, wspólne korzystanie z [[zasób|zasobów]] i tworzenie specjalistycznych procedur i zasad działania.
  
Już wcześni teoretycy [[zarządzanie|zarządzania]] twierdzili, że powinno się specjalizować czynności w [[organizacja|organizacji]] i grupować je w działach. Specjalizacja [[praca|pracy]] prowadzi do pojawienia się specjalistów, którym jest potrzebna koordynacja ułatwiająca ich grupowanie w dziale i podporządkowanie ich [[kierownik|kierownikowi]].
+
Już wcześni teoretycy [[zarządzanie|zarządzania]] twierdzili, że powinno się specjalizować czynności w [[organizacja|organizacji]] i grupować je w działach. Specjalizacja [[praca|pracy]] prowadzi do pojawienia się specjalistów, którym jest potrzebna [[koordynacja]] ułatwiająca ich grupowanie w dziale i podporządkowanie ich [[kierownik|kierownikowi]].
  
 
==Rodzaje==
 
==Rodzaje==
 
W zależności od tego, w jaki sposób grupuje się czynności w ramach[[Organizacja| organizacji]], wyróżniamy następujące rodzaje specjalizacji:
 
W zależności od tego, w jaki sposób grupuje się czynności w ramach[[Organizacja| organizacji]], wyróżniamy następujące rodzaje specjalizacji:
 
# Specjalizacja funkcjonalna (podział wg [[Funkcja|funkcji]]) - polega na grupowaniu czynności według rodzajów wykonywanych funkcji, np.: [[menedżer]] mógłby organizować swoją fabrykę, przydzielając specjalistów: technicznych, księgowości, zasobów ludzkich czy zaopatrzenia do odrębnych działów.
 
# Specjalizacja funkcjonalna (podział wg [[Funkcja|funkcji]]) - polega na grupowaniu czynności według rodzajów wykonywanych funkcji, np.: [[menedżer]] mógłby organizować swoją fabrykę, przydzielając specjalistów: technicznych, księgowości, zasobów ludzkich czy zaopatrzenia do odrębnych działów.
# Specjalizacja produktowa (podział wg produktu) - polega na grupowaniu czynności według rodzajów wytwarzanych produktów, np.: [[pracownik|pracownicy]], którzy zajmują się każdym z głównych rodzajów wyrobów, wykonują swoje czynności pod kierownictwem innego menedżera wysokiego szczebla, specjalizującego się we wszystkim, co dotyczy jego asortymentu, i ponoszącego za to odpowiedzialność.
+
# Specjalizacja produktowa (podział wg produktu) - polega na grupowaniu czynności według rodzajów wytwarzanych produktów, np.: [[pracownik|pracownicy]], którzy zajmują się każdym z głównych rodzajów wyrobów, wykonują swoje czynności pod kierownictwem innego menedżera wysokiego szczebla, specjalizującego się we wszystkim, co dotyczy jego asortymentu, i ponoszącego za to [[odpowiedzialność]].
 
# Specjalizacja rynkowa (podział wg [[klient|klientów]]) - polega na grupowaniu czynności według wspólnych klientów, a mamy z nią do czynienia gdy grupowanie pracowników w [[firma|firmie]] następuje na podstawie określonego rodzaju klientów, do których chce ona dotrzeć, np.: czynności sprzedażne w jakiejś firmie można podzielić na trzy działy, obsługujące klientów detalicznych, klientów hurtowych i instytucje. Ten typ specjalizacji bazuje na założeniu, że klienci każdego działu mają wspólne rodzaje problemów i potrzeb, którymi najlepiej mogą się zająć specjaliści.
 
# Specjalizacja rynkowa (podział wg [[klient|klientów]]) - polega na grupowaniu czynności według wspólnych klientów, a mamy z nią do czynienia gdy grupowanie pracowników w [[firma|firmie]] następuje na podstawie określonego rodzaju klientów, do których chce ona dotrzeć, np.: czynności sprzedażne w jakiejś firmie można podzielić na trzy działy, obsługujące klientów detalicznych, klientów hurtowych i instytucje. Ten typ specjalizacji bazuje na założeniu, że klienci każdego działu mają wspólne rodzaje problemów i potrzeb, którymi najlepiej mogą się zająć specjaliści.
  
 
<google>text</google>
 
<google>text</google>
  
Specjalizacja regionalna (podział wg terytorium) - polega na grupowaniu czynności według regionów geograficznych, na których działa organizacja, np.: sprzedaż może być dokonywana w jakiejś organizacji w regionach: zachodnim, południowo - zachodnim czy wschodnim. Każdy region ma wówczas swojego dyrektora do spraw sprzedaży.
+
Specjalizacja regionalna (podział wg terytorium) - polega na grupowaniu czynności według regionów geograficznych, na których działa [[organizacja]], np.: [[sprzedaż]] może być dokonywana w jakiejś organizacji w regionach: zachodnim, południowo - zachodnim czy wschodnim. Każdy region ma wówczas swojego dyrektora do spraw sprzedaży.
  
 
Specjalizacja identyfikuje poziom rozwoju skonkretyzowanych dziedzin działalności względem pozostałych, czyli:
 
Specjalizacja identyfikuje poziom rozwoju skonkretyzowanych dziedzin działalności względem pozostałych, czyli:
Linia 37: Linia 37:
  
 
Specjalizacja w oparciu o podział wg [[proces|procesu]] - polega na grupowaniu czynności według toku, przebiegu pracy lub przepływu klientów. Wykorzystuje się ją np. w urzędach, w których aby otrzymać konkretną usługę należy przejść przez kilka działów.  
 
Specjalizacja w oparciu o podział wg [[proces|procesu]] - polega na grupowaniu czynności według toku, przebiegu pracy lub przepływu klientów. Wykorzystuje się ją np. w urzędach, w których aby otrzymać konkretną usługę należy przejść przez kilka działów.  
Obecnie w organizacjach stosuje się większość lub wszystkie podziały proponowane przez wczesnych teoretyków. Dzisiejsze środowisko [[konkurencja|konkurencji]] spowodowało skupienie uwagi kierownictwa na klientach. Aby skuteczniej śledzić ich potrzeby i móc reagować na ich zmiany, duży nacisk kładzie się obecnie na podział wg klientów.
+
Obecnie w organizacjach stosuje się większość lub wszystkie podziały proponowane przez wczesnych teoretyków. Dzisiejsze środowisko [[konkurencja|konkurencji]] spowodowało skupienie uwagi kierownictwa na klientach. Aby skuteczniej śledzić ich [[potrzeby]] i móc reagować na ich zmiany, duży nacisk kładzie się obecnie na podział wg klientów.
 
Zgodnie ze współczesną tendencją sztywny podział na działy jest znoszony na rzecz tworzenia zespołów i grup zadaniowych, gdyż wydają się one być bardziej wydajne i efektywne.
 
Zgodnie ze współczesną tendencją sztywny podział na działy jest znoszony na rzecz tworzenia zespołów i grup zadaniowych, gdyż wydają się one być bardziej wydajne i efektywne.
  
 
==Specjalizacja jako droga rozwoju przedsiębiorstwa==
 
==Specjalizacja jako droga rozwoju przedsiębiorstwa==
Specjalizacja oparta jest na zaangażowaniu się przedsiębiorstwa w konkretną wybraną dziedzinę działalności oraz skoncentrowaniu na niej całego posiadanego potencjału. Celem tego jest osiągnięcie możliwie najwyższych umiejętności i dzięki temu uzyskanie decydującej przewagi konkurencyjnej.  
+
Specjalizacja oparta jest na zaangażowaniu się przedsiębiorstwa w konkretną wybraną dziedzinę działalności oraz skoncentrowaniu na niej całego posiadanego potencjału. Celem tego jest osiągnięcie możliwie najwyższych [[umiejętności]] i dzięki temu uzyskanie decydującej przewagi konkurencyjnej.  
 
Zatem logika specjalizacji jest związana z strategią kosztową.
 
Zatem logika specjalizacji jest związana z strategią kosztową.
 
Droga do sukcesu zawsze pociąga za sobą jakąś specjalizację, która może przybierać różne formy. Z kolei wybór właściwej specjalizacji zależy od stopnia dojrzałości dziedziny oraz przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa.
 
Droga do sukcesu zawsze pociąga za sobą jakąś specjalizację, która może przybierać różne formy. Z kolei wybór właściwej specjalizacji zależy od stopnia dojrzałości dziedziny oraz przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa.
Linia 49: Linia 49:
  
 
Faza rozwoju - specjalizacja kształtuje się wraz ze wzrostem, co oznacza, że należy skupić uwagę na powiększeniu produkcji w konkretnej wybranej dziedzinie, inaczej jest to specjalizacja ekstensywna
 
Faza rozwoju - specjalizacja kształtuje się wraz ze wzrostem, co oznacza, że należy skupić uwagę na powiększeniu produkcji w konkretnej wybranej dziedzinie, inaczej jest to specjalizacja ekstensywna
Faza dojrzałości i schyłku – pozycje rynkowe są utrwalone, co powoduje, że przedsiębiorstwo ma do wyboru utrzymanie już wcześniej rozwiniętych rodzajów działalności (specjalizacja pasywna) lub też ich intensyfikowanie albo otwarte przejście na rozpoczęcie nowej działalności – [[dywersyfikacja]].
+
Faza dojrzałości i schyłku – pozycje rynkowe są utrwalone, co powoduje, że [[przedsiębiorstwo]] ma do wyboru utrzymanie już wcześniej rozwiniętych rodzajów działalności (specjalizacja pasywna) lub też ich intensyfikowanie albo otwarte przejście na rozpoczęcie nowej działalności – [[dywersyfikacja]].
  
  
'''Specjalizacja a pozycja konkurencyjna'''
+
'''Specjalizacja a [[pozycja]] konkurencyjna'''
  
Dzięki okoliczności dużej konkurencji rynkowej przedsiębiorstwa są w stanie umacniać swoje pozycje przez przeformowanie swojej dotychczasowej segmentacji. Zastosowana taktyka może zapewnić przedsiębiorstwu taki poziom specjalizacji, który przyniesie mu zdolność do konkurowania – specjalizacja restrykcyjna.
+
Dzięki okoliczności dużej konkurencji rynkowej przedsiębiorstwa są w stanie umacniać swoje pozycje przez przeformowanie swojej dotychczasowej segmentacji. Zastosowana taktyka może zapewnić przedsiębiorstwu taki poziom specjalizacji, który przyniesie mu [[zdolność]] do konkurowania – specjalizacja restrykcyjna.
  
  
Linia 61: Linia 61:
 
Przedsiębiorstwo, które podejmie decyzje o specjalizacji może wybrać jedną lub dwie drogi:
 
Przedsiębiorstwo, które podejmie decyzje o specjalizacji może wybrać jedną lub dwie drogi:
 
* kryterium geograficzne, oznaczające ekspansję lub selektywne ograniczanie względem dotychczasowej działalności na konkretnym terytorium rynku
 
* kryterium geograficzne, oznaczające ekspansję lub selektywne ograniczanie względem dotychczasowej działalności na konkretnym terytorium rynku
* produkt i rynek sugeruje tworzenie lub dobieranie takich konfiguracji kompozycji tych czynników, dla których kluczowe składowe sukcesu są identyczne.
+
* [[produkt]] i [[rynek]] sugeruje tworzenie lub dobieranie takich konfiguracji kompozycji tych czynników, dla których kluczowe składowe sukcesu są identyczne.
 
==Bibliografia==
 
==Bibliografia==
 
*Flejterski S., Porada-Rochoń M., (2014), [http://www.wneiz.pl/nauka_wneiz/frfu/65-2014/FRFU-65-635.pdf''Dywersyfikacja versus specjalizacja w procesach dostosowawczych przedsiębiorstw.Perspektywa pokryzysowa.''], Zeszyty naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr802, str.635-645
 
*Flejterski S., Porada-Rochoń M., (2014), [http://www.wneiz.pl/nauka_wneiz/frfu/65-2014/FRFU-65-635.pdf''Dywersyfikacja versus specjalizacja w procesach dostosowawczych przedsiębiorstw.Perspektywa pokryzysowa.''], Zeszyty naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr802, str.635-645
 
*Kopczewska K., Churski P., Ochojski A., Polko A., (2016), [https://www.researchgate.net/profile/Pawet_Churski/publication/309580338_SPECJALIZACJA_REGIONALNA_-_SYSTEMATYZACJA_POJEC_I_METOD_POMIARU/links/5818593b08aedc7d89695651.pdf''Specjalizacja regionalna – systematyzacja pojęć i metod pomiaru''], Studia KPZK PAN
 
*Kopczewska K., Churski P., Ochojski A., Polko A., (2016), [https://www.researchgate.net/profile/Pawet_Churski/publication/309580338_SPECJALIZACJA_REGIONALNA_-_SYSTEMATYZACJA_POJEC_I_METOD_POMIARU/links/5818593b08aedc7d89695651.pdf''Specjalizacja regionalna – systematyzacja pojęć i metod pomiaru''], Studia KPZK PAN
 
* ''Leksykon Zarządzania'', Difin, Warszawa 2004, str. 514 - 515,
 
* ''Leksykon Zarządzania'', Difin, Warszawa 2004, str. 514 - 515,
* Michalak A., (2016), [http://www.woiz.polsl.pl/znwoiz/z96/po_rec_084_Michalak.pdf''Inteligentna specjalizacja jako koncepcja wdrażania polityki inteligentnego rozwoju''], Zeszyty naukowe Politechniki Śląskiej, seria Organizacja i Zarządzanie z.96
+
* Michalak A., (2016), [http://www.woiz.polsl.pl/znwoiz/z96/po_rec_084_Michalak.pdf''Inteligentna specjalizacja jako koncepcja wdrażania polityki inteligentnego rozwoju''], Zeszyty naukowe Politechniki Śląskiej, seria Organizacja i [[Zarządzanie]] z.96
* Nazarczuk J.M., (2013), ''Potencjał rozwojowy a aktywność inwestycyjna województw i podregionów  Polski'', UWM, Olsztyn
+
* Nazarczuk J.M., (2013), ''[[Potencjał]] rozwojowy a aktywność inwestycyjna województw i podregionów  Polski'', UWM, Olsztyn
 
* Robbins S. P., DeCenzo D. A., (2002), ''Podstawy zarządzania'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str. 224 - 236,
 
* Robbins S. P., DeCenzo D. A., (2002), ''Podstawy zarządzania'', Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str. 224 - 236,
*Synowiec M., (2015), ''Marketing w procesie zarządzania firmą Danmark'', Wydawnictwo Magister, Warszawa
+
*Synowiec M., (2015), ''[[Marketing]] w procesie zarządzania firmą Danmark'', Wydawnictwo Magister, Warszawa
 
* Wajda A., ''Organizacja i zarządzanie'', (2002), Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str. 32 - 35,
 
* Wajda A., ''Organizacja i zarządzanie'', (2002), Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str. 32 - 35,
  

Aktualna wersja na dzień 01:20, 22 maj 2020

Specjalizacja
Polecane artykuły


Specjalizacja - obok centralizacji, hierarchii i formalizacji, jest jednym z wymiarów struktury organizacyjnej. Specjalizacja określa podział pracy między komórki i stanowiska w strukturze organizacyjnej, a przez to charakter i siłę więzi podziału pracy (więzi specjalizacyjnych). Specjalizacja strukturalna polega na uporządkowaniu stanowisk i komórek w strukturze organizacyjnej wg jakiegoś kryterium i połączenia jednorodnych stanowisk w większe jednostki organizacyjne, np.: działy, departamenty, zakłady, strategiczne jednostki biznesowe. Łączenie to ma na celu zapewnienie koordynacji pracy przez poddanie zróżnicowanych działań wspólnemu nadzorowi, wspólne korzystanie z zasobów i tworzenie specjalistycznych procedur i zasad działania.

Już wcześni teoretycy zarządzania twierdzili, że powinno się specjalizować czynności w organizacji i grupować je w działach. Specjalizacja pracy prowadzi do pojawienia się specjalistów, którym jest potrzebna koordynacja ułatwiająca ich grupowanie w dziale i podporządkowanie ich kierownikowi.

Rodzaje

W zależności od tego, w jaki sposób grupuje się czynności w ramach organizacji, wyróżniamy następujące rodzaje specjalizacji:

  1. Specjalizacja funkcjonalna (podział wg funkcji) - polega na grupowaniu czynności według rodzajów wykonywanych funkcji, np.: menedżer mógłby organizować swoją fabrykę, przydzielając specjalistów: technicznych, księgowości, zasobów ludzkich czy zaopatrzenia do odrębnych działów.
  2. Specjalizacja produktowa (podział wg produktu) - polega na grupowaniu czynności według rodzajów wytwarzanych produktów, np.: pracownicy, którzy zajmują się każdym z głównych rodzajów wyrobów, wykonują swoje czynności pod kierownictwem innego menedżera wysokiego szczebla, specjalizującego się we wszystkim, co dotyczy jego asortymentu, i ponoszącego za to odpowiedzialność.
  3. Specjalizacja rynkowa (podział wg klientów) - polega na grupowaniu czynności według wspólnych klientów, a mamy z nią do czynienia gdy grupowanie pracowników w firmie następuje na podstawie określonego rodzaju klientów, do których chce ona dotrzeć, np.: czynności sprzedażne w jakiejś firmie można podzielić na trzy działy, obsługujące klientów detalicznych, klientów hurtowych i instytucje. Ten typ specjalizacji bazuje na założeniu, że klienci każdego działu mają wspólne rodzaje problemów i potrzeb, którymi najlepiej mogą się zająć specjaliści.

Specjalizacja regionalna (podział wg terytorium) - polega na grupowaniu czynności według regionów geograficznych, na których działa organizacja, np.: sprzedaż może być dokonywana w jakiejś organizacji w regionach: zachodnim, południowo - zachodnim czy wschodnim. Każdy region ma wówczas swojego dyrektora do spraw sprzedaży.

Specjalizacja identyfikuje poziom rozwoju skonkretyzowanych dziedzin działalności względem pozostałych, czyli:

  • w obrębie gałęzi – specjalizacja wewnątrzgałęziowa
  • między gałęziami – specjalizacja międzygałęziowa

Specjalizacja wyznacza strukturę wytwarzania, a także handlu oraz dodatkowo decyduje o udziale wybranych poszczególnych branż odnośnie zagregowanej działalności wytwórczej kraju lub regionu, pozostając w dalszym ciągu w związku z procesem koncentracji przestrzennej.


Specjalizacja w oparciu o podział wg procesu - polega na grupowaniu czynności według toku, przebiegu pracy lub przepływu klientów. Wykorzystuje się ją np. w urzędach, w których aby otrzymać konkretną usługę należy przejść przez kilka działów. Obecnie w organizacjach stosuje się większość lub wszystkie podziały proponowane przez wczesnych teoretyków. Dzisiejsze środowisko konkurencji spowodowało skupienie uwagi kierownictwa na klientach. Aby skuteczniej śledzić ich potrzeby i móc reagować na ich zmiany, duży nacisk kładzie się obecnie na podział wg klientów. Zgodnie ze współczesną tendencją sztywny podział na działy jest znoszony na rzecz tworzenia zespołów i grup zadaniowych, gdyż wydają się one być bardziej wydajne i efektywne.

Specjalizacja jako droga rozwoju przedsiębiorstwa

Specjalizacja oparta jest na zaangażowaniu się przedsiębiorstwa w konkretną wybraną dziedzinę działalności oraz skoncentrowaniu na niej całego posiadanego potencjału. Celem tego jest osiągnięcie możliwie najwyższych umiejętności i dzięki temu uzyskanie decydującej przewagi konkurencyjnej. Zatem logika specjalizacji jest związana z strategią kosztową. Droga do sukcesu zawsze pociąga za sobą jakąś specjalizację, która może przybierać różne formy. Z kolei wybór właściwej specjalizacji zależy od stopnia dojrzałości dziedziny oraz przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstwa.


Specjalizacja a fazy cyklu życia dziedziny

Faza rozwoju - specjalizacja kształtuje się wraz ze wzrostem, co oznacza, że należy skupić uwagę na powiększeniu produkcji w konkretnej wybranej dziedzinie, inaczej jest to specjalizacja ekstensywna Faza dojrzałości i schyłku – pozycje rynkowe są utrwalone, co powoduje, że przedsiębiorstwo ma do wyboru utrzymanie już wcześniej rozwiniętych rodzajów działalności (specjalizacja pasywna) lub też ich intensyfikowanie albo otwarte przejście na rozpoczęcie nowej działalności – dywersyfikacja.


Specjalizacja a pozycja konkurencyjna

Dzięki okoliczności dużej konkurencji rynkowej przedsiębiorstwa są w stanie umacniać swoje pozycje przez przeformowanie swojej dotychczasowej segmentacji. Zastosowana taktyka może zapewnić przedsiębiorstwu taki poziom specjalizacji, który przyniesie mu zdolność do konkurowania – specjalizacja restrykcyjna.


Drogi specjalizacji

Przedsiębiorstwo, które podejmie decyzje o specjalizacji może wybrać jedną lub dwie drogi:

  • kryterium geograficzne, oznaczające ekspansję lub selektywne ograniczanie względem dotychczasowej działalności na konkretnym terytorium rynku
  • produkt i rynek sugeruje tworzenie lub dobieranie takich konfiguracji kompozycji tych czynników, dla których kluczowe składowe sukcesu są identyczne.

Bibliografia

Autor: Natalia Jedynak, Karolina Kulig