Ujęcie analityczne identyfikacji SZJ

Ujęcie analityczne identyfikacji SZJ
Polecane artykuły


Fragment artykułu zamieszczonego w Zeszytach Naukowych Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 2003. Wcześniejszy fragment zamieszczono w artykule identyfikacja systemu zarządzania jakością.

Zakres badania

Zakres badania będzie dotyczył przede wszystkim urzędu gminy i jego pracowników. Jednak dla uzyskania pełnych i wiarygodnych wyników można go rozszerzyć o jednostki podległe (komunalne, edukacyjne, itp.), mieszkańców oraz przedsiębiorców. Rozszerzenie zakresu może być celowe, jeżeli wyniki identyfikacji miałyby zostać wykorzystane w badaniach porównawczych pomiędzy gminami lub do samooceny przy ubieganiu się o Polską Nagrodę Jakości.

Na główne etapy przygotowania i zastosowania metody składają się:

Kluczowym czynnikiem wpływającym na prawidłowość i skuteczność badania jest przygotowanie kwestionariusza wywiadu obejmującego wszystkie dziedziny działalności urzędu. W tym celu konieczne są następujące działania przygotowawcze:

  • przygotowanie wzorcowego kwestionariusza,
  • opracowanie i przeprowadzenie ankiety wstępnej,
  • zebranie i analiza dokumentów,
  • dostosowanie kwestionariusza do zakresu zadań urzędu.

Badanie przeprowadzane będzie poprzez wywiad zkierownikami wydziałów i referatów. Uznano ten sposób za najlepszy, ponieważ pozwala on ominąć problemy związane z:

  • niechęcią do pisemnego przedstawiania podejmowanych działań,
  • precyzyjnym i kompletnym przygotowaniem pytań ankietowych,
  • przewidzeniem wszystkich możliwych odpowiedzi,
  • niezrozumieniem fachowego słownictwa z zakresu zarządzania.

Wadą tego podejścia jest czasochłonność, jednak jest to w pełni rekompensowane przez poziom merytoryczny zebranych danych. W przypadku badań porównawczych z tego względu ograniczona jest również liczba urzędów, które można zbadać. Będzie ona jednak nie mniejsza od liczby ankiet zwracanych w przypadku badań korespondencyjnych.

Wzorcowy kwestionariusz obejmuje pytania dotyczące wszystkich zadań, które zgodnie z prawem mogą realizować urzędy gmin. Pytania pogrupowane są według poziomów wymagań, jak prezentuje to tab.2.

Tab.2. Wzór formularza kwestionariusza wywiadu

Kryterium:
Pytanie Przepisy prawa Wymagania ISO 9001:2000 Wytyczne ISO 9004:2000 Polska Nagroda Jakości

[ ] [ ]

[ ] [ ] [ ]

Poziom pierwszy obejmują wymagania prawa obowiązujące urzędy gmin, w tym przede wszystkim Kodeks Postępowania Administracyjnego, instrukcja kancelaryjna oraz przepisy szczegółowe dotyczące wydawania decyzji. Poziom drugi to wymagania normy ISO 9001:2000, które muszą zostać spełnione, aby uzyskać certyfikat. Kolejne dwa poziomy umożliwiają udokumentowanie spełnienia dodatkowych wymagań - wytycznych do doskonalenia systemu zarządzania jakością ISO 9004:2000 oraz kryteriów oceny Polskiej Nagrody Jakości. Jeżeli odpowiedź na pytanie jest związana z poziomem, wówczas występuje w nim prostokątne pole do zaznaczenia odpowiedzi. Istotnym załącznikiem do kwestionariusza jest karta odpowiedzi udzielanych przez respondentów. Umożliwia ona sporządzenie raportu, a także sprecyzowanie zadań wdrożeniowych.

Dodatkowym narzędziem usprawniającym przeprowadzenie wywiadu jest ankieta wstępna, która zawiera pytania pozwalające określić zakres zadań realizowanych przez urząd, strukturę organizacyjną, osoby odpowiedzialne za wykonywanie określonych zadań. Dzięki jej wynikom można dostosować kwestionariusz oraz przygotować program przeprowadzania badania. Adresatem ankiety jest jedna osoba: burmistrz, sekretarz lub dyrektor urzędu.

Badanie dokumentacji pozwala na uzyskanie informacji bez potrzeby zajmowania czasu pracownikom urzędu, a także zebranie danych do potwierdzenia odpowiedzi na zadane w trakcie wywiadu pytania. Przegląd dokumentów powinien zostać przeprowadzony przed przeprowadzeniem wywiadu.

Wynikiem przeprowadzenia badania są wypełniony kwestionariusz oraz arkusze odpowiedzi. Analiza zebranych danych obejmuje:

Określenie poziomu zarządzania następuje poprzez sprawdzenie liczby odpowiedzi spełniających wymagania danego poziomu. W przypadku dwu pierwszych poziomów (wymagania prawne oraz normy ISO 9001:2000) niezbędne jest spełnienie wszystkich wymagań, aby uznać, że poziom został osiągnięty. Na wyższych poziomach spełnienie określane jest procentowo.

Obliczenie punktów samooceny pozwala na porównanie organizacji z najlepszymi urzędami w kraju. Wyniki samooceny można wykorzystać również do porównań międzynarodowych, ponieważ kryteria PNJ bazują na założeniach modelu doskonalenia organizacji EFQM, choć tu porównanie będzie zawężone ze względu na różnice w wymaganiach prawnych.

Określenie zagrożeń jest jednym z kroków przy opisywaniu procesów systemu zarządzania jakością, dlatego efektem badania powinna być identyfikacja braków i niezgodności rzutujących na prawidłowość działania urzędu.

Elementem uzupełniającym analizę może być wskazanie kierunków doskonalenia organizacji z podziałem na możliwe do zastosowania w trakcie wdrożenia oraz te wymagające dłuższego okresu lub większych nakładów.

Efektem identyfikacji jest przygotowanie raportu zawierającego wszystkie istotne ustalenia, w tym:

  • listę procesów z określeniem ich poziomu jakości,
  • opis poziomu zarządzania,
  • wskazanie braków odnośnie przepisów prawa i wymagań ISO 9001:2000,
  • wskazanie zagrożeń dla całej organizacji i w procesach,
  • propozycja kierunków doskonalenia,
  • wyniki oceny według kryteriów PNJ,
  • porównanie wyników z urzędami wyróżnionymi PNJ.

Źródła danych

Dane do identyfikacji gromadzone są poprzez analizę dokumentów (tab.3) oraz rozmowy. Głównymi rozmówcami będą burmistrz, dyrektor, sekretarz urzędu, kierownicy wydziałów i referatów, a w przypadku rozszerzonego badania również klienci, mieszkańcy i przedsiębiorcy.

Tab.3. Główne dokumenty wykorzystywane w identyfikacji

Zarządzanie Finanse Bieżąca działalność
  • wizja
  • misja
  • strategia
  • statut
  • struktura organizacyjna
  • zarządzenia określające przebieg pracy
  • zakresy czynności
  • katalog usług publicznych
  • plan świadczenia usług
  • budżet
  • wieloletni plan finansowy
  • wieloletni plan inwestycyjny
  • programy gminne i sektorowe
  • dziennik korespondencji
  • rejestry spraw
  • rejestr skarg i wniosków
  • dokumenty przetargowe
  • wyniki ankiet

Zastosowanie metody

Bazując na kryteriach Polskiej Nagrody Jakości opracowano kategorie pytań dostosowane do struktury małych i średnich urzędów gmin (rys. 2) oraz zadań przez nie realizowanych. Bezpośrednie zastosowanie kryteriów PNJ jest utrudnione ze względu na ich zbytnią ogólność, dotyczą bowiem wszystkich rodzajów działalności publicznej. Kategorie wraz z syntetycznym opisem pytań prezentuje tab.2.

Tab. 4. Kategorie pytań kwestionariusza identyfikacji systemu jakości

Kategoria Opis
Strategia organizacji czy istnieją, są aktualne i realizowane: misja, wizja i strategia, uwzględnienie potrzeb klienta na poziomie strategicznym zarządzania, aktualność i szczegółowość regulaminu organizacyjnego, centralizacja uprawnień i odpowiedzialności
Procesy liczba i rodzaje procesów, hierarchizacja, powiązania, mierzalne cele procesów, stosowanie cyklu ciągłego doskonalenia
Komunikacja przepływ dokumentów i informacji, metody komunikacji góra-dół oraz dół-góra, nadzór nad dokumentacją, zarządzanie wiedzą: gromadzenie, wykorzystywanie, identyfikacja aktów prawnych
Zarządzanie ludźmi zasady rekrutacji, motywacji, fluktuacja pracowników, pracownicy z wyższym wykształceniem, odsetek kadry sprzed 1990 roku, uczestnictwo w szkoleniach, badanie skuteczności szkoleń, prowadzenie ocen pracowniczych
Współpraca z otoczeniem wpływ na gospodarkę lokalną, ochrona zasobów środowiska naturalnego, nagrody i wyróżnienia związane z działalnością na terenie gminy, współpraca z jednostkami gminnymi, współpraca międzyregionalna i międzynarodowa, w tym z innymi urzędami
Finanse struktura budżetu, metody monitorowania stanu finansów, obciążenia finansowe, wykorzystywanie funduszy zewnętrznych, w tym UE, efekty finansowe
Infrastruktura stan budynku, wyposażenie, miejsca dla klientów, biuro obsługi
Niespełnione wymagania rodzaje skarg, częstotliwość, sposoby rejestrowania i postępowania, liczba zaskarżonych decyzji
Komunikacja z klientem sposoby komunikacji, wykorzystanie kanałów informacyjnych, nowoczesne techniki, dostępność formularzy, druków, przepisów, instrukcji
Satysfakcja klienta metody badania spełnienia wymagań, cele zorientowane na klientów, postrzeganie urzędu przez mieszkańców, działania podejmowane na rzecz podniesienia satysfakcji klientów

Autor: Sławomir Wawak, 2003