Krzywa Laffera

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj

Krzywa Laffera obrazuje związek między stopa podatkową a wielkością wpływów z podatków. Umiarkowany wzrost stóp opodatkowania zwiększa sumę wpływów podatkowych ale do pewnego poziomu. Jest to tak zwany punkt nasycenia, odpowiadający stawce maksymalizującej przychody podatkowe.

Postępowanie podatników

Wartość przychodów budżetowych przy stopie opodatkowania t=0% jest równa zero. Państwo podnosząc stawki opodatkowania powoduje, że podatnicy płaca coraz mniejsze kwoty należne z tytułu podatku. Uważają oni bowiem, że stawka opodatkowania jest za wysoka, co skłania ich do unikania płacenia całej kwoty podatkowej.

Tak prowadzona polityka państwa doprowadza do tego, że na skutek coraz wyższej stopy podatku, przypływy do budżetu z tego tytułu są coraz mniejsze, w skrajnym przypadku zerowe.

Efekty wzrostu opodatkowania

Wzrost stawki opodatkowania powoduje:

  • zmniejszenie deklarowanego do opodatkowania dochodu podmiotów gospodarczych
  • Zmniejszeniem motywacji do podejmowania pracy i działalności gospodarczej spowodowane ograniczeniem korzyści, jaką podatnicy odnoszą ze swojej pracy.
  • Zwiększeniem skłonności do ukrywania swoich dochodów i wchodzenia w szarą strefę
  • Przy poziomie opodatkowania t = 100% ustają wszelkie bodźce do pracy i prowadzenia działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu.

Krzywa Laffera.png

Rys. 1. Krzywa Laffera

Interpretacja

Z powyższego rysunku jasno wynika, że przy stopie opodatkowania równej zeru, wpływy do budżetu państwa z tytułu podatków wynosiłyby również zero. W drugiej skrajnej sytuacji, gdy podatek dochodowy wynosiłby 100%, wpływy budżetowe także wynosiłyby zero, ponieważ obywatele nie mieliby żadnej motywacji do pracy. W innych przypadkach wzrost stawki opodatkowania wywołuje dwa różne efekty - z jednej strony państwo zwiększa swoje wpływy budżetowe poprzez większy udział w dochodach podmiotów gospodarczych, z drugiej zaś podmioty gospodarcze zgłaszają mniejszy dochód do opodatkowania. Ten drugi efekt jest wynikiem ukrywania dochodów oraz zmniejszania się motywacji do pracy wraz ze wzrostem stopy opodatkowania. Poruszając się po krzywej w prawą stronę zaczynamy od stopy podatku równej zeru i wraz z niewielkim jej wzrostem zapewniamy budżetowi uzyskanie pewnych wpływów. Dochody budżetu początkowo rosną w miarę wzrostu stopy podatkowej, jednak po przekroczeniu pewnego jej poziomu oznaczonego na rysunku jako t*, przeważa brak motywacji do pracy spowodowany zbyt wysokimi obciążeniami podatkowymi, a co za tym idzie wpływy z podatków zmniejszają się, aby osiągnąć poziom zerowy przy stopie równej 100%.

Profesor Laffer tworząc swoja teorie opierał się na założeniu, że wiele nowoczesnych krajów o nazbyt rozbudowanej administracji i wysokich podatkach stosuje stopy opodatkowania przekraczające poziom t* z wykresu. Logicznym jest w tej sytuacji, że obniżenie podatków przyniosłoby dla tych krajów korzyści w postaci zwiększonych wpływów do budżetu. Zmniejszenie obciążenia podatkowego obywateli zostałoby skompensowane poprzez wzrost zatrudnienia i dochodów (opodatkowanych niższymi stawkami). Pozostaje jednak pytanie czy faktyczne stawki opodatkowania w krajach rozwiniętych przekroczyły już poziom t*.

Wykorzystanie w praktyce

Pierwszym bezpośrednim zastosowaniem w polityce gospodarczej koncepcji krzywej Laffera był amerykański eksperyment podatkowy. Na początku lat 80. XX kongres wprowadził znaczna obniżkę stóp podatkowych, wynoszącą 25% od dochodów osobistych. Sprawa tzw. efektu redystrybucyjnego wywołana obniżką stawek nie wzbudziła większych kontrowersji, w przeciwieństwie do podstawowej sprawy, jaką była optymalizacja wpływów podatkowych. Dane statystyczne z lat 80-tych potwierdziły efekt redystrybucyjny, jaki nastąpił w USA.W 1981 r. udział w przychodcach z podatków 10% Amerykanów o najwyższych dochodach wynosił 48%, podczas gdy w 1988 r. wynosił już ponad 57% (wyjaśniano to zmniejszeniem bodźców do unikania podatków lub chęcią skorzystania z- tymczasowych - korzystnych zmian podatkowych). Z drugiej jednak strony zdecydowana większość ekonomistów (m.in. Samuelso i Nordhaus) jest zgodna co do tego, że obniżce podatków w latach 80. w Stanach Zjednoczonych towarzyszyło obniżenie dochodów rządu federalnego, czego naturalną konsekwencją było zwiększenie się deficytu budżetowego. Niezależnie od ocen przyczyn i konsekwencji znacznych obniżek podatków na wielkość i strukturę przychodów podatkowych, większość ekonomistów zauważa ich zdecydowanie pozytywny wpływ na dynamikę wzrostu gospodarczego USA w latach 80.

Różne sposoby interpretacji krzywej Laffera

Istnieją dwie możliwości interpretacji krzywej:
  • Tak jak robił to jej twórca, optując za obniżeniem stóp podatkowych. Opcja ta jest dosyć często traktowana jako obietnica znacznego obniżenia stawek podatkowych, w związku z czym jej wykorzystanie jest powszechne podczas kampanii wyborczych.
  • Może ona także stanowić swoiste ostrzeżenie przed podwyższaniem podatków. Zwiększanie stóp podatkowych ponad pewną wartość t* jest niewskazane.

Bibliografia

  • D. Begg, S.Fischer, R. Dornbusch, Mikroekonomia, PWE, Warszawa, 2003, s. 480
  • Nasiłowski M., "'System rynkowy, Key Text, Warszawa 1998
  • Paul A. Samuelson, William D. Nordhaus, Ekonomia 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996
  • Roman Milewski, Eugeniusz Kwiatkowski, Podstawy ekonomii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005

Autor: Agata Rybicka, Dorota Czyżewska