Finanse publiczne

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Finanse publiczne
Pojęcie główne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Finanse publiczne obejmują zjawiska i procesy gromadzenia, oraz podziału środków pieniężnych, będących w dyspozycji władz publicznych. Środki te pochodzą głównie z danin publicznych, majątku publicznego, oraz z przychodów zwrotnych tj. kredytów, pożyczek i emisji papierów wartościowych. Ze środków publicznych realizowane są cele i zadania publiczne. Według ustawy o finansach publicznych, gospodarka środkami publicznymi jest jawna. Osoby zainteresowane mogą zapoznać się z m.in. sprawozdaniami z wykonania budżetu państwa jak i budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Finanse publiczne dzielą się na:

Zadania związane z finansami publicznymi

Finanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowywaniem, w szczególności:

  • gromadzenie dochodów i przychodów publicznych;
  • wydatkowanie środków publicznych;
  • finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa;
  • zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne;
  • zarządzanie środkami publicznymi;
  • zarządzanie długiem publicznym;
  • rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej. (art.3 u.f.p.)



Sektor finansów publicznych

Finanse publiczne są wykorzystywane przez instytucje sektora finansów publicznych, do których należą:

  • organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, organy kontroli państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały;
  • jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki (związki metropolitalne);
  • jednostki budżetowe;
  • samorządowe zakłady budżetowe;
  • agencje wykonawcze;
  • instytucje gospodarki budżetowej;
  • państwowe fundusze celowe;
  • Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zarządzane przez niego fundusze oraz Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i fundusze zarządzane przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego;
  • Narodowy Fundusz Zdrowia;
  • samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej;
  • uczelnie publiczne;
  • Polska Akademia Nauk i tworzone przez nią jednostki organizacyjne;
  • państwowe i samorządowe instytucje kultury. (art.9 u.f.p.)

Funkcje finansów publicznych

Podstawowe funkcje finansów publicznych:

  • alokacyjna- związana z pobieraniem i gromadzeniem środków pieniężnych w celu ich wykorzystania w realizacji zadań publicznych,
  • redystrybucyjna - związana ze zmianami w podziale dochodów finansów publicznych. Wydatki redystrybucyjne to m.in. zasiłki, renty, emerytury(redystrybucja społeczna), wsparcie finansowe na badania i rozwój(redystrybucja gospodarcza).
  • stabilizacyjna - służy łagodzeniu skutków, jakie powstają w wyniku realizowania funkcji alokacyjnej i redystrybucyjnej finansów publicznych. Służy do łagodzenia wahań cyklu koniunkturalnego za pomocą odpowiednich instrumentów.

Środki publiczne

Środki publiczne to szczególna kategoria środków finansowych występująca w obrocie gospodarczym.

Środki publiczne mogą być przeznaczone wyłącznie na:

  • sfinansowanie wydatków publicznych,
  • sfinansowanie rozchodów budżetu państwa lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego.

Według art. 5 ustawy o finansach publicznych, środki publiczne obejmują:

  • dochody publiczne np. dochody z mienia, podatki, składki, darowizny, spadki na rzecz sektora publicznego),
  • środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA),
  • środki pochodzące ze źródeł zagranicznych, niepodlegające zwrotowi, inne niż wymienione w grupie 2,
  • przychody budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego, oraz innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych pochodzące:
  1. ze sprzedaży papierów wartościowych, oraz z innych operacji finansowych,
  2. z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa oraz majątku jednostki samorządu terytorialnego,
  3. ze spłat pożyczek udzielonych ze środków publicznych,
  4. z otrzymanych pożyczek i kredytów,
  • przychody jednostek sektora finansów publicznych uzyskiwane w związku z prowadzoną przez nie działalnością oraz pochodzące z innych źródeł.

Wydatki i rozchody publiczne

Wydatki budżetu państwa dzielą się na następujące grupy wydatków:

  • dotacje i subwencje;
  • świadczenia na rzecz osób fizycznych;
  • wydatki bieżące jednostek budżetowych (wynagrodzenia i uposażenia osób zatrudnionych w państwowych jednostkach budżetowych, zakup towarów i usług)
  • wydatki majątkowe (zakup i objęcie akcji oraz wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego, wydatki inwestycyjne państwowych jednostek budżetowych oraz dotacje celowe),
  • wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa (wydatki z tytułu oprocentowania i dyskonta od skarbowych papierów wartościowych, oprocentowania zaciągniętych kredytów i pożyczek, koszty związane z emisją skarbowych papierów wartościowych),
  • wydatki na realizację programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, w tym wydatki budżetu środków europejskich;
  • środki własne. (art.124 u.f.p.)

Rozchodami publicznymi są:

  • spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów;
  • wykup papierów wartościowych;
  • udzielone pożyczki i kredyty;
  • płatności wynikające z odrębnych ustaw, których źródłem finansowania są przychody z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa;
  • inne operacje finansowe związane z zarządzaniem długiem publicznym i płynnością;
  • płatności związane z udziałami Skarbu Państwa w międzynarodowych instytucjach finansowych. (art.6 u.f.p)

Bibliografia

  • Alińska A. Woźniak B. (2015). Współczesne finanse publiczne, Difin, Warszawa
  • Brzeziński B., Matuszewski W., Morawski W., Olesińska A., Zalasiński A., Prawo finansów publicznych, Dom Organizatora, Toruń 2006, s. 94-104
  • Malinowska-Misiąg E., Misiąg W, (2006). Finanse publiczne w Polsce, Lexis Nexis, Warszawa, s. 90-99
  • Owsiak S. (2005)., Finanse publiczne teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 66-77
  • Ustawa o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 DZ.U.2009 Nr 157 poz. 1240
  • Sawulski J. (2015). Audyt (nie)przejrzystości finansów publicznych w Polsce Instytut badań strukturalnych
  • Wójtowicz W. (red) (2014). Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, Wolters Kluwer, Warszawa

Autor: Agata Migdał, Beata Zaucha

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.