System finansów publicznych

System finansów publicznych
Polecane artykuły


System finansów publicznych możemy zdefiniować jako: "ogół zasad i instytucji stanowiących podstawę dokonywania publicznych operacji finansowych. Zasady oraz instytucje utworzone i funkcjonujące na podstawie obowiązujących w danym państwie, w określonym czasie norm prawa finansowego stanowią system tego prawa" [M. Bitner i in., 2011, s. 14].

Gromadzenie i rozdysponowanie pieniężnych środków publicznych odbywa się za pomocą określonych podmiotów: najwyższego szczebla władzy ustawodawczej i wykonawczej, a także podmiotów, które na bieżąco realizują dochody i wydatki publiczne.

Finanse publiczne

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych, finanse publiczne obejmują procesy związane z gromadzeniem środków publicznych oraz ich rozdysponowywaniem, w szczególności:

  1. gromadzenie dochodów i przychodów publicznych;
  2. wydatkowanie środków publicznych;
  3. finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa;
  4. zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne;
  5. zarządzanie środkami publicznymi;
  6. zarządzanie długiem publicznym;
  7. rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej.

Pierwszorzędnym źródłem prawa decydującym o zakresie regulacyjnym finansów publicznych jest Konstytucja RP. Pozostałymi źródłami mogą być na przykład ustawy (tu szczególnie ważna jest ustawa o finansach publicznych), europejskie prawo finansowe, umowy międzynarodowe, akty wykonawcze do ustaw, akty prawa miejscowego i inne. [M. Dylewski i in., 2014, s. 9]

Tematyką nauki o finansach publicznych są zjawiska oraz procesy ściśle związane z powstawaniem i rozdysponowywaniem pieniężnych środków publicznych, gwarantujących prawidłowe funkcjonowanie sektora publicznego. [S. Owsiak, 2001, s. 19]

Wielopłaszczyznowy zarys nauki o finansach czyni finanse publiczne jedną z najbardziej skomplikowanych i złożonych kategorii rodzajowych. Za ich pomocą państwo jest w stanie prowadzić politykę interwencyjną. [M. Dylewski i in., 2014, s. 9]

Struktura systemu finansów publicznych

Finanse publiczne stanowią wieloaspektowy system w przekroju podmiotowym, organizacyjnym, prawnym, instytucjonalnym, instrumentalnym i in. Poszczególne elementy każdego z przekroju zostały wyszczególnione przez profesora Stanisława Owsiaka oraz wypisane poniżej.

Przekrój podmiotowy:

W przekroju podmiotowym system finansów publicznych tworzą:

  • parlament (władze ustawodawcze szczebla centralnego), rady regionalne (władze ustawodawcze szczebla pośredniego) oraz rady gminne (władze ustawodawcze szczebla samorządowego),
  • rządy, zarządy itp.,
  • Najwyższa Izba Kontroli, Regionalne Izby Obrachunkowe (władze kontrolne działające w imieniu władz stanowiących),
  • aparat skarbowy (finansowy), sprawujący nadzór i kontrolę nad dochodami i wydatkami publicznymi, zarządza budżetem, funduszami ubezpieczeniowymi itp.,
  • jednostki (podmioty) finansowane z funduszy publicznych (szkoły, szpitale, jednostki policji, jednostki administracji publicznej, jednostki sądownictwa, jednostki wojskowe itd.).

Przekrój prawny:

W przekroju prawnym najważniejszymi elementami systemu finansów publicznych są:

  • Konstytucja lub inna ustawa zasadnicza, która zawiera ogólne zasady tworzenia funduszy publicznych,
  • prawo budżetowe regulujące zasady budowy ustroju budżetowego,
  • coroczne ustawy budżetowe i uchwały budżetowe samorządów,
  • ustawy podatkowe,
  • ustawy o pozabudżetowych funduszach publicznych,
  • ustawy o finansach samorządowych (lokalnych, regionalnych),
  • ustawy regulujące działalność ministra finansów (skarbu) oraz działalność aparatu skarbowego (finansowego),
  • ustawa karnoskarbowa,
  • ustawa o zobowiązaniach podatkowych,
  • akty normatywne regulujące działalność ministra finansów (skarbu), rządu (Rady Ministrów), innych ministrów, na szczeblu lokalnym zaś zarządu gminy i jego przedstawicieli.

Przekrój instytucjonalny:

System finansów publicznych tworzą elementy takie jak:

Przekrój instrumentalny:

Narzędzia systemu finansów publicznych:

  • podatki centralne,
  • podatki lokalne,
  • opłaty,
  • cła,
  • dochody z majątku publicznego (dywidendy, renty itp.),
  • składki na ubezpieczenia społeczne,
  • subwencje,
  • dotacje,
  • kredyty państwowe, pożyczki publiczne.

Do innych elementów, które możemy zakwalifikować do elementów technicznych, warunkujących funkcjonowanie systemu finansów publicznych należą m.in.:

  • klasyfikacja budżetowa,
  • procedura budżetowa,
  • metody planowania dochodów i wydatków.

W systemie finansów publicznych najważniejsze miejsce zajmuje budżet państwa. Wynika to z faktu, iż w budżecie państwa gromadzi się największą część środków publicznych, oraz że władze centralne są dominującym podmiotem systemu politycznego, gospodarczego i społecznego kraju. [S. Owsiak, 2001, s. 89-91]

Bibliografia

  • Bitner M., Chojna-Duch E., Kornberger-Sokołowska E., Supera-Markowska M., (2011), "Prawo finansowe. Tom 1. Finanse publiczne.”, Oficyna Prawa Polskiego
  • Dylewski M., Filipiak B., Gorzałczyńska-Koczkodaj M., Zioło M., (2014), Finanse publiczne. Aspekty teoretyczne i praktyczne., Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa
  • Misiąg W., (1996) "Finanse Publiczne w Polsce”, Presspublica, Warszawa
  • Owsiak S., (2001), "Finanse Publiczne”, PWN, Warszawa
  • Pawłowska K., (2016), Finanse publiczne w świetle Konstytucji RP., Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej, Zarządzanie Nr 23 t. 2, s. 151–159
  • Ustawa o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 Dz.U.2009 Nr 157 poz. 1240
  • Wernik A., (2007), "Finanse publiczne. Cele, struktury, uwarunkowania.”, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa

Autor: Waldemar Ulanowski, Anna Czarnecka

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.