Gospodarka mieszana

Gospodarka mieszana
Polecane artykuły


Pomiędzy dwoma skrajnymi przypadkami, jakimi są gospodarka wolnorynkowa i gospodarka nakazowa istnieje gospodarka mieszana skupiająca w sobie cechy dwóch powyższych. Gospodarka mieszana określana jako mixed economy to współcześnie synonim rozwiniętej gospodarki rynkowej. Trudno jednoznacznie podać definicję gospodarki mieszanej ze względu na specyficzne jej formy występujące w różnych krajach. W literaturze przedmiotu gospodarkę mieszaną określa się jako gospodarkę rynkową, w której mechanizm "niewidzialnej ręki" jest w pewnym stopniu zastępowany, uzupełniany oraz korygowany działaniami państwa. Państwo i sektor prywatny współuczestniczą w rozwiązywaniu problemów gospodarczych. Odbywa się to w taki sposób, że państwo stanowi kontrolę nad znaczną częścią produkcji poprzez podatki, płatności transferowe i dostarczanie usług oraz dóbr publicznych, jakimi są np. obrona narodowa oraz bezpieczeństwo wewnętrzne. Państwo także kontroluje ten zakres działań, tak aby jednostki nie były zdolne go kierowania się tylko i wyłącznie własnym interesem. (Begg D., Fischer S., Donrnbusch R. (2003), s. 43)

Rodzaje gospodarek mieszanych

Można wyróżnić pięć typów gospodarek mieszanych ze względu na zakres ingerencji państwa:

  • Kapitalizm anglosaski- występujący w USA, Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii. W nim centralną instytucją jest rynek, regulujący zaspokajanie potrzeb indywidualnych. Charakteryzuje się silną własnością prywatną powodującą brak rozbudowanych regulacji prawnych, ale również brakiem rozwiniętego systemu świadczeń socjalnych.(Włudyka T., Smaga M. (2012), s. 83-84)
  • Kapitalizm reński- występuje w Niemczech, Austrii i Szwajcarii i opiera się głównie na modelu społecznej gospodarki rynkowej. Charakteryzuje go fakt, że rynek jest główną instytucją gospodarczą, ale stanowi również część rozbudowanego państwa. Państwo nie ingeruje bezpośrednio w gospodarkę, ale stymuluje procesy gospodarcze. (Woś J. (2001), s. 174-175)(Włudyka T., Smaga M. (2012), s. 83-84)
  • Kapitalizm nordycki- inaczej zwany socjaldemokratycznym, opiera się na redystrubucji w dochodzie narodowym. Środki, które pozyskuje państwo zostają przeznaczone na finansowanie systemu świadczeń socjalnych.(Włudyka T., Smaga M. (2012), s. 83-84)
  • Kapitalizm państwowy- występuje we Francji. Gospodarka francuska ta inaczej nazywana jest etatystyczną, oznacza to, że państwo pozyskuje prywatne przedsiębiorstwa, a w zamian tworzy przedsiębiorstwa państwowe. System ten opiera się głównie na wolności gospodarczej, a potrzeby zaspokaja się za pomocą rynku. Ten kapitalizm występuje również w państwach rozwojowych (Korei Południowej, Tajwanie, Malezji, Singapurze i Tajlandii). W tym przypadku państwo wspiera głównie inwestycje oraz eksport, ograniczając przy tym konsumpcję wewnętrzną. Głównym celem jest maksymalizacji ekspansji eksportowej, a także zdobycie pozycji lidera na rynkach zagranicznych.(Włudyka T., Smaga M. (2012), s. 83-84)
  • Dominacja państwowa- gospodarka ma postać dualną, ponieważ jest z pozoru gospodarką rynkową w której państwo silnie dominuje. Decyzje gospodarcze w tym systemie są podejmowane przez państwo, kadra zarządcza w przedsiębiorstwach jest silnie związana z administracją państwową, przez co większość decyzji gospodarczych to w istocie decyzje polityczne. Model takiej gospodarki występuje w Chinach, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Rosji i Arabii Saudyjskiej. (Włudyka T., Smaga M. (2012), s. 83-84)

Zakres i formy ingerencji państwa w gospodarkę

  • Tworzenie podstaw prawnych, gwarantujących wolność gospodarczą i własność prywatną
  • Jedną z ważniejszych funkcji państwa jest redystrybucja dochodów poprzez podatki oraz różnego rodzaju transfery takie jak: zasiłki dla bezrobotnych czy osób niepełnosprawnych
  • Decyzje państwa podejmowane na szczeblu centralnym dokonywane są z myślą o stabilizacji gospodarki. Działania rządu służą np.: zmniejszeniu bezrobocia, deficytu bilansu płatniczego czy przeciwdziałaniu inflacji. Narzędziami służącymi do osiągnięcia powyższych celów są: polityka podatkowa, wydatki państwowe, kontrola działalności kredytowej i stóp procentowych, regulowanie kursu walutowego itp.
  • Państwo zapewnia swobody ekonomiczne i równe szanse podmiotom gospodarczym.
  • Państwo kontroluje i reguluje pewne dziedziny gospodarki. DostarczaJ. dobra i usługi publiczne, takie jak oświata, obrona narodowa czy bezpieczeństwo wewnętrzne.

We współczesnym świecie gospodarki są w rzeczywistości mieszanką dwóch systemów. Ich funkcjonowanie opiera się na relacji powstającej między mechanizmem rynkowym a formami interwencji i ingerencji państwa w procesy gospodarcze. Do krajów, w których istnieje mechanizm rynkowy połączony z mechanizmem wspomagającym (państwem), należą rozwinięte gospodarki kapitalistyczne takie jak: Francja, Wielka Brytania, kraje skandynawskie czy Korea Południowa.

Bibliografia

  • Begg D., Fischer S., Dornbusch R. (2003),Mikroekonomii, PWE, Warszawa
  • Dach Z. (2007),Mikroekonomia dla studiów licencjackich, Wydawnictwo Naukowe Synaba,
  • Klimczak B. (2003), Mikroekonomia, Wydawnictwo AE im. Oskara Lanego we Wrocławiu, Wrocław
  • Lis S., Rosołowski M. (2012), Europejskie systemy gospodarcze: Dobrobyt a efektywność Miscellanea
  • Marciniak S. (2001), Makro- i mikroekonomia Podstawowe problem, Wydawnictwo Naukowe PWN,
  • Włudyka T., Smaga M. (2012), Instytucje gospodarki rynkowej, LEX,
  • Woś J. (2001), Rynek i Państwo w modelach współczesnej gospodarki rynkowej, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 63

Autor: Nina Roś, Klaudia Torba