Gospodarka mieszana

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gospodarka mieszana
Pojęcie nadrzędne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Pomiędzy dwoma skrajnymi przypadkami, jakimi są gospodarka wolnorynkowa i gospodarka nakazowa istnieje gospodarka mieszana skupiająca w sobie cechy dwóch powyższych. Gospodarka mieszana określana jako mixed economy to współcześnie synonim rozwiniętej gospodarki rynkowej. Trudno jednoznacznie podać definicję gospodarki mieszanej ze względu na specyficzne jej formy występujące w różnych krajach. W literaturze przedmiotu gospodarkę mieszaną określa się jako gospodarkę rynkową, w której mechanizm "niewidzialnej ręki" jest w pewnym stopniu zastępowany, uzupełniany oraz korygowany działaniami państwa. Państwo i sektor prywatny współuczestniczą w rozwiązywaniu problemów gospodarczych. Odbywa się to w taki sposób, że państwo stanowi kontrolę nad znaczną częścią produkcji poprzez podatki, płatności transferowe i dostarczanie usług oraz dóbr publicznych, jakimi są np. obrona narodowa oraz bezpieczeństwo wewnętrzne. Państwo także kontroluje ten zakres działań, tak aby jednostki nie były zdolne go kierowania się tylko i wyłącznie własnym interesem. (Begg D., Fischer S., Donrnbusch R. (2003), s.43)

Rodzaje gospodarek mieszanych

Można wyróżnić pięć typów gospodarek mieszanych ze względu na zakres ingerencji państwa:

  • Kapitalizm anglosaski- występujący w USA, Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii. W nim centralną instytucją jest rynek, regulujący zaspokajanie potrzeb indywidualnych. Charakteryzuje się silną własnością prywatną powodującą brak rozbudowanych regulacji prawnych, ale również brakiem rozwiniętego systemu świadczeń socjalnych.(Włudyka T., Smaga M. (2012),s.83-84)
  • Kapitalizm reński- występuje w Niemczech, Austrii i Szwajcarii i opiera się głównie na modelu społecznej gospodarki rynkowej. Charakteryzuje go fakt, że rynek jest główną instytucją gospodarczą, ale stanowi również część rozbudowanego państwa. Państwo nie ingeruje bezpośrednio w gospodarkę, ale stymuluje procesy gospodarcze. (Woś J. (2001), s.174-175)(Włudyka T., Smaga M. (2012),s.83-84)
  • Kapitalizm nordycki- inaczej zwany socjaldemokratycznym, opiera się na redystrubucji w dochodzie narodowym. Środki, które pozyskuje państwo zostają przeznaczone na finansowanie systemu świadczeń socjalnych.(Włudyka T., Smaga M. (2012),s.83-84)
  • Kapitalizm państwowy- występuje we Francji. Gospodarka francuska ta inaczej nazywana jest etatystyczną, oznacza to, że państwo pozyskuje prywatne przedsiębiorstwa, a w zamian tworzy przedsiębiorstwa państwowe. System ten opiera się głównie na wolności gospodarczej, a potrzeby zaspokaja się za pomocą rynku. Ten kapitalizm występuje również w państwach rozwojowych( Korei Południowej, Tajwanie, Malezji, Singapurze i Tajlandii). W tym przypadku państwo wspiera głównie inwestycje oraz eksport, ograniczając przy tym konsumpcję wewnętrzną. Głównym celem jest maksymalizacji ekspansji eksportowej, a także zdobycie pozycji lidera na rynkach zagranicznych.(Włudyka T., Smaga M. (2012),s.83-84)
  • Dominacja państwowa- gospodarka ma postać dualną, ponieważ jest z pozoru gospodarką rynkową w której państwo silnie dominuje. Decyzje gospodarcze w tym systemie są podejmowane przez państwo, kadra zarządcza w przedsiębiorstwach jest silnie związana z administracją państwową, przez co większość decyzji gospodarczych to w istocie decyzje polityczne. Model takiej gospodarki występuje w Chinach, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Rosji i Arabii Saudyjskiej. (Włudyka T., Smaga M. (2012),s.83-84)


Zakres i formy ingerencji państwa w gospodarkę

  • Tworzenie podstaw prawnych, gwarantujących wolność gospodarczą i własność prywatną
  • Jedną z ważniejszych funkcji państwa jest redystrybucja dochodów poprzez podatki oraz różnego rodzaju transfery takie jak: zasiłki dla bezrobotnych czy osób niepełnosprawnych
  • Decyzje państwa podejmowane na szczeblu centralnym dokonywane są z myślą o stabilizacji gospodarki. Działania rządu służą np.: zmniejszeniu bezrobocia, deficytu bilansu płatniczego czy przeciwdziałaniu inflacji. Narzędziami służącymi do osiągnięcia powyższych celów są: polityka podatkowa, wydatki państwowe, kontrola działalności kredytowej i stóp procentowych, regulowanie kursu walutowego itp.
  • Państwo zapewnia swobody ekonomiczne i równe szanse podmiotom gospodarczym.
  • Państwo kontroluje i reguluje pewne dziedziny gospodarki. DostarczaJ. dobra i usługi publiczne, takie jak oświata, obrona narodowa czy bezpieczeństwo wewnętrzne.

We współczesnym świecie gospodarki są w rzeczywistości mieszanką dwóch systemów. Ich funkcjonowanie opiera się na relacji powstającej między mechanizmem rynkowym a formami interwencji i ingerencji państwa w procesy gospodarcze. Do krajów, w których istnieje mechanizm rynkowy połączony z mechanizmem wspomagającym (państwem), należą rozwinięte gospodarki kapitalistyczne takie jak: Francja, Wielka Brytania, kraje skandynawskie czy Korea Południowa.


Bibliografia

  • Begg D., Fischer S., Dornbusch R. (2003),Mikroekonomii, PWE, Warszawa
  • Dach Z. (2007),Mikroekonomia dla studiów licencjackich, Wydawnictwo Naukowe Synaba,
  • Klimczak B. (2003), Mikroekonomia, Wydawnictwo AE im. Oskara Lanego we Wrocławiu, Wrocław
  • Lis S., Rosołowski M. (2012), Europejskie systemy gospodarcze: Dobrobyt a efektywność Miscellanea
  • Marciniak S. (2001), Makro- i mikroekonomia Podstawowe problem, Wydawnictwo Naukowe PWN,
  • Włudyka T., Smaga M. (2012), Instytucje gospodarki rynkowej, LEX,
  • Woś J. (2001), Rynek i Państwo w modelach współczesnej gospodarki rynkowej, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 63


Autor: Nina Roś, Klaudia Torba