Etyka

Etyka
Polecane artykuły

Etyka jest jednym z działów filozofii. Dział ten jest ściśle powiązany z moralnością. Słowo "etyka" pochodzi od greckiego słowa "ethiká", które z kolei wzięło się od "ethos", co oznacza stałe miejsce zamieszkania, obyczaj (Powszechna Encyklopedia Filozofii). Encyklopedia Powszechna PWN podaje następujące definicje etyki (1973, s. 725-726):

  1. Ogół ocen i norm moralnych przyjętych w danej zbiorowości społecznej w określonej epoce historycznej.
  2. Konkretny system etyczny, zespół określonych poglądów i zasad moralnych.
  3. Nauka o moralności, dyscyplina naukowa rozpatrywana w aspekcie normatywnym (etyka normatywna lub właściwa) i opisowo-wyjaśniającym (etyka opisowa lub etologia).

Funkcje i zastosowanie etyki

Etyka odgrywa niezwykle istotną rolę w wielu aspektach ludzkiego życia. Jej zastosowanie pozwala między innymi na (T. Oleksyn 2003, s.103):

  • wpajanie ludziom szacunku dla wartości,
  • poprawienie jakości relacji i stosunków międzyludzkich,
  • zrozumienie ludzi o odmiennych poglądach lub też tych, którzy myślą inaczej,
  • szerzenie szacunku dla innych i dla ich odmienności,
  • intelektualne zdystansowanie się od problemów,
  • zastosowanie nowych możliwości,
  • wpłynięcie na ludzi, aby myśleli nie tylko o własnych korzyściach,
  • zrozumienie świata biznesu w pełniejszy sposób (biorąc pod uwagę całość ludzkiego życia, społeczeństwo, rodzinę),
  • połączenie biznesu z innymi aspektami ludzkiego życia,
  • podniesienie poziomu jakości negocjacji handlowych,
  • rozwiązywanie dylematów etycznych.

Rodzaje etyki

Istnieje wiele rodzajów etyki. Jest to spowodowane tym, że etykę możemy dzielić biorąc pod uwagę różne jej aspekty. Do najważniejszych z nich należą (Encyklopedia Powszechna, 1973, s. 725-726):

1. Aspekt normatywny - w tym aspekcie etyka stara się rozwiać wątpliwości dotyczące tego co jest moralnie dobre, a co złe. Wytacza ona też dyrektywy (tj. normy moralnie pozytywnego postępowania) na postawie przyjętych ocen i związanych z nimi powinności. Ponadto podejmuje ona próbę wskazywania sposobów takiego przekształcania obiegowej moralności, by dostosować ją do przyjętego ideału moralnego.

Podział etyki:
  • etyka normatywna,
  • etyka właściwa.
Zakres badań:
  • aksjologia - (zwana też teorią wartości) jest to zwykła analiza pojęcia dobra moralnego (zwanego też wartością moralną), powinności moralnej (obowiązku), a także tego, co przyjmujemy za dobro najwyższe,
  • deontologia - jest to nauka o powinnościach, bada co decyduje o wartości moralnej czynu.

2. Aspekt opisowy - w tym aspekcie etyka zajmuje się analizowaniem, opisywaniem oraz tłumaczeniem moralności rzeczywiście przyjmowanej (zwanej również moralnością obiegową). Analiza jest uzależniona od epoki i środowiska społecznego, a więc od tego co ludzie w danym czasie uważają za dobre lub złe moralnie. W aspekcie opisowym do zadań etyki należy wskazanie źródeł, struktury, oraz funkcji moralności jako świadomości społeczeństwa, a także śledzenie jej rozwoju.

Podział etyki:
  • etyka opisowa,
  • etologia.
Zakres badań:
  • socjologia moralności,
  • psychologia moralności,
  • metaetyka.

3. Aspekt obszarowy - ze względu na fakt, że etyka jest obecna w niemalże każdym aspekcie ludzkiego życia poniżej wymieniono jedynie przykładowe rodzaje etyki, biorąc pod uwagę jej obszary.

  • etyka biznesu,
  • etyka ekonomii,
  • etyka reklamy,
  • etyka ekologiczna (środowiskowa),
  • etyka lekarska,
  • etyka pielęgniarska,
  • etyka pracy,
  • etyka zawodowa,
  • etyka kodeksowa,
  • etyka słowa.

Etycy i ich poglądy

Na świecie jest wiele systemów etycznych, które opierają się na poglądach bardziej lub mniej znanych etyków. Poniżej najważniejsi z nich (Encyklopedia Powszechna, 1973, s. 725-726):

Na świecie

  • Sokrates - nawiązywali do niego cynicy (cnota to jedyne dobro, a także cel życia) i cyrenaicy (hedonizm)
  • Demokryt - dał początek eudajmonizmowi
  • Arystoteles - jako pierwszy wyróżnił etykę jako odrębną dyscyplinę
  • Augustyn Aureliusz - stworzył podstawy ortodoksalne teocentrycznej religii chrześcijańskiej (szczęście ludzkie jest osiągalne jedynie w Bogu
  • P. Abelard - podjął próbę laicyzacji etyki w XII w.
  • Tomasz z Akwinu - podporządkowanie życia ziemskiego idei zbawienia i kontemplacji Boga w życiu przyszłym
  • Duns Scotus i W. Ockham - woluntaryzm etyczny, teza o woli boskiej jako normie moralności
  • R. Descartes, Th. Hobbes, B. Spinoza - badanie motywów postępowania i namiętności ludzkich
  • A. Shaftesbury, D. Hume - rozważania nad naturą ludzką
  • Wolter, J. de la Metterie, D. Diderot, P. Holbach, C. Helvetius - idea laicyzacji
  • P. Maupertuis, J.A. Condorcet - utylitarystyczne ujęcie idei laicyzacji
  • J. Bentham, J.S. Mill - rozbudowanie utylitarystycznego ujęcia idei laicyzacji w zwarty system nazwany utylitaryzmem
  • I. Kant - rygoryzm moralny
  • J.G. Fichte - "czyn" jako idea świadomości moralnej
  • G.W. Hegel - proces dziejowy jako realizacja wartości moralnych poprzez przezwyciężanie alienacji
  • L. Feuerbach - etyka eudajmonistyczna i humanistyczna, zniesienie alienacji religijnej jako warunek odnowy moralnej
  • K. Marks, F. Engels - etyka marksistowska - człowiek jako najwyższa wartość, moralność jako forma świadomości społecznej, klasowa struktura społeczeństwa, celem jest wyzwolenie człowieka z wszelkiej alienacji; nawiązywali do humanizmu Feuerbacha; podstawa humanizmu socjalistycznego
  • W.I. Lenin - sformułował kryteria moralności socjalistycznej
  • A.Comte - altruizm etyczny
  • H. Spencer - etyka ewolucjonistyczna, życie jako wartość najwyższa

W Polsce

  • T. Kotarbiński - system etyki niezależnej (tj. etyki laickiej, uniezależnionej od wskazań jakiejkolwiek religii)
  • M. Ossowska
  • Cz. Znamierowski

Bibliografia

Autor: Marta Borowiec

..