Podejmowanie decyzji

Z Encyklopedia Zarządzania
(Przekierowano z Decyzja)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Podejmowanie decyzji stanowi proceduralno-technologiczną cechę procesu zarządzania o wielorakich uwarunkowaniach ekonomicznych i psychosocjologicznych. Podejmowanie decyzji można rozpatrywać w dwóch znaczeniach (J. Targalski 1986, s. 194).

W szerokim znaczeniu jest to złożony proces, na który składają się: rejestracja i ocena informacji, identyfikacja problemu decyzyjnego i zastosowanie przyjętego kryterium wyboru, określenie i wydanie decyzji (zadania decyzyjnego) oraz rejestracja informacji o jej wykonaniu.

W drugim - wąskim znaczeniu - podejmowanie decyzji jest tylko jednym z etapów procesu decyzyjnego i oznacza świadomy akt woli decydenta dokonującego nielosowego wyboru jednego, ze zbioru możliwych wariantów rozwiązania problemu decyzyjnego (warianty te oczywiście muszą być wcześniej zidentyfikowane lub zaprojektowane).

Model systemowy

Teoretyczny - systemowy - model procesu podejmowania decyzji został zaprezentowany na poniższym rysunku. Zauważalna w tym modelu jest rola danych i obserwacji w procesie podejmowania decyzji. mimo że model ten nie odnosi się bezpośrednio do decyzji kierowniczych na szczeblu zarządzania strategicznego, to przebiegi procesów i danych odzwierciedlają również przebiegi dla tej kategorii decyzji.

Etapy procesu podejmowania decyzji

Proces podejmowania decyzji składa się z następujących etapów:

  • identyfikacji sytuacji decyzyjnej,
  • identyfikacji i zaprojektowania wariantów decyzji,
  • oceny zaprojektowanych wariantów i wyboru wariantu racjonalnego,
  • stworzenia warunków realizacji decyzji,
  • kontroli efektów podjętej decyzji.
Model procesu podejmowania decyzji.gif

Rys. Model procesu podejmowania decyzji

Źródło: (B.Wawrzyniak 1980, s. 34)

Każdy z tych etapów wymaga zaspokojenia specyficznych potrzeb informacyjnych, a ciągły dopływ odpowiedniej informacji jest możliwy jedynie przy sprawnie działającym systemie informacyjnym.

Klasyfikacja decyzji

Podejmowanie decyzji na podstawie faktów (Sławomir Wawak)

Klasyfikacja decyzji stanowi istotny element rozpoznania problemów decyzyjnych. Dokonanie klasyfikacji decyzji jest niezwykle trudne z powodu ich ogromnej ilości oraz różnorodności.

Wyróżnić można następujące główne rodzaje podejmowanych decyzji:

Ze względu na strukturę i powtarzalność decyzji można je podzielić na:

  • decyzje zaprogramowane - posiada kompletną strukturę lub powtarza się z pewną częstotliwością (albo jedno i drugie)
  • decyzje nie zaprogramowane- mają niezbyt wyraźną strukturę, podejmowane są znacznie rzadziej niż decyzje zaprogramowane

Według kryterium źródeł inicjowania problemów decyzyjnych decyzje dzielimy na:

  • decyzje inicjowane przez jednostki nadrzędne
  • decyzje inicjowane przez kierownika
  • decyzje inicjowane przez podwładnych

Klasyfikując decyzje według przyczyn powstawania problemów możemy wyróżnić:

  • decyzje regulacyjne
  • decyzje sterujące
  • decyzje innowacyjne

Ze względu na ilość informacji i warunki w jakich podejmujemy decyzje wyróżniamy:

  • decyzje podejmowane w warunkach pewności
  • decyzje podejmowane w warunkach ryzyka
  • decyzje podejmowane w warunkach niepewności

Zgodnie z kryterium kwantyfikacji decyzje dzieli się na:

  • decyzje możliwe do skwantyfikowania
  • decyzje trudne lub niemożliwe do skwantyfikowania

Sugerując się wariantami wyboru możemy wyróżnić:

  • decyzje zamknięte (problemy oceny)
  • decyzje otwarte (problemy poszukiwawcze i rozwojowe)

Ze względu na uczestnictwo w podejmowaniu decyzji można podzielić decyzje na:

  • decyzje indywidualne, czyli podejmowane jednoosobowo
  • decyzje indywidualne ze zbiorowym rozpoznaniem
  • decyzje zbiorowe (kolektywne)

Biorąc pod uwagę funkcje zarządzania możemy wyróżnić:

  • decyzje planistyczne
  • decyzje organizatorskie
  • decyzje koordynacyjne
  • decyzje rozkazodawcze
  • decyzje kontrolne

Bibliografia

  • Bellman, R. E., & Zadeh, L. A. (1970). Decision-making in a fuzzy environment. Management science, 17(4), B-141.
  • Griffin R.W., Podstawy zarządzania organizacjami, PWN Warszawa 2002
  • Janis, I. L., & Mann, L. (1977). Decision making: A psychological analysis of conflict, choice, and commitment. Free Press.
  • Newell, A., & Simon, H. A. (1972). Human problem solving (Vol. 104, No. 9). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
  • Plous, S. (1993). The psychology of judgment and decision making. Mcgraw-Hill Book Company.
  • Simon, H. A. (1978). Information-processing theory of human problem solving. Handbook of learning and cognitive processes, 5, 271-295.
  • Stoner J.A.F., Wankel Ch., Kierowanie, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa1992
  • Stabryła A., Trzcieniecki J., Organizacja i zarządzanie, AE Kraków 1982
  • Targalski J., Podejmowanie decyzji, w: Organizacja i zarządzanie, pod red. A. Stabryły, J. Trzcienieckiego, Warszawa 1986
  • Wawrzyniak B., Decyzje kierownicze w teorii i praktyce zarządzania, PWE, Warszawa 1980
  • Woźniak K., System informacji menedżerskiej jako instrument zarządzania strategicznego w firmie, praca doktorska, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 2005


Autor: Krzysztof Woźniak, Katarzyna Sordyl