Struktura funkcjonalna

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Plan jakości
Pojęcie główne
  • Struktura funkcjonalna
Pojęcia związane
Metody i techniki

Struktura funkcjonalna w swoim klasycznym ujęciu została zaproponowana przez F. W. Taylora jako sposób na rozwiązanie problemów struktury liniowej. Innym sposobem była struktura liniowo-sztabowa. Należy oddzielić klasyczną strukturę funkcjonalną od współczesnej. Współcześnie nazwy tej używa się dla określenia struktury departamentowej.

W ujęciu klasycznym zaproponowano, aby nadmiar zadań kierownika w strukturze liniowej rozwiązać poprzez powołanie wielu kierowników o różnych specjalnościach. W ten sposób każdy kierownik mógłby się specjalizować w wybranej dziedzinie, a jednocześnie wszystkie kwestie związane z organizacją pracy pracowników byłyby realizowane.

To rozwiązanie strukturalne miało jednak również swoje wady. Jak łatwo zauważyć na rys. 1, każdy pracownik ma kilku przełożonych. Zrezygnowano z zasady jedności rozkazodawstwa, a dokładnie nadano jej nowe znaczenie: każdy pracownik otrzymywał polecenia tylko od jednego przełożonego, ale w zakresie jednego obszaru decyzyjnego. Np. w zakresie czasu pracy polecenia mógł wydawać tylko jeden przełożony. W praktyce jednak zastosowanie takiego rozwiązania okazało się niezmiernie trudne, gdyż rozdzielenie uprawnień decyzyjnych nie było możliwe w pełni. Możliwe zatem było otrzymywanie sprzecznych instrukcji od różnych przełożonych.


W strukturze funkcjonalnej tworzone są bloki funkcjonalne, naznaczone władzą i odpowiedzialnością za wyniki swoich działań. Jednostki liniowe różnią się od funkcjonalnych integracją funkcji zarządzania obiektem, zestawem uprawnień i obowiązków. Funkcjonalna struktura realizuje zasadę oddzielania i utrzymania funkcji wśród jednostek strukturalnych, zakłada się podporządkowanie każdej jednostki liniowej o niższym poziomie kilku przełożonym wyższego szczebla, realizującym funkcje kontrolne.

Zalety i wady takiej struktury

Zalety

  • Wysoka kompetentność specjalistów odpowiedzialnych za realizację funkcji (wzrost profesjonalizmu).
  • Zwolnienie liniowych menedżerów od rozwiązania poszczególnych problemów.
  • Standaryzacja, formatowanie i programowanie procesów i operacji zarządzania.
  • Eliminacja powielania i pokrywania się w wykonywaniu funkcji administracyjnych.
  • Zmniejszenie zapotrzebowania w specjalistach szerokiego profilu.
  • Centralizacja decyzji strategicznych oraz decentralizacja operacyjnych


Wady

  • Nadmierne zainteresowanie zadaniami i celami swoich działów
  • Trudności w utrzymywaniu stałych relacji między różnymi jednostkami funkcjonalnymi.
  • Powstanie tendencji nadmiernej centralizacji.
  • Czas trwania procedur decyzyjnych.
  • Względnie stagnacyjna forma organizacyjna, z trudem reagująca na zmiany.
  • Trudność rozdzielania władzy (wielokrotność podporządkowania)


Podziały działów zgodnie z funkcjami

Dla większości średnich i dużych przedsiębiorstw i organizacji, głównym podejściem tworzenia jednostek jest podejście funkcjonalne. Pojęcie funkcji w tym przypadku odnosi się do głównych obszarów działalności, tj. produkcja, finanse, sprzedaż, itp. Zgodnie z funkcjami bloków powstają podziały - przemysłowe, administracyjne, społeczne.

Blok przemysłowy zawiera działy

  • Związane z wytwarzaniem produktów lub świadczeniem usług;
  • Zapewniające warunki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania jednostek podstawowych;
  • Służące do obsługi procesów pierwotnych i wtórnych;
  • Eksperymentalne, w których są wytwarzane prototypy produktów.

Jest oczywiste, że w zależności od charakteru organizacji rola różnych działów struktury produkcji jest inna - nie w każdej firmie są produkowane prototypy, nie wszędzie produkcja się dzieli na pierwotną i wtórną, itd.


Blok administracyjny zawiera działy

  • Preprodukcyjne (prace badawczo rozwojowe, itd.);
  • Informacyjne (biblioteki, archiwa);
  • Serwisowe, zajmujące się prowadzeniem badań marketingowych, sprzedaży, serwisu gwarancyjnego;
  • Administracyjne (zarząd, księgowość, dział planowania usługi, dział prawny);
  • Doradcze (komitety i komisje pracujące nad poprawą organizacji i technologii produkcji

i zarządzania).

Blok społeczny

Trzecim blokiem struktury funkcjonalnej organizacji są jednostki społeczne - ośrodki zdrowia, kluby, organizacje zajmujące się sprawami nieletnich. Dla większości średnich i dużych przedsiębiorstw i organizacji, głównym podejściem tworzenia jednostek jest podejście funkcjonalne. Pojęcie funkcji w tym przypadku odnosi się do głównych obszarów działalności, tj. produkcja, finanse, sprzedaż, itp. Zgodnie z funkcjami bloków powstają bloki podziału przemysłowy, administracyjny, społeczny.

Zastosowanie funkcjonalnej struktury zarządzania

  • Firmy produkujące pojedynczy produkt;
  • Przedsiębiorstwa, które implementują złożone i długoterminowe innowacyjne projekty;
  • Duże przedsiębiorstwa specjalistyczne;
  • Organizacje projektowe - badawcze i projektowe;
  • Wąsko wyspecjalizowane przedsiębiorstwa.

Specyficzne zadania zarządzania przy funkcjonalnej strukturze zarządzania

  • Złożoność komunikacji;
  • Staranny dobór wyspecjalizowanych kierowników w obszarach funkcjonalnych;
  • Równoważenie obciążenia jednostek;
  • Zapewnienia koordynacji jednostek funkcjonalnych;
  • Opracowanie specjalnych motywacyjnych mechanizmów;
  • Zapobieganie rozwojowi separatystycznemu jednostek funkcjonalnych;
  • Priorytet specjalistów nad przełożonymi.

Struktura funkcjonalna taylor.png

Rys. 1. Struktura funkcjonalna zaproponowana przez F. W. Taylora

Źródło: (A. Nalepka 2001, s. 71)

W tej strukturze rządą zatem eksperci, a nie kierownicy "od wszystkiego". Podział zadań pomiędzy nich jest realizowany w sposób przemyślany i celów. Dzięki temu organizacja może się łatwiej dostosowywać do zmian w otoczeniu.

Oprócz wskazanych już wcześniej wad związanych z brakiem jedności rozkazodawstwa, należy wskazać brak osoby odpowiedzialnej za całokształt funkcjonowania poszczególnych obszarów organizacji. W praktyce struktura funkcjonalna przyjmowała bardzo różne kształty, rzadko była ona stosowana w czystej formie.

Bibliografia


Autor: Sławomir Wawak, Kyrylo(Cyryl) Chabanivskyi