Spółdzielnia

Spółdzielnia
Polecane artykuły


Spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Spółdzielnia może prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska. Spółdzielczość w prawie polskim została zdefiniowana 16 września 1982 r. ustawą Prawo spółdzielcze. A dziś spółdzielczość dalej działa w oparciu o tę ustawę jednak ujednolicaną przez szereg lat jak i działa w oparciu o inne ustawy i zarejestrowane statuty.

Inna definicja spółdzielni - "to zespół osób, które dla osiągnięcia wspólnego celu podejmują się współdziałania w sposób zorganizowany. Jest ona zrzeszeniem osób, a nie kapitałów, i to odróżnia ją od spółek kapitałowych.”(K. Kwapisz 2012, s. 17)

Spółdzielnia to taka organizacja, w której na pierwszym miejscu stawia się zaspokojenie potrzeb ich członków, a w drugiej kolejności przyniesienie zysków akcjonariuszom.(F. Mroczko 2014, s. 34)

Statut

Statut spółdzielni jest spisywany przy zakładaniu spółdzielni i określa między innymi nazwę i teren działalności spółdzielni, cel i przedmiot jej działania, prawa i obowiązki jej członków, wysokość wpisowego i udziałów członków danej spółdzielni, zasady i tryb przyjmowania nowych członków, tryb ich występowania, wykluczania i wykreślania, zasady wyboru i odwoływania członków organów spółdzielni i zasady podziału nadwyżki bilansowej i pokrywania strat.

Jest to instytucja, która podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego i od tego momentu nabywa ona osobowość prawną. Dzieje się to po wcześniejszym zaakceptowaniu przez członków statutu.(F. Mroczko 2014, s. 34)

Członkowie

Członkami spółdzielni może zostać każda osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych i osoba prawna lub osoba fizyczna o niepełnej zdolności do czynności prawnej, jeśli stanowi tak statut spółdzielni. Minimalna liczba członków spółdzielni to 10 osób, spółdzielni rolnej to 5, a jeśli spółdzielnię tworzą osoby prawne to minimum, jakie wymaga stawa to 3 członków.


Członkowie spółdzielni zarządzają na własne ryzyko. Osoby należące do spółdzielni mają takie samo prawo głosu oraz stosują się do zasady równości praw i obowiązków. Wysokość udziałów członków w zyskach określana jest na podstawie włożonego przez nich wkładu pracy, a nie majątku.(F. Mroczko 2014, s. 34)

Organy

Organami spółdzielni są:

  • walne zgromadzenie (tworzą je wszyscy członkowie spółdzielni) lub zebrania przedstawicieli (zebrania grup członkowskich). Walne zgromadzenie decyduje w ważnych sprawach spółdzielni i jest organem uchwałodawczym,
  • rada nadzorcza kontroluje i nadzoruje bieżącą działalność zarządu i poszczególnych jednostek organizacyjnych spółdzielni, a także uchwala palny gospodarcze i programy działalności spółdzielni, akceptuje skład organizacyjny spółdzielni, orzeka o nabywaniu nieruchomości,
  • zarząd reprezentuje spółdzielnię na zewnątrz i kieruje bieżącą działalnością spółdzielni, dokonuje on czynności prawnych w imieniu spółdzielni,
  • inne jeśli stanowi tak statut spółdzielni.

Wszystkie organy wybierane i odwoływane są w głosowaniu tajnym.

Podział, likwidacja, upadłość spółdzielni

Podział spółdzielni następuje na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, na którym przeważa większość głosów. Z wydzielonej części spółdzielni powstaje nowa. Podczas podziału ważne jest określenie: członków, którzy będą w nowej spółdzielni, planu podziału majątku oraz datę kiedy nastąpi podział.(Ustawa o prawie spółdzielczym 1982, s. 27-28)

Likwidacja spółdzielni następuje kiedy:

  • upływa okres, na który ją utworzono,
  • zmniejsza się liczba członków poniżej tej wykazanej w ustawie/statucie,
  • na wskutek zgodnych uchwał o likwidacji walnych zgromadzeń(Ustawa o prawie spółdzielczym 1982, s. 31)

Ogłoszenie upadłości spółdzielni następuje wtedy kiedy jest ona niewypłacalna. Dzieje się tak gdy wartość aktywów nie jest w stanie zaspokoić zobowiązań. Walne zgromadzenie może jednak podjąć decyzję o dalszym istnieniu spółdzielni wówczas kiedy wskaże środki, które umożliwią jej wyjście ze stanu niewypłacalności.(Ustawa o prawie spółdzielczym 1982, s. 36)

Historia spółdzielczości w Polsce

Osobami, które przyczyniły się do zapoczątkowania tematyki spółdzielczości, już u schyłku XIXw. byli:

  • Franciszek Stefczyk - założyciel spółdzielni specjalizującej się w tematyce pożyczkowej, zwanymi Kasami Stefczyka,
  • Mieczysław Łyskowski - przyczynił się do założenia pierwszego spółdzielczego banku polskiego,
  • ks. Augustyn Szamarzewski - założyciel pierwszej kasy oszczędnościowej,
  • ks. Piotr Wawrzyniak - założyciel śremskiego Banku Ludowego

29 października 1920 roku w Polsce została uchwalona pierwsza polska ustawa dotycząca spółdzielczości. Duży wpływ na jej wdrożenie miał Stanisław Wojciechowski, który był drugim w kolejności prezydentem RP. Miał on także swój współudział w utworzeniu spółdzielni "Społem". Według pierwszej ustawy o spółdzielczości wszystkie spółdzielnie posiadały osobowość prawną. Ponadto dawała dużą dowolność w zakresie kształtowania przez członków statutu.(H. Cioch 2011, s. 17-18)

Branże spółdzielcze

Wyodrębnia się trzy rodzaje spółdzielni:

  • spółdzielnie producentów,
  • spółdzielnie konsumentów,
  • spółdzielnie pracownicze (H. Cioch 2011, s. 40)

Ponadto wyszczególnia się piętnaście branż spółdzielczych w Polsce, takich jak:

  • spółdzielczość spożywców "Społem”,
  • gminne spółdzielnie "Samopomoc Chłopska”,
  • spółdzielnie mleczarskie,
  • spółdzielnie ogrodniczo-pszczelarskie,
  • rolnicze spółdzielnie produkcyjne,
  • spółdzielnie kółek rolniczych,
  • banki spółdzielcze,
  • spółdzielnie mieszkaniowe,
  • spółdzielnie pracy i usług oraz budowlane,
  • spółdzielnie inwalidów i niewidomych,
  • spółdzielnie rękodzieła artystycznego "Cepelia”,
  • spółdzielnie rzemiosła,
  • spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe,
  • spółdzielnie socjalne,
  • spółdzielcze grupy producentów rolnych (H. Cioch 2011, s. 39)

Bibliografia

Autor: Aleksandra Nikiel, Agnieszka Kępa

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.