Podsystem

Podsystem
Polecane artykuły


Podsystem - w podejściu systemowym stanowi element pewnego systemu, składającego się z podsystemów współpracujących ze sobą (wymieniających informacje, zasoby) dla osiągnięcia wyznaczonych celów. Podsystem jest jednostką realizująca odrębny proces wśród pozostałych podsystemów, jednak ze względu na ich współzależności, jakiekolwiek zmiany wpływają na resztę. Wyodrębnienie podsystemów powstaje przez konkretny podział charakteryzujący się znaczną dowolnością w zależności od celu działania (Griffin R.W. 2004, s. 54-55).

Organizacja jest ustrukturalizowanym systemem społeczno-technicznym, czyli uporządkowanym w konkretny sposób. Oznacza to, że składa się ona z dwóch powiązanych ze sobą podsystemów: społecznego oraz technicznego. Do elementów podsystemu technicznego zalicza się technologię, maszyny, urządzenia, budynki i wyposażenie. W skład podsystemu społecznego zalicza się ludzi, relacje między nimi, formalne zasady, wartości, cele oraz struktury (Koźmiński A. 2006, s. 30-31).

Podsystemy dzielą się na mniejsze części składowe oraz są uporządkowane w określonej hierarchii. Dzięki temu poszczególne elementy danego rzędu uznaje się za "czarne skrzynki”, które dają możliwość do analizy obiektów dzięki informacją o wejściach i wyjściach bez konieczności zgłębiania się w ich wewnętrzną strukturę (Klincewicz K. i in. 2016, s. 210-211).

Klasyfikacja podsystemów

Sienkiewicz P. podzielił system organizacji na dwa podsystemy: roboczy (wykonawczy) oraz kierowania. Model ten opiera się na kilku założeniach (Czermiński A. i in. 1999, s. 43-44):

  • Podsystem roboczy wykonuje procesy robocze, energomateriałowe, które zaspokajają potrzeby społecze.
  • Podsystem kierowania wykonuje procesy kierowania, informacyjno-decyzyjne, które przygotowują przebieg procesów roboczych.
  • Podsystem kierowania jest poddany nadrzędnemu systemowi kierowania.
  • Podsystem kierowania tworzą dwa główne podsystemy: podsystem decyzyjny oraz informacyjny.
  • Podsystem decyzyjny jest odpowiedzialny za proces podejmowania decyzji, które są konieczne dla efektywnej działalności przedsiębiorstwa.
  • Podsystem informacyjny jest odpowiedzialny za realizację procesów przesyłania, zbierania, przechowywania, przetwarzania, oraz udostępniania danych wraz z potrzebami systemu decyzyjnego.

W modelu Leavitta organizacja składa się z czterech zintegrowanych wewnętrznie podsystemów, do których zalicza się (Krupski R. 2004, s. 15):

  • Cele, które są realizowane przez przedsiębiorstwo oraz tworzą specyficzne zadania.
  • Wyposażenie techniczno-materialne oraz technologiczne z obowiązującymi zasadami w jaki sposób się nim posługiwać.
  • Ludzi, którzy posiadają indywidualne jak i zbiorowe dążenia oraz standardy zachowań.
  • Formalnej struktury, która składa się z dokładnego podziału zadań przez określone zasady

i odpowiedzialności za ich wykonanie, władzy oraz informacji. Cele oraz ludzi zalicza się do elementów społecznych, natomiast wyposażenie oraz formalna struktura należą do elementów technicznych.

A. Stabryła wyodrębnia pięć podsystemów funkcjonujących w organizacji uwzględniając kryterium przedmiotowe: wartości i celów, techniczny, psychospołeczny, struktury i zarządzania. W przypadku kryterium funkcji, wyodrębnia się podsystem produkcyjny, wspierający (odpowiada za wymianę z otoczeniem), scalający (daje możliwość wykonywania pracy), adaptacyjny (antycypujący zmiany otoczenia) i kierowniczy (synchronizuje aktywność pozostałych podsystemów) (Stabryła A. 2012, s. 37).

Kolejny podział systemu, który składa się z pięciu podsystemów stworzył H. Mintzberg. Za kryterium wyodrębnienia przyjęto udział elementów w procesie zarządzania przedsiębiorstwem i w realizacji jego celów. Model wyróżnia trzy grupowania podsystemów (Puchalski J. 2008, s. 14-15):

  • Pierwsza grupa: 1) Naczelne kierownictwo – zajmuje się m.in. formułowaniem strategii, koordynacją funkcjonowania przedsiębiorstwa 2) Pośrednie kierownictwo – występuje w dużych przedsiębiorstwach i wspomaga naczelne kierownictwo 3) Poziom operacyjny – wykonuje procesy transformacji, które występują w przedsiębiorstwie i zajmuje się dopływem zasileń oraz dystrybucją.
  • Druga grupa: Jednostki pomocnicze – Ich zadaniem jest wspomaganie funkcjonowania przedsiębiorstwa.
  • Trzecia grupa: Technostruktura – Składa się z zespołów analityków oraz pracowników, którzy ich wspierają. Do ich zadań należy m.in. szkolenie personelu, kontrola jakości, planowania operacyjne, badania operacyjne, badanie pracy.

Bibliografia

  • Czermiński A., Grzybowski M., Ficoń K., 1999. Podstawy organizacji i zarządzania, Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej, Gdynia.
  • Griffin R.W., 2004. Podstawy zarządzania organizacjami, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa.
  • Klincewicz K. (red) 2016. Zarządzanie, organizacje i organizowanie - przegląd perspektyw teoretycznych, Wydawnictwo naukowe Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
  • Koźmiński A., Piotrowski W., 2006., Zarządzanie. Teoria i praktyka, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa.
  • Krupski R., 2004. Podstawy organizacji i zarządzania, Prace naukowe Wałbrzystkiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości, Wałbrzych.
  • Puchalski J. 2008. Podstawy nauki o organizacji Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. Tadeusza Kościuszki, Wrocław.
  • Stabryła A. (red) 2012. Podstawy organizacji i zarządzania. Podejścia i koncepcje badawcze, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.

Autor: Weronika Wesołowska