Firma rodzinna

Firma rodzinna
Polecane artykuły


Firma rodzinna - podmiot gospodarczy, posiadający zarejestrowaną formę prawną, spełniający określone warunki (Lajstet J. i in. 2017, s. 47; Kałuża H. 2009, s. 51; Więcek-Janka E. 2013, s. 6):

  • W firmie rodzinnej muszą pracować przynajmniej dwie osoby spokrewnione ze sobą.
  • Przynajmniej jedna osoba z rodziny musi odgrywać znaczną rolę w procesie zarządzania organizacją,
  • Uważa, że firma posiada miano firmy rodzinnej, wtedy gdy członkowie rodziny są w posiadaniu większej części kapitału przedsiębiorstwa,
  • Kluczowym źródłem utrzymania się rodziny są dochody, które generuje przedsiębiorstwo,
  • Organizacja musi postrzegać sama siebie jako przedsiębiorstwo rodzinne.

W wielu krajach, przedsiębiorstwa rodzinne nie są przedmiotem kategoryzacji (wyjątek stanowi Malta). Oznacza to, że firmy rodzinne nie posiadają osobnej formy prawnej, która byłaby dla nich charakterystyczna i wyróżniała je na rynku wśród innych firm (Lajstet J. i in. 2017, s. 45).

Firma nie jest firmą rodzinna, gdy (Lajstet J. i in. 2017, s. 46-47):

  • Osoby fizyczne, prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą.
  • Działa w sektorach, m.in. takich jak: administracja publiczna, rybactwo, czy też rolnictwo/

Istnieją trzy podejścia, mające na celu dokładniejsze sformułowanie specyfiki firm rodzinnych (Safin K. 2007, s. 22):

  • Podejście socjologiczne, które na pierwszym miejscu stawia rodzinę, jak również więzi rodzinne, które są źródłem spójności organizacyjnej.
  • Podejście zasobowe, które poddaje analizie warstwę ekonomiczną. W tym podejściu skupia się uwagę na kapitał własny, który umożliwia właścicielom firm rodzinnych zachowanie suwerenności decyzyjnej.
  • Podejście zintegrowane, ma na celu zintegrowanie ze sobą zagadnień powiązanych zarówno z sferą rodzinną, jak również sferą biznesu.

Cechy wspólne przedsiębiorstw rodzinnych

Można wyróżnić następujące cechy wspólne firm rodzinnych (Lajstet J. i in. 2017, s. 53-54; Sobiecki R. 2014, s. 22):

  • Działania członków firm rodzinny skierowane są na inwestycje długoterminowe w celu zapewnienia zysków dla następnych pokoleń.
  • Firmy rodzinne łatwiej dostosowują się do żądań klientów. Przedsiębiorstwa te często funkcjonują w obszarach nisz rynkowych oraz wykonują nietuzinkowe zamówienia. Przez co są one bardziej wytrzymałe na dekoniunkturę.
  • Dobre relacje członków rodziny gwarantują firmom rodzinnym dłuższą przeżywalność oraz są kluczem do sprawnej komunikacji, która funkcjonuje lepiej niż w przedsiębiorstwach nierodzinnych.
  • Pojawienie się zjawiska sukcesji, czyli zachowań mających na celu utrzymanie ciągłości posiadania.

Klasyfikacja firm rodzinnych

Typologia biorąca pod uwagę podział firm rodzinnych ze względu na: mienie, stadium życia rodziny, oraz stadium rozwoju działalności. W ujęciu własności wyodrębniono doskonałe typy, które w wielu przypadkach występują sukcesywnie po sobie w procesie rozwoju organizacji rodzinnej. Mowa tu o strukturach właścicielskich takich jak:

  • Firma właścicielska, która kierowana jest przez pierwszą generacje (pokolenie), czyli założyciela firmy. Wiąże się to z wysokim poziomem przedsiębiorczości, jak również brakiem sformalizowanego systemu komunikacji. Przeważnie przedsiębiorstwo poddawane jest zmianie sukcesywnie wraz ze zmianą generacji, aczkolwiek zdarzają się przypadki, gdzie utrzymywane są pierwotne struktury właścicielskie.
  • Partnerstwo rodzinne, to następna struktura właścicielska, która opiera się na przekazywaniu udziałów w przedsiębiorstwie rodzinnym bliższym krewnym, głównie z kolejnej generacji (rodzeństwu). W tej strukturze organizacja charakteryzuje się rosnącym poziomem formalizacji oraz malejącym stopniem przedsiębiorczości.
  • Konsorcjum rodzinne opiera się na podziale udziałów pomiędzy znaczną liczbą członków rodziny o zróżnicowanym stopniu spokrewnienia. W tej strukturze komunikacja posiada wysoki stopień formalizacji oraz występuje wykwalifikowany styl zarządzania.

Ł. Sułkowski definiuje cztery etapy stadium życia rodziny, które w pewien sposób oddziaływają na kierowanie rodzinnym biznesem. Mowa tutaj o takich etapach jak: młoda rodzina biznesowa, wchodzenie w biznes, wspólna praca pokoleń oraz przekazywanie pałeczki. Natomiast ostatnim kryterium są etapy rozwoju działalności. Mowa tutaj o etapach takich jak: rozpoczęcie działalności, jej ekspansja oraz dojrzałość (Sułkowski Ł. 2005, s. 128).

M. C. Shanker oraz J. H. Astrachan przedstawili tak zwany model tarczy w którym dokonali podziału kryteriów przedsiębiorstw rodzinnych na (Safin K. 2007, s. 38):

  • firmy rodzinne o szerokim sensie, które mają miejsce wtedy, gdy przyjmuje się tylko partycypację rodziny we własności oraz kontroli strategicznej,
  • firmy rodzinne o węższym rozumieniu, pojawiają się wtedy, gdy założyciel prowadzi w taki sposób firmę, aby utrzymać ją w posiadaniu rodziny,
  • Firmy rodzinne o najwęższym rozumieniu występują wtedy, gdy w firmie pracuje wiele generacji, a co najmniej dwie osoby ze sobą spokrewnione ponoszą odpowiedzialność menadżerską.

W oparciu o ww. kryteria wyróżnia się:

  • Firmę rodzinną, której kapitał własny rodziny wynosi więcej niż 50%, a członkowie rodziny zajmują wszystkie stanowiska zarządu oraz organów kontroli.
  • Tak zwane hybrydowe firmy rodzinne, które występują wtedy, gdy kapitał własny rodziny wynosi ponad 50%, lecz wszelką odpowiedzialność dotyczącą prawa handlowego ponosi menadżer, który nie jest członkiem rodziny.
  • Firmę kontrolowaną przez rodzinę, tak jak we wcześniejszych przypadkach, kapitał własny rodziny wynosi więcej niż 50%, lecz cały zarząd obsadzony jest członkami, którzy nie są ze sobą w żaden sposób spokrewnieni.
  • Firmy nierodzinne, spotyka się zazwyczaj wtedy, gdy rodzina jest w posiadaniu kapitału mniejszego niż 25%, zatem jej wpływy są bardzo małe.

Bibliografia

  • Kałuża H., 2009. Firmy rodzinne w XXI wieku - specyfika i sukcesja, Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowe, Warszawa.
  • Lajstet J. (red) 2017. Firmy rodzinne. Ludzie – relacje – wartości, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.
  • Safin K., 2007. Przedsiębiorstwa Rodzinne – istota i zachowania strategiczne, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Langego we Wrocławiu, Wrocław.
  • Sobiecki R.,2015.Przedsiębiorstwo rodzinne w gospodarce globalnej, Oficyna Wydawnicza Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa.
  • Sułkowski Ł., 2005. Determinanty rozwoju przedsiębiorstw rodzinnych w Polsce, Dom Organizatora, Toruń.
  • Więcek-Janka E., 2013. Wiodące wartości w zarządzaniu przedsiębiorstwami rodzinnymi, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań.

Autor: Anna Zemanek