Walidacja

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Walidacja
Pojęcie główne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Walidacja to potwierdzenie, przez dostarczenie dowodu obiektywnego, że zostały spełnione wymagania odnośnie konkretnego użycia lub zastosowania (PN-EN ISO 9000:2001). Podczas szacowania niepewności wyniku pomiaru trzeba wziąć pod uwagę każdy składnik niepewności, który może być istotny w danej sytuacji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod analizy. Przyjmuje się więc, że walidacja to generalnie uzyskanie dowodu, że środki kontroli przyjęte w ramach określonego planuskuteczne.

Zastosowania

Pojęcie walidacji jest szeroko stosowane w technice. Zostało jednak spopularyzowane przez systemy zarządzania jakością (rodzina norm ISO 9000). To w nich walidowane są procesy, środki kontroli, metody badawcze, występuje również walidacja projektowania i rozwoju.

Procedura

Dla prawidłowego przebiegu walidacji konieczne jest opracowanie procedury postępowania, zapewniającej żądany poziom niepewności wszystkich znanych i możliwych do skorygowania czynników mających wpływ na ostateczny wynik badania [R.I. Zalewski 2002, s. 283]. Podstawą walidacji są generalnie wszystkie wyniki badań, środków kontroli, jak również wszystkie fakty i działania zachodzące w organizacji [W. Dzwolak 2008, s. 119].

Walidacja metody badawczej

W ramach walidacji metody można użyć następujących parametrów, albo część z nich, które są odpowiednie dla danej metody:

  • granicę wykrywalności,
  • granicę oznaczalności,
  • powtarzalność,
  • odtwarzalność,
  • dolną i górną granicę zakresu roboczego metody,
  • odzysk,
  • obciążenie,
  • odporność,
  • niepewność wyniku pomaru itp. [J. Tabisz 2011, s.7].

Walidacja procesu

Walidacja procesu ma na celu uzyskanie potwierdzenia, że jest on przydatny do zamierzonego użycia. Procedura walidacyjna uwzględnia szczególne aspekty dobrych praktyk związanych z ocenianym procesem. Procesy powinny być walidowane w następujących przypadkach [R.I. Zalewski 2002, s. 203]:

  • przed ich wprowadzeniem do rutynowego stosowania,
  • po zmianie warunków, w których były poprzednio walidowane,
  • po istotnej zmianie w technologii, wyposażeniu i elementach wejściowych do procesu.


Proces można uznać za zwalidowany, jeżeli:

  • w ustalonych warunkach poziom prawdopodobieństwa pojawienia się niezgodności jest dopuszczalnie mały,
  • nie ma w systemie przyczyn zmienności systemowej,
  • wynik procesu jest odporny na odchylenia wyspecyfikowanych parametrów procesu i otoczenia mieszczące się w granicach tolerancji [J. Myszewski 2005, s. 145].

Walidacja procesów pomiarowych

Walidacja procesów pomiarowych to w swojej istocie zbiór działań eksperymentalnych, które dostarczają potwierdzone dowody na to, że metrologiczne właściwości procesów pomiarowych są zgodne z wymaganiami ich zamierzonego zastosowania. Jeżeli walidacja zostanie właściwie przeprowadzona, to jej wynik powinien jednoznacznie odpowiadać na kluczowe pytanie: czy właściwości metrologiczne procesu pomiarowego są odpowiednie do tego by proces ten mógł znaleźć zastosowanie w przemyśle do wypełnienia zamierzonego zastosowania? [Roman A. Tabisz 2013, s.8] Proces pomiarowy poddawany jest walidacji raz, zaraz przed jego wprowadzeniem do stosowania. Walidacja powinna więc mieć miejsce w obszarze stosowania procesu pomiarowego i powinna uwzględniać warunki, w jakich proces ten będzie się odbywał. Powinna także brać pod uwagę operatorów, którzy wykonają proces pomiarowy i metodę oraz odpowiadającą jej procedurę pomiarową [Roman A. Tabisz 2013, s.164].

Cykl walidacji przemysłowego procesu pomiarowego

Walidacja jest jednym z czterech filarów ciągłego sterowania procesami pomiarowymi. Natomiast nieprzerwane sterowanie pomiarami jest zasadniczą częścią systemu zarządzania pomiarami. Działania składające się na pełny cykl walidacji można ująć jako 5 etapów:

  • Ustalenie Metrologicznych Wymagań Zamierzonego Zastosowania Procesów Pomiarowych
  • Zestawienie Zaprojektowanego Procesu Pomiarowego w miejscu jego zamierzonego zastosowania
  • Wyznaczenie Właściwości Metrologicznych Procesu Pomiarowego
  • Porównanie Właściwości Metrologicznych Procesu Pomiarowego z Metrologicznymi Wymaganiami Zamierzonego Zastosowania Procesów Pomiarowych
  • Generowanie Certyfikatu Walidacji [Roman A.Tabisz 2013, s.164].

Certyfikat walidacji

Rezultaty walidacji procesów pomiarowych, jako wyniki działań eksperymentalnych, którym procesy te były poddawane powinny po pierwsze jednoznacznie stwierdzać, czy proces ten spełnia wymogi jego zamierzonego zastosowania, a po drugie możliwie szczegółowo informować, co o tym decyduje. Te wyniki można przedstawiać na wiele sposobów: jako prosty certyfikat stwierdzający jedynie, że dany proces pomiarowy spełnia wymagania jego zamierzonego zastosowania lub bardziej rozbudowany. Certyfikat jest elementem systemu zarządzania pomiarami, funkcjonującym w danej wytwórni. Składa się on z dwóch części: certyfikatu walidacji oraz protokołu walidacji, stanowiących podstawę wdrożenia przemysłowego procesu pomiarowego do realizacji zamierzonego zastosowania. Opcjonalnie może zawierać także rekomendację zalecającą zaprojektowanie nowego procesu pomiarowego. [Roman A. Tabisz 2013, s. 181].

Walidacja środków kontroli

Walidacja środków kontroli polega na gromadzeniu i ocenie informacji naukowo-technicznych oraz danych operacyjnych w celu określenia, czy zastosowane środki kontroli lub ich kombinacje są skuteczne i umożliwiają osiągnięcie ustanowionych celów. Efektem walidacji powinna być jednoznaczna odpowiedz na pytanie: czy wybrane środki kontroli mogą być wdrożone (pozytywny wynik walidacji), czy też nie. Walidację zawsze powinno wykonywać się w przypadku wprowadzenia nowych środków kontroli lub projektowania nowego systemu zarządzania. Podstawą walidacji środków kontroli stanowią dane literaturowe, wyniki badań wyrobów gotowych, wyniki badań eksperymentalnych, przepisy prawa, instrukcje organów urzędowych, i inne [W. Dzwolak 2008, s. 65].

Bibliografia

  • Myszewski J. (2005) Po prostu jakość, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Kożmińskiego, Warszawa
  • Zalewski R. I. (2002) Zarządzanie jakością w produkcji żywności, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań
  • Dzwolak W. (2008) Bezpieczeństwo żywności wg ISO 22000, BD Long Olsztyn
  • Tabisz Roman A. (2013) Walidacja przemysłowych procesów pomiarowych, Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów
  • Tabisz Roman A. (2010), [1], Walidacja procesów pomiarowych Nr 11a/2010
  • Tabara J. (2011). Walidacja i szacowanie niepewności bez problemów i wątpliwości, Print Grup, Sochaczew

Autor: Michał Przytuła, Izabela Nosek