Socjologia pracy

Socjologia pracy
Polecane artykuły


Socjologia pracy jest jednym z działów socjologii, zajmujących się opisem i wyjaśnianiem zachowań społecznych ludzi w procesie pracy, podczas produkcji dóbr i usług. To dziedzina nauki, która zajmuje się (…) społecznym charakterem pracy, czyli społecznymi uwarunkowaniami pracy ludzkiej, narzędzi, technologii, produkcji i stosunków produkcyjnych, przeobrażeniami w tym zakresie oraz ich wpływem na całokształt życia społecznego[1]. Odnosi się również do stosunków interpersonalnych zachodzących wewnątrz organizacji, takich jak: sytuacje konfliktowe, walka, współdziałanie. Znajomość socjologii pracy i rezultatów jej badań, pomaga w zrozumieniu zagadnień oraz rozwikłaniu sytuacji trudnych, współzależnych między innymi z gospodarką zasobami ludzkimi. Socjologia pracy, jest ściśle powiązana z zagadnieniami i przedmiotem badań socjologii przemysłu.

Praca w ujęciu socjologicznym

Samo pojęcie pracy - przedstawiane przez socjologów - praca to każda zamierzona, wykonywana czynność, która niesie korzyści i użyteczność dla społeczeństwa. Wykonywanie określonej pracy asygnuje pozycję w społeczeństwie. Wobec tego, praca to czynność społeczna. Dzięki niej człowiek zaspokaja swoje ambicje i potrzeby. Z. Wiatrowski formułuje tezę, że praca jest szczególną wartością, dzięki której powstają i funkcjonują społecznie wszystkie inne wartości[2]. Chcąc wykonać pracę, społeczeństwo musi ze sobą współpracować. Z perspektywy socjologii pracy wielce istotne są okoliczności pracy oraz następstwa, które czyni w strukturze i postępowaniach populacji. [3].

Funkcje socjologii pracy

Do najważniejszych funkcji socjologii pracy zaliczamy:

  • Funkcja poznawcza – polega na określeniu adekwatności schematów jakie kierują kształtowaniem się rozmaitych mechanizmów w zakładzie pracy,
  • Funkcja diagnostyczna – zajmuje się weryfikowaniem kazusów oraz procesów w odniesieniu do teorii,
  • Funkcja socjotechniczna – jest zbiorem wytycznych do wykorzystania w egzystencji, wyróżniamy trzy rodzaje:
  1. Klasyczna (eksplorator stawia twierdzenie),
  2. Kliniczna (eksplorator stawia twierdzenie oraz sprawuje piecze nad przeprowadzeniem zmian),
  3. Interwencyjno-eksperymentalna (eksplorator stawia twierdzenie oraz ma czynny wkład w zmiany),
  • Funkcja prognostyczna – socjologia rozwiązuje kwestie następstw działań, na podstawie których zostało przeprowadzone rozpoznanie,
  • Funkcja humanistyczna – to wyraz humanistycznego nurtu w kontroli cyklu pracy, tudzież metodach i normach kierowania nimi,
  • Funkcja inżynierii społecznej – polega na wywieraniu wpływu na postępowanie i decyzje ludzi. Charakteryzuje się posłusznym wykonywaniem woli osoby, która realizuje trafne techniki sugestii.

Przedmiot i metody badań socjologii pracy

Główne elementy analizowane przez socjologów pracy to:

  • definicja pracy, kategoryzacja systemu i cech pracy, zakres efektywnego i biegłego wykonywania pracy,
  • eksploracja rezultatów pracy, klasyfikacja i modernizacja narzędzi pracy,
  • analiza elementów oddziałujących na motywację pracowników, skuteczność pracy oraz operatywność przedsiębiorstwa,
  • badanie okoliczności wpływających na rozpoznanie korzyści i zadań pracowników wykonywanych dla osiągnięcia interesów i misji zakładu pracy,
  • zgłębianie zjawiska biurokracji pracy i skutków społecznych jakie wywołuje,
  • badanie mechanizmów, oraz etapów destabilizacji organizacji przedsiębiorstwa. Jaki wpływ wywiera na wykonywanie pracy oraz funkcjonowanie zakładu pracy,
  • analiza relacji między podwładnymi, a przełożonymi. Zgłębianie czynników oraz technik skutecznego kierowania kadrą,
  • eksploracja oddziaływania pracy na osobowość człowieka, grup zawodowych i tego jak zawód i sprawowana funkcja kształtują pozycję jednostki w społeczeństwie.

Do najczęstszych metod, stosowanych przez badaczy problematyki socjologii pracy należą:

  1. obserwacja,
  2. wywiad,
  3. ankieta,
  4. pomiar socjometryczny,
  5. testy i skale,
  6. analiza dokumentów (metoda mieszana),
  7. badania ekspertów (metoda mieszana),
  8. podejście problemowe (metoda mieszana).

Socjologia pracy w nauce

Socjologia pracy, w swych badaniach korzysta z zasobów innych dziedzin nauki, między innymi:

  • Psychologi pracy (wyjaśnia zjawiska psychologiczne zachodzące w środowisku pracy. Pomaga we właściwym doborze tudzież selekcji pracowników, diagnozowaniu problemów z motywacją),
  • Fizjologi pracy (określa wpływ pracy na zdrowie, bierze udział, w szacowaniu zdolności organizmu człowieka do określonych warunków pracy, wskazuje prawidłowy),
  • Teorii organizacji i zarządzania (analiza organizacji skoncentrowana na systemie, problematyce władzy i mechanizmach podejmowania decyzji),
  • Ergonomii (określa przystosowanie maszyn i narzędzi pracy do zdolności psychofizycznych człowieka),
  • Ekonomi ogólnej (angażuje się w badanie systemów produkcji, klasyfikacji, transakcji i konsumpcji środków zaspokojenia ambicji i potrzeb ludzkich)
  • Ekonomi przemysłu (dokonuje analizy działalności instytucji przemysłowych z perspektywy ich efektywności i potencjału ekonomicznego
  • Socjologi przemysłu (bada wpływ przemysłu na inne organizacje i kręgi społeczne. Określa rolę przemysłu w społeczeństwie i systematyzuje organizację przemysłu).

Główne problemy występujące w badaniach socjologii pracy

Najczęstsze problemy, jakie napotykają badacze socjologi pracy, według J.Sztumski [4] stanowią:

  • wartość pracy w mechanizmach życia zbiorowego,
  • społeczne problemy i konflikty w miejscu zatrudnienia,
  • socjologiczny sposób ujęcia zarządzania kadrą,
  • powszechne położenie zawodu i struktury zawodowej,
  • brak motywacji do pracy,
  • wydarzenia i proces dysharmonii w gronie pracowniczym.

Prekursorzy socjologii

Do najważniejszych przedstawicieli i eksploratorów socjologii pracy w Polsce, należy zaliczyć:

  • Przed drugą wojną światową: F. Znaniecki, L. Krzywicki, K. Adamiecki, S. Rychliński
  • Po drugiej wojnie światowej: J. Szczepański, A. Sarapata, A. Matejko, J. Balcerek, J. Kulpińska, A. Stojak, F. Krzykała, K. Doktor, S. Czajka, S. Wiolerszpil, S. Czajka, R. Dyoniziak, W. Markiewicz, J. Sztumski

Zobacz także: Praca Ekonomia Metody integracji pracowników

Bibliografia

  • Encyklopedia popularna PWN (2017), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Gitling M. (2013), Człowiek i jego praca, Uniwersytet Rzeszowski
  • Matejko A. (2017), Rola socjologa i socjologii w zakładach pracy, Repozytorium
  • Matuszak G. (2017), Socjologia wykłady, Starzaki
  • Sztumski J. (1981), Socjologia pracy w zarysie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa
  • Sztumski J. (1992), Społeczeństwo i wartości, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice
  • Sztumski J. (1999), Wstęp do metod i technik badań społecznych, Wydawnictwo Śląsk
  • Wiatrowski Z. (2007), Praca jako wartość uniwersalna i jako problem XXI wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowkiego, Rzeszów
  • Wilsz J. (2009), Teoria pracy, Wydawnictwo Impuls, Kraków

Przypisy

  1. Sztumski J. (1999), Wstęp do metod i technik badań społecznych
  2. Wiatrowski J. (2007)Praca jako wartość uniwersalna i jako problem XXI wieku
  3. Sztumski J.(1981)Socjologia pracy w zarysie
  4. Sztumski J.(1981)Socjologia pracy w zarysie

Autor: Aleksandra Krasoń