Hipoteka

Hipoteka
Polecane artykuły


Hipoteka - jest ograniczonym prawem rzeczowym obciążającym nieruchomość w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności. Na mocy hipoteki wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, kto jest właścicielem w czasie realizacji uprawnienia, z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości [A.Dmowski, J.Sarnowski, D. Prokopowicz 2005, str. 238] oraz [S. Flejterski, B. Świecka 2006, str. 260].

Hipoteka zabezpiecza tylko wierzytelności pieniężne i roszczenia o odsetki nieprzedawnione oraz przyznane koszty postępowania. Przedmiotem hipoteki może być:

Właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką ma prawo z niej korzystać oraz nią rozporządzać. Hipoteka jest prawem akcesoryjnym, związanym z daną wierzytelnością. Nie może ona być przeniesiona bez wierzytelności, którą zabezpiecza. (Z. Szczurek 1999, s. 175) Hipoteka nie posiada samodzielnego bytu prawnego, a istnieje tak długo, jak długo istnieje wierzytelność. Obciążenie hipoteką z reguły następuje poprzez zawarcie odpowiedniej umowy pomiędzy wierzycielem a właścicielem nieruchomości. Towarzyszy temu wpis w księdze wieczystej. Zamiast umowy, podstawą wpisu może być także orzeczenie sądu. Dochodzenie zabezpieczonej hipoteką należności odbywa się poprzez uzyskanie tytułu wykonawczego oraz postępowanie egzekucyjne. (J. Kufel, W Siuda 1998, s. 225,226)

Legalną definicję hipoteki zawiera art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Hipoteką można obciążyć:

Geneza

Słowo hipoteka pochodzi z greckiego języka "hypoteca”, w przeszłości niegdyś stosowane było do zabezpieczenia wierzytelności. Z początku kojarzyło się je z niejednolitymi rodzajami ruchomości zastawów służących wzmocnieniu umownej gwarancji. Zastaw nałożony na ruchomości jest zastawem ręcznym czyli dzierżeniem. Wierzyciel mógł posługiwać się rzeczą.

W Rzymie zaś wykształcił się w II w p.n.e. termin hipoteka. Polegał on na zabezpieczeniu przez wierzyciela ruchomości, albo nieruchomości. Forma zabezpieczenia w póżniejszym okresie została zapomniana, zaś skupiono się na samym zastawianiu ruchomości. Zastaw polegający na zabezpieczaniu nieruchomości dłużnika powstał w późniejszym czasie. Początkowo według historycznych źródeł posługiwano się zastawem dzierżeniem z nieruchomościami. Forma ta zabezpieczenia była uciążliwa w rezultacie powstała forma zastawu czyli nazywająca się użytkowym. Z biegiem lat niewygodna forma dzierżenia zastąpiono formą korzystniejszą która była promowana w kościelnym ustawodawstwie. Sytuacja dłużnika polepszyła się gdyż odliczano mu od długu wartość pożytków. Podczas dalszego rozwoju rynku gospodarczego i prawa, wykształciła się następna forma zastawu, zbliżona bardziej do rozwiązań stosowanych w dzisiejszych czasach czyli zastaw nie wiążący się z dzierżeniem. Forma ta cieszyła się w szczególności u schyłku wieku XII, kiedy udzielanie kredytów cieszyło się sporym zainteresowaniem.

Pierwszą wadą instytucji hipoteki jak i największą był brak obowiązków wpisu do sądowych ksiąg który pojawił się w prawie rzymskim. Polegał on na tajności wpisów, która utrudniała gwarancję dla wierzyciela, stanowiła też sprzeczność pewności umowy. Podstawą do zawarcia umowy był wniosek np. 2 stron, prawdziwym defektem takiej umowy był stan gdzie zastawca nie miał obowiązku informować drugiej strony o istnieniu innych hipotek, spokojnie mógł pokrzywdzić kolejnych wierzycieli ustanawiając kolejne hipoteki. Kolejną wadą była możność zawierania hipotek które mogły obejmować dłużnika majątek. Z biegiem czasu kolejny wierzyciel nie był w stanie przewidzieć jak wysokie są hipoteki z poprzedniego okresu.(Kuryłowicz M., Wiliński A.)

Szczególne rodzaje hipoteki

Do szczególnych rodzajów hipoteki zaliczamy:

  • hipotekę kaucyjną
  • hipotekę przymusową

Hipoteka kaucyjna sprowadza się do zabezpieczenia wierzytelności, o wysokości nie ustalonej, ale określonej do oznaczonej sumy najwyższej.

Hipoteka przymusowa polega na uzyskaniu hipoteki na wszystkich nieruchomościach dłużnika, przez wierzyciela, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym. Ten rodzaj hipoteki można uzyskać również na podstawie postanowienia prokuratora lub tymczasowego zarządzenia sądu. (Z. Szczurek 1999, s. 175)

Patrz także:

Bibliografia

  • Batora A., Helios J., Jedlecka W.(red.)(2014) "Rządy prawa i europejska kultura prawna”, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Dmowski A., Sarnowski J., Prokopowicz D.: "Podstawy finansów i bankowości", Difin, Warszawa, 2005 r., str. 238.
  • Flejterski S., Świecka B. (red.): "Elementy finansów i bankowości", Cedetu, Warszawa, 2006 r., str. 260
  • Kufel J., Siuda W., Prawo gospodarcze dla ekonomistów, Scriptus, Poznań 1998
  • Kuryłowicz M., Wiliński A.(2016) - "Rzymskie prawo prywatne", Wolters Kluwer.
  • Maj-Waśniowska K. Cycoń M.(2011) - "Formy odwróconego kredytu hipotecznego w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej", Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie
  • Piasecki K.: "Księgi wieczyste i hipoteka", Branta, Bydgoszcz, 1998r. str. 145
  • Ruśkowski E., Konieczny i Kruszewski (red.)Finanse publiczne i prawo finansowe, tom2, Warszawa 2000
  • Szczurek Z., Prawo cywilne. Podręcznik dla studentów administracji, Wydawnictwo Prawnicze Lex, Sopot 1999
  • Ustawa z dnia 06.07.1982, art. 64 ust.4 o księgach wieczystych i hipotece Dz.U. 1982 Nr 19 poz. 147

Autor: Paweł Zygar, Michał Kobierski, Dominika Handzel