Efekt dochodowy i substytucyjny

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj

Efekt substytucyjny - spowodowany jest zmianą ceny jednego z dóbr należących do koszyka dóbr konsumenta i polega na dostosowaniu popytu do tej zmiany: konsumenci odchodzą od dobra X, którego względna cena wzrosła, zastępując je innymi dobrami, których cena w porównaniu do ceny dobra X pozostała stała lub spadła (D.Begg 2003, s. 148). Jest to tzw. zastępowanie jednego dobra drugim.

Gdy mamy do czynienia tylko z dwoma dobrami, są one z konieczności względem siebie substytutami, a więc efekt substytucyjny będzie jednoznaczny (cena X rośnie, spada popyt na X, rośnie popyt na Y). Gdy dóbr w koszyku konsumenta jest więcej, efekt substytucyjny spowoduje także spadek popytu na dobra komplementarne względem dobra, które podrożało, np.: gdy wzrośnie cena tytoniu, spowoduje to spadek popytu nie tylko na sam tytoń, ale także na fajki, gdy znacząco wzrośnie cena paliw (benzyny i oleju napędowego), można się spodziewać spadku popytu na nie oraz na pojazdy silnikowe.

Rys. 1. Efekt dochodowy i substytucyjny

Efekt dochodowy - związany jest ze wzrostem lub spadkiem dochodu. Wzrost/spadek ten może się wiązać zarówno ze zwykłym zmniejszeniem/zwiększeniem dochodu do dyspozycji, jak i ze wzrostem/spadkiem cen (y). Gdy rozważamy dobra zwykłe (normalne), każdy spadek dochodu spowoduje spadek popytu na oba dobra. W przypadku dóbr niższego rzędu, efekt dochodowy działa w odwrotnym kierunku. Generalnie wzrost dochodu spowoduje wzrost ogólnego popytu zgłaszanego przez konsumenta, a spadek dochodu - spadek popytu.


Zależności

Wyższa cena dobra X powoduje odchylenie linii budżetowej z położenia AF do położenia AF'. Konsument przesuwa się z punktu C do punktu E. Ruch ten można rozłożyć na efekt substytucyjny (przejście z C do D) będący reakcją na zmianę relacji cen przy zachowaniu poprzedniej stopy życiowej oraz efekt dochodowy (przejście z punktu D do E) będący reakcją na spadek realnego dochodu przy założeniu niezmienionej relacji cen. Efekt substytucyjny oznacza spadek popytu na dobro X (relatywnie droższe). Efekt dochodowy także zmniejsza popyt na dobro X, pod warunkiem, że jest ono dobrem normalnym. W związku z tym podwyżka cen prowadzi do spadku popytu, a krzywa popytu ma nachylenie ujemne (D.Begg 2003, str. 149).


Bibliografia

  • Begg D. (2003), Mikroekonomia, PWE, Warszawa.
  • Beksiak J. (red.) (2001), Ekonomia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Autor: Piotr Pytlik