Analiza systemowa

Analiza systemowa
Polecane artykuły

Analiza systemowa- jest to jawne i formalne badanie wspomagające działanie osób odpowiedzialnych za podejmowane decyzje lub linię postępowania, w ściśle określonej sytuacji charakteryzującej się niepewnością. Jej celem jest określenie pożądanych działań lub linii postępowania poprzez stworzenie i rozważenie dostępnych wariantów, jak także porównanie ich przewidywanych następstw [1]

Charakterystyka

Analiza systemowa to "dziedzina wiedzy dotycząca poznania układów organizacyjnych i sposobów ich działania. Umożliwia łączenie dorobku różnych dziedzin nauki wokół wybranych problemów. Ma charakter interdyscyplinarny i syntetyzujący, służąc projektowaniu przyszłych struktur i działań w oparciu o kryteria sprawnościowe. Doskonali i upowszechnia skwantyfikowane metody analizy wykorzystując metodę modelowania matematycznego i teoretyczne konstrukcje odzwierciedlające w uproszczony sposób rzeczywistość. Badania operacyjne stanowią podstawę analizy systemowej."[2]

"Analiza systemowa - to sztuka poznawania i określania systemów drogą budowania modeli"[3]

"Występujące w otaczającym nas świecie zjawiska np. przyrodnicze, społeczne, gospodarcze, techniczne, bez względu na ich rodzaj, zwykło się w potocznym rozumieniu nazywać systemami. Za systemy uważa się również konstrukcje abstrakcyjne, takie jak liczby, informacje, pojęcia, zadania, teorie. Analogicznie jako system traktuje się także zbiorowości wskazanych wyżej towarów konkretnych i abstrakcyjnych"[4].

Formuła opisu systemowego

"W opisie dowolnego systemu sprawą ważną jest nie tylko wskazanie celu, funkcji czy przebiegów oraz wejść i wyjść, ale także przedstawienie struktury systemu. Struktura ta jest reprezentowana przez formę oraz przez budowę wewnętrzną. Formę systemów technicznych czy fizycznych, a także wytwórczych (organizacyjnych) określa się przez podanie funkcji i własności tych elementów systemu, które tworzą jego granice - dlatego używa się też terminu: forma zewnętrzna. Analizując formę danego systemu należy zwrócić również uwagę na budowę samego otoczenia, a więc tego wszystkiego, co stanowi tło zewnętrzne systemu. W otoczeniu systemu można wyróżnić dwie zasadnicze warstwy:

  • warstwę nadsystemu
  • warstwę oddalenia.

Budowa wewnętrzna systemu jest wyrażona przez jego podział na podsystemy (różnych stopni), aż do uzyskania najmniejszych, niepodzielnych z określonego punktu widzenia składników, zwanych elementami"[5].

Tabela 1. Formuła opisu systemowego

Kategorie ogólne Kategorie specjalne
1. Cele i funkcje
  • cele ogólne i cele cząstkowe
  • obiekty i przedmioty tworzenia oraz ich własności
  • układ działania i jego funkcje
  • podukład sterowania - regulacji i sfera realna
2. Statyka ogólna
  • rodzaj niezamiennych cech systemu
  • czynniki wewnętrzne kształtowania systemu
  • stacjonarność i stabilność
  • funkcjonowanie i rozwój
  • zmienność stanów
3. Wejścia i wyjścia oraz przejścia
  • rodzaj zasileń i zasobów oraz rodzaj półproduktów, wytworów i odpływu
  • stany wielkości
  • wejściowe i wyjściowe punkty przyłożenia
  • sterowanie i parametry
4. Forma
  • zewnętrzne elementy wejściowe i wyjściowe: ich funkcje i własności
  • elementy brzegowe: ich funkcje i własności
5. Warstwy otoczenia
  • warstwa nadsystemu
  • warstwa oddalenia
6. Budowa wewnętrzna
7. Sprzężenia
  • informacje
  • sterująco-regulacyjne
  • zasileniowe
  • proste, zwrotne
  • zewnętrzne, wewnętrzne

Źródło: A Stabryła, Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi, PWN, Warszawa 2006, s. 238.

Zasady analizy systemowej

  • Myślenie w kategoriach całości- w praktycznych sytuacjach często pomijamy szerszy kontekst i reagujemy tylko na symptomy problemu,
  • Równoważenie perspektywy krótko i długookresowej- podejmowane działania mogą być efektywne w perspektywie krótkookresowej, jednak w dłuższym czasie mogą okazać się niekorzystne. Nie oznacza to jednak, że patrzenie na krótki okres jest gorsze od perspektywy długookresowej. Powinniśmy jednak szukać równowagi między perspektywą zarówno krótko, jak i długookresową;
  • Uwzględnianie dynamiki i złożoności systemu-bardzo często zdarza się, że problemy są upraszczane, definiowane i rozpatrywane tylko z punktu widzenia obecnej sytuacji. Sformułowane w ten sposób rozwiązania mogą przyczynić się do powstania jeszcze większych problemów w przyszłości,
  • Branie pod uwagę zarówno czynników mierzalnych jak i niemierzalnych- czynniki, które opisują dany problem często są trudne do zmierzenia. Pominięcie ich w analizie może powodować utratę ważnych informacji dotyczących istoty problemu. Zmienne niemierzalne można przedstawić na umownej skali,
  • Pamiętanie o tym, że jesteśmy także częścią systemu- należy pamiętać, że definiując problem oraz podejmując decyzje system wpływa na nas, a nie tylko my wpływamy na system [6].

Cechy analizy systemowej

  • Interdyscyplinarność- w analizie systemowej można łączyć dorobek różnych dyscyplin naukowych wokół badanych problemów. Umożliwia ona wykorzystanie nie tylko stwierdzeń naukowych, ale także doświadczenia i intuicji przy rozwiązywaniu problemów,
  • Inżynieryjny charakter- analiza systemowa służy projektowaniu przyszłych struktur oraz działań. Projekty te oceniane są w kategoriach sprawnościowych (np. ekonomiczność, skuteczność), co często wykorzystuje się przy porównaniach kosztów i korzyści dotyczących danych projektów,
  • Stosowanie metod ilościowych- analiza systemowa dąży do nadania jak najbardziej naukowego charakteru prowadzonym w jej ramach badaniom. Zmierza do maksymalizacji pewnych standardów, jak obiektywność, jasność, sprawdzalność wyników poprzez powtórne wykonanie badania przez inną grupę specjalistów. Pomocne jest tutaj zastosowanie skwantyfikowanych metod analizy,
  • Modelowanie jako podstawa analizy- modelowanie to budowa abstrakcyjnych konstrukcji, które w uproszczony sposób odzwierciedlają rzeczywistość. Analiza zachowania modelu (w zależności od wartości parametrów, które symbolizują stany otoczenia), pozwala wyciągnąć wnioski dotyczące reakcji badanego fragmentu rzeczywistości na zachodzące w jego otoczeniu zmiany,
  • Stosowanie w warunkach niepewności i złożoności-analiza systemowa z konieczności opiera się na niepewnej informacji dotyczącej otoczenia systemu i jego wpływu na badany system. Najczęściej jest także stosowana do rozwiązywania problemów złożonych, których rozwiązania nie są ani oczywiste, ani jednoznaczne.
  • Wysoki stopień intuicyjności- w związku z dużą złożonością problemów oraz niepewnością informacji analiza systemowa odznacza się mniejszym stopniem precyzji. Służy ona rozwiązywaniu problemów, ale działania w dużej mierze podejmowane są intuicyjnie [7].

Przypisy

  1. W. Findeisen i in., Analiza systemowa- podstawy i metodologia., Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1985, s. 13
  2. Słownik pojęć ekonomicznych, s. 17
  3. J. Robertson, S. Robertson, Pełna analiza systemowa, Wydawnictwo naukowo-techniczne, s. 551.
  4. A. Stabryła, Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi, PWN, Warszawa 2006, s. 235.
  5. A. Stabryła, Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi, PWN, Warszawa 2006, s. 237.
  6. A. Koźmiński, Analiza systemowa organizacji, PWE, Warszawa 1979, s. 38-39
  7. S. Swadźba i in., Systemy gospodarcze. Zagadnienia teoretyczne., Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Katowice 2009, s. 11-28

Bibliografia

  • Findeisen W. (red) (1985)., Analiza systemowa- podstawy i metodologia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa
  • Janasz K., Janasz W. (2014)., Myślenie strategiczne w długookresowej strategii rozwoju organizacji , "Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania", nr 38
  • Koźmiński A. (1979)., Analiza systemowa organizacji, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa
  • Łunarski J. (2010)., Inżynieria systemów i analiza systemowa, Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów
  • Robertson J. (1999)., Pełna analiza systemowa, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa
  • Siderska J. (2015)., Analiza systemowa rynku IT w Polsce, "Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie / Politechnika Śląska", nr 82
  • Sienkiewicz P., Świeboda H. (2010)., Analiza systemowa bezpieczeństwa sieci logistycznych, Studia i Materiały Polskiego Stowarzyszenia Zarządzania Wiedzą
  • Stabryła A. (2006)., Zarządzanie projektami ekonomicznymi i organizacyjnymi, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Swadźba S. (red) (2009)., Systemy gospodarcze. Zagadnienia teoretyczne, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Katowice

Autor: Dawid Borowski, Anna Niedźwiedź