Rezerwat przyrody

Rezerwat przyrody
Polecane artykuły

Rezerwat przyrody jest jedną z dziesięciu form ochrony przyrody w Polsce. Została ona wyodrębniona i opisana w Ustawie o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004r.

  • rezerwaty ścisłe, w których ingerencja człowieka ogranicza się jedynie do interwencji w przypadku kataklizmów (np. przewrócone drzewo). Ich ochrona ścisła ma zapewnić nienaruszenie obszarów rezerwatu. Realizują cele naukowe i dydaktyczne, a odwiedzać go można za specjalnym pozwoleniem.
  • rezerwaty częściowe, w których ingerencja człowieka ma na celu odbudowę lub pielęgnacje obiektów przyrody na terenie rezerwatu. Można go odwiedzać przestrzegając regulaminu.

Zgodnie z Art. 13 Ustawy o ochronie przyrody "obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub małozmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi [1]."

Tworzenie rezerwatu przyrody

Osobą upoważnioną do utworzenia, na terenie obszarów wyodrębnionych w ustawie, rezerwatu przyrody jest regionalny dyrektor ochrony środowiska. Formalnie, odbywa się to poprzez wydanie aktu prawa miejscowego w formie zarządzenia, który określa [2]:

  1. nazwę rezerwatu,
  2. granice rezerwatu lub jego położenie,
  3. cele ochrony,
  4. rodzaj, typ i podtyp rezerwatu przyrody,
  5. organ sprawujący nadzór nad rezerwatem,

Każdy rezerwat przyrody musi zostać objęty planem ochronnym w formie aktu prawnego. Sporządza się go w celu zagwarantowania efektywnej ochrony cennym obszarom znajdującym się na terenie rezerwatu, przez okres 20 lat. Osobą upoważnioną do formułowania planu jest regionalny dyrektor ochrony środowiska lub zarządzający rezerwatem, po wcześniejszym uzgodnieniu.

Plan ochronny powinien zawierać m.in.[3]:

  • cele ochrony;
  • możliwe zagrożenia oraz sposoby ich eliminacji, ograniczenia;
  • zakres prac dot. ochrony obszaru rezerwatu;
  • wyodrębnienie obszarów udostępnianych do celów naukowych, turystycznych, edukacyjnych czy rekreacyjnych;
  • wykaz obiektów o znaczeniu historycznym lub kulturowym.

Rodzaje rezerwatów przyrody

Rodzaje rezerwatów przyrody zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005r. w sprawie rodzajów, typów i podtypów rezerwatów przyrody.

Rodzaje rezerwatów przyrody [4]
Lp Rodzaj Symbol Przedmiot ochrony
1 Leśny L Dawne puszcze, ich fragmenty lub pozostałości o charakterze pierwotnym, zbiorowiska leśne, stanowiska drzew na granicach zasięgu.
2 Wodny W Jeziora, rzeki, potoki i morza wraz z ich fauną i florą.
3 Stepowy St Ciepłolubne murawy, w większości występujące na podłożu wapiennym i gipsowym."
4 Słonoroślowy Słonorośla nadmorskie i śródlądowe
5 Faunistyczny Fn Ssaki, ptaki, gady, płazy, ryby i bezkręgowce - siedliska i populacje.
6 Florystyczny Fl Rośliny zarodnikowe i kwiatowe oraz grzyby kapeluszowe i porosty - populacje, siedliska gatunków lub grupy gatunków.
7 Torfowiskowy T Gatunki torfowisk niskich, przejściowych i wysokich oraz ich zbiorowiska.
8 Przyrody nieożywionej N Odkrywki geologiczne, zjawiska krasowe, gleby, formy skalne, jaskinie, szata naciekowa, stanowiska skamieniałości, przykłady procesów kształtujących powierzchnię ziemi (m.in erozji), utwory geologiczne, wydmy.
9 Krajobrazowy K Naturalne krajobrazy, charakterystyczne dla poszczególnych regionów geograficznych, oraz (często) zabytki występujące na danym obszarze.

W Polsce

Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego pod koniec 2018r. na terenie Polski znajdowało się 1501 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 169,6 tys. ha, co stanowiło 0,5% powierzchni kraju. Najwięcej, 40% powierzchni całkowitej stanowią rezerwaty leśne (746), a najmniej rezerwaty słonoroślowe (3) [5].

Najstarszym rezerwatem przyrody na terenie naszego kraju jest Rezerwat Cisy Staropolskie położony na południowo−wschodnim krańcu zbiorowiska drzew Bory Tucholskie. Na jego terenie, który wynosi 89,63ha, znajduje się jedno z najliczniejszych skupisk cisa w Polsce. Pomimo tego, że obszar ten jest chroniony, liczebność cisa maleje. Według K. Będowskiego jest to spowodowane m.in: nadmiernym zagęszczeniem cisa, obniżeniem poziomu wód gruntowych i ingerencją człowieka (np. pozyskiwaniem kory cisa) [6]

Kopalnia Soli "Wieliczka" w 1978 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na jej terenie znajduje się Rezerwat Groty Kryształowe - pierwszy podziemny rezerwat przyrody nieożywionej, dostępny jedynie w celach naukowych. Należą do niego Dolna Grota Kryształowa (706 m3), Górna Grota Kryształowa (1000 m3) oraz ich otoczenie. O jego unikatowej wartości świadczy pokrycie ścian komór kryształami halitu, czyli solą kamienną o najwyższym poziomie czystości [7].

Przypisy

  1. Ustawa o ochronie przyrody 2004, s.24
  2. Górski M. i in. 2011, s.391
  3. Ustawa o ochronie przyrody 2004, s.38
  4. Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie rodzajów, typów i podtypów rezerwatów przyrody 2005
  5. Główny Urząd Statystyczny 2019, s.118
  6. 2007, s. 24
  7. Projekt planu ochrony podziemnego rezerwatu przyrody „Groty Kryształowe" 2009, s.4

Bibliografia

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.

Autor: Zuzanna Czudaj, Kacper Kowalewski, Martyna Kaleta