Model ekonometryczny

Model ekonometryczny
Polecane artykuły

Model ekonometryczny za pomocą równania (układu równań) pomaga wyjaśnić mechanizm zmian zachodzących w badanym obszarze. Opisuje powiązania między danymi wielkościami ekonomicznymi. Jest to formalny matematyczny zapis istniejących prawidłowości ekonomicznych. Zbudowanie modelu ekonometrycznego wymaga nie tylko dobrej znajomości teorii ekonomii oraz wiedzy matematyczno- ekonomicznej, lecz również znajomości praktyki ekonomicznej. Model ekonometryczny powinien posiadać nie tylko wartość poznawczą z punktu widzenia teorii ekonomii, ale również wartość praktyczną, czyli aby mógł służyć jako narzędzie wnioskowania w przyszłości.

W szerszym pojęciu model ekonometryczny obejmuje nie tylko te modele, które zawierają matematyczny opis istniejących prawidłowości ekonomicznych, ale również i te, które obok opisu rzeczywistości pozwalają na wybór rozwiązań optymalnych. W takich modelach, obok zależności funkcyjnych wyznaczają obszar dopuszczalnych decyzji, występuje funkcja kryterium, zwana również funkcją celu, umożliwiająca wybór wariantu optymalnego spośród dopuszczalnych. Natomiast w węższym sensie model ekonometryczny odnosi się jedynie do modeli opisujących prawidłowości istniejące w gospodarce, a więc modelami, którymi zajmuje się klasyczna teoria ekonomii. Modelem ekonometrycznym w klasycznym pojęciu nie jest zatem model, który obok opisu rzeczywistości pozwala na wybór optymalnej decyzji.

Specyfikacja modelu ekonometrycznego jest to sprecyzowanie zmiennych objaśnianych przez model oraz zmiennych objaśniających, podjęcie decyzji dotyczącej charakteru występujących w modelu zależności, więc określenie nie tylko współzależności, lecz także analitycznej postaci równać modelu. Proces specyfikacji modelu ma zazwyczaj charakter normatywnego podejmowania decyzji co do jego właściwości, działania i zakresu, przy czym niektóre z tych decyzji mogą być wynikiem zastosowania pewnych sformalizowanych procedur. Specyfikacja modelu opiera się na informacjach a priori oraz informacjach statystycznych. Informacje a priori to:

  • istniejące teorie ekonomiczne,
  • ogólne znane zależności ekonomiczne typu rozrachunkowego lub bilansującego,
  • informacje pochodzące z poprzednio prowadzących badań ekonometrycznych.

Etapy badania ekonometrycznego

  • Określenie celu budowy modelu, wybór zmiennej objaśnianej oraz potencjalnych zmiennych objaśniających.
  • Zebranie danych statystycznych.
  • Dobór zmiennych objaśniających – wybór tych, które mają istotny wpływ na zmienną objaśnianą.
  • Wybór postaci modelu.
  • Estymacja parametrów – zastąpienie parametrów równania konkretnymi wartościami liczbowymi (określonych na podstawie zebranych danych).
  • Weryfikacja modelu (ekonomiczna oraz statystyczna).
  • Zastosowanie modelu do celów prognostycznych lub analitycznych.

Kryterium wyboru zmiennych objaśniających

Aby efektywnie przeprowadzić analizę ekonometryczną należy wybrać takie zmienne, które mają najistotniejszy wpływ na zmienną objaśnianą. Wybór może być oparty na:

  • wiedzy (teoria ekonomii),
  • zebranych danych statystycznych, doświadczeniu oraz intuicji,
  • metodach statystycznych.

Przy doborze zmiennych objaśniających może także pomóc zbiór zasad podany przez M. Gruszczyńskiego. Pierwsza zasada mówi o tym, iż zmienne objaśniające muszą wyjaśniać kształtowanie się zmiennej objaśnianej. Druga zasada to zasada selekcji - ustala ona, że liczba zmiennych objaśniających powinna być ograniczona nawet w przypadku dużych zbiorów danych. Kolejna zasada nakazuje dobór zmiennych objaśniających z różnych ich grup (warunków ekonomicznych, stanów demograficznych, czy też poglądów politycznych). Czwarta zasada zaleca niestosowanie zmiennych endogenicznych. Następna zasada ustala, że zmienne statystyczne zawarte w modelu ekonometrycznym powinny w uzasadniony sposób mieć związek ze zmienną objaśnianą. Ostatnia zasada zabrania wybrania zmiennych wykazujących współliniowość (wysoką korelację między zmiennymi objaśniającymi), ponieważ utrudnia to wyznaczenie indywidualnego wpływu poszczególnych zmiennych objaśniających na zmienną objaśnianą.

Klasyfikacja modeli

Tab. 1 Klasyfikacja modeli ekonometrycznych

Kryterium podziału modeli Podział według kryterium Objaśnienie
Postać analityczna funkcji modelu
  • modele liniowe
  • modele nieliniowe

W modelu liniowym wszystkie równania są funkcjami liniowymi, natomiast w modelu nieliniowym przynajmniej jedno równanie modelu jest funkcją nieliniową.

Liczba funkcji modelu
  • modele jednofunkcyjne
  • modele wielofunkcyjne

Podział ten jest istotny ze względu na metodę estymacji. Do estymacji niektórych modeli wielofunkcyjnych (wielorównaniowych) stosuje się metody inne niż do estymacji modeli jednorównaniowych.

Sposób powiązania ze sobą zmiennych endogenicznych nieopóźnionych w czasie
  • modele proste
  • modele rekurencyjne
  • modele o równaniach łącznie współzależnych

Ta klasyfikacja ma zastosowanie tylko do modeli wielorównaniowych. W tym przypadku rodzaj modelu można określić na podstawie grafu powiązań między zmiennymi endogenicznymi nieopóźnionymi w czasie lub na podstawie macierzy współczynników znajdujących się przy tych zmiennych w poszczególnych równaniach.

Rola czynnika czasu
  • modele dynamiczne
  • modele statyczne

W modelach dynamicznych występują zmienne z opóźnieniem czasowym oraz zmienna czasowa t. Natomiast w modelu statycznym czas nie występuje w żadnej postaci.

Liczba zmiennych objaśniających
  • modele z jedną zmienną objaśniającą
  • modele z większą niż jeden liczbą zmiennych objaśniających

Według tego kryterium klasyfikuje się każdą funkcję oddzielnie.

Charakter związków między zmiennymi objaśnianymi a objaśniającymi w poszczególnych równaniach
  • modele przyczynowo-skutkowe
  • modele symptomatyczne

W modelu przyczynowo-skutkowym zmienne objaśniane są przyczynami kształtowania się zmiennej objaśnianej danego równania. W modelu symptomatycznym opieramy się jedynie na istnieniu formalnego związku korelacyjnego między zmienną objaśnianą a zmiennymi objaśniającymi.

Stopień wiedzy o elemencie losowym
  • modele stochastyczne (probabilistyczne, statystyczne oraz strategiczne)
  • modele deterministyczne

Model probabilistyczny występuje wtedy, gdy znamy jego rozkład. Statystyczny, gdy rozkład może być oszacowany na podstawie próbki losowej. Natomiast strategiczny jest wtedy, gdy znany jest tylko przedział wartości elementu losowego bez możliwości jej oszacowania.

Zakres przedmiotu badania

Modele makroekonomiczne opisują obiekty wyższych rzędów, natomiast modele mikroekonomiczne opisują obiekty rzędów.

Bibliografia

Autor: Tomasz Dorywalski, Michał Domagała, Patrycja Piwowarczyk