Prezydent

Prezydent
Polecane artykuły


Prezydent - w znaczeniu politycznym jest to urząd, który pełni funkcję "głowy państwa", jak i organu władzy wykonawczej (Gnela B. 2005, s. 48). W niektórych ustrojach jest to najważniejsza osoba w kraju. Pojęcie prezydent funkcjonuje również pod postacią nie głowy państwa - tak jak np. w administracji najwyższym przedstawicielem samorządu w Polsce w miastach liczących ponad 100 tysięcy mieszkańców jest właśnie prezydent.

Wybory prezydenckie

Szczególnie istotnym czynnikiem, mającym wpływ na pozycję Prezydenta w państwie jest forma obsadzenia tego urzędu. W przypadku państw demokratycznych możliwe są trzy formy (Sarnecki P. 2014, s. 341-343):

  1. Wybór przez parlament - siłą rzeczy, ta forma uzależnia głowę państwa od organu ustawodawczego. W takim wypadku legitymacja prezydenta jest pochodną legitymacji parlamentu. Prezydent ubiegając się o reelekcję (ponowny wybór) musi ubiegać się o pozyskanie deputowanych, pomimo że urząd nie jest uzależniony w wykonywaniu kompetencji od parlamentu.
  2. Wybór przez specjalnie powołany do tego celu organ państwowy - w takiej sytuacji rzeczywista pozycja głowy państwa jest zależna m.in. od składu tego organu. Jednak w tej formie wybór przez specjalny organ wzmacnia z reguły legitymizację prezydentury w porównaniu z pierwszą formą wyborów. Prezydent w tym wypadku ma większe możliwości przeciwstawiania się innym organom.
  3. Wybory powszechne - forma wyborów używana w Polsce. Legitymacja na tym urzędzie, w tym wypadku nie jest pochodną legitymacji innych organów państwowych. Prezydent jest reprezentantem suwerena (Naród).

Prezydent RP

1. Wybory - ten urząd w Polsce wybierany jest przez Naród, podczas wyborów powszechnych, bezpośrednich, tajnych i równych (Gnela B. 2005, s. 48). W wyborach warunkiem koniecznym jest uzyskanie większości ważnie oddawanych głosów, w przeciwnym razie przeprowadza się drugą turę głosowania, wtedy biorą w niej udział już tylko dwaj kandydaci z największą liczbą głosów z pierwszego głosowania. Kandydat na ten urząd musi mieć ukończone 35 lat oraz musi wykorzystywać pełnię praw wyborczych. Ponownie może kandydować tylko raz (Siuda W. 2007, s. 71).
2. Objęcie urzędu - Konstytucja RP nie definiuje terminu w jakim nowo wybrany Prezydent RP powinien objąć urząd. Zakłada się, że objęcie urzędu powinno nastąpić następnego dnia po zakończeniu kadencji poprzednika. W sytuacji gdy urząd prezydenta zostaje opóźniony bezpośrednio przed upływem kadencji, dopiero co wybrany Prezydent RP powinien, w najkrótszym możliwym terminie od ogłoszenia wyników, objąć urząd. Objęcie urzędu ma miejsce po złożeniu przysięgi w obecności Zgromadzenia Narodowego. Wyłącznie od tego momentu osoba, która została wybrana na ten urząd w wyborach prezydenckich, zostaje Prezydentem RP, dzięki czemu może wykonywać należące do tego organu kompetencje (Sarnecki P. 2014, s. 343).
3. Wygaśnięcie mandatu prezydenckiego - upływ kadencji jest normalną przyczyną wygaśnięcia mandatu prezydenckiego. Kadencja Prezydenta RP od dnia objęcia urzędu standardowo trwa 5 lat. Może jednak ulec przedłużeniu, jednak wyłącznie w sytuacji wprowadzenia stanu nadzwyczajnego. W takim wypadku przedłużona kadencja trwa 90 dni po zniesieniu takiego stanu. Innymi przyczynami wygaśnięcia mandatu przed upływem 5-letniej kadencji jest (Sarnecki P. 2014, s. 344):
  • śmierć,
  • zrzeczenie się urzędu,
  • złożenie (pozbawienie kogoś władzy) z urzędu orzeczeniem Trybunału Stanu,
  • uznanie trwałej niezdolności przez Zgromadzenie Narodowe do sprawowania urzędu wyłącznie ze względu na stan zdrowia.
4. Zasada incompatibilitas - zgodnie z tą zasadą Prezydent RP nie może obejmować żadnego innego urzędu, nie może też pełnić żadnej innej funkcji publicznej, z wyjątkiem takich, które są powiązane ze sprawowanym urzędem (Sarnecki P. 2014, s. 346).

Funkcje Prezydenta RP

1. Funkcje reprezentacyjne i symboliczne (Podsiadło M. 2012, s. 190), (Gnela B. 2005, s. 48):

  • najwyższy przedstawiciel Rzeczypospolitej Polskiej,
  • reprezentant państwa w stosunkach wewnętrznych (m.in. nadawanie orderów, odznaczeń, obywatelstwa polskiego, obsadzanie niektórych stanowisk cywilnych i wojskowych) i międzynarodowych (m.in. ratyfikowanie i wypowiadanie umów międzynarodowych, mianowanie i odwoływanie z stanowisk pełnomocnych przedstawicieli RP w innych krajach czy organizacjach międzynarodowych),
  • uosobienie autorytetu władzy państwowej,
  • symbol jedności i gwarant ciągłości władzy państwowej.

2. Funkcje arbitrażu (Podsiadło M. 2012, s. 190):

  • pełnie funkcji władzy moderującej, neutralizującej,
  • jest elementem zapewniającym stabilizację w sytuacjach kryzysów politycznych, w których ma obowiązek brać udział aby je rozwiązać jako arbiter,
  • strażnik fundamentalnych dla kraju wartości z art. 126 Konstytucji RP.

3. Funkcje wykonawcze (Podsiadło M. 2012, s. 190), (Gnela B. 2005, s. 48):

  • organ władzy wykonawczej (czuwanie nad przestrzeganiem Konstytucji, stanie na straży suwerenności i bezpieczeństwa kraju, gwarant umów międzynarodowych),
  • udział w prowadzeniu polityki państwa (głównie w obszarze polityki zagranicznej oraz obronnej),
  • wydaje akty wykonawcze w nawiązaniu do ustaw i rozporządzenia.

Bibliografia

Autor: Aleksandra Galica