Demokracja

Demokracja
Polecane artykuły

Demokracja jest formą ustroju politycznego, w którym główną rolę odgrywają obywatele państwa i to oni podejmują decyzje w sposób bezpośredni lub pośredni. Sam termin „demokracja” wywodzi się ze starożytnej Grecji od słów „demos” i „kratos”. „Demos” oznaczające lud czyli w ludzi mieszkających w jednej wiosce lub mieście i „kratos” – władzę, rządzę, czyli inaczej „rządy ludu”. Za początki demokracji przyjmuje się V wiek p. n. e (K. Cabaj i in. 2013, s.431).

Najważniejsze zasady demokracji

Za najważniejsze zadady demokracji uważa się (H. Tomaszewska 2020, s.3):

  • suwerenność ludu – oznacza to, że cały naród państwa jest uprawniony do decydowania o najważniejszych sprawach wagi państwowej. Zasada ta jest fundamentem demokracji i jest zapisana w konstytucji państw o ustroju demokratycznym. W praktyce lud głosuje pośrednio przedstawicieli wybieranych poprzez powszechne głosowanie wolnych obywateli danego państwa,
  • zasada pluralizmu – wszystkim istniejącym w państwie poglądom, obyczajom odnoszącym się do aspektów zarówno politycznych, gospodarczych, religijnych jak i społecznych należy się poszanowanie. Wyróżnia się trzy typy pluralizmu: Pluralizm polityczny polega na istnieniu wielu partii politycznych, reprezentujących odmienne poglądy i interesy, a partie te mogą działać legalnie i swobodnie w walce o zdobycie i utrzymanie władzy w państwie. Zasada ta odnosi się również do obywateli, którzy mają prawo publicznie wyrażać swoje zdanie na tematy polityczne. Pluralizm ekonomiczny pozwala na działanie w państwie różnych podmiotów gospodarczych np. przedsiębiorstwa państwowe, prywatne i wolną konkurencję między nimi bez faworyzowania. To konsumenci decydują, który przedsiębiorca odniesie sukces. Pluralizm społeczny nakazuje okazywania szacunku wobec odmiennych poglądów społecznych czy kulturowych,
  • państwo prawa – zasada, która gwarantuje obywatelom państwa szereg praw. Według niej obywatele państwa mogą robić to, co w tym państwie nie jest zakazane. Jednocześnie zasad ta ma na celu wyznaczenie zakresu uprawnień władz i instytucji państwowych. Muszą one działać w oparciu o zakres przyznanego im prawa. Wszyscy ludzie jednocześnie podlegają prawu i nikt nie jest ponad nim,
  • podział władzy – generalnie zasada ta polega na wydzieleniu przynajmniej dwóch lub więcej organów władzy, które spełniają określone, najważniejsze funkcje w państwie, jednocześnie będąc od siebie niezależnymi i wzajemnie się kontrolującymi i wspierającymi organami. Żaden z nich nie powinien być ważniejszy od drugiego. W Polsce istnieje podział władzy na ustawodawczą przy użyciu uchwał tworzących prawo (sprawującą przez Sejm i Senat), wykonawczą, która wprowadza prawo zatwierdzone przez władzę ustawodawczą (Prezydent, Rada Ministrów) i sądowniczą (Sądy i Trybunały). Trójpodział władzy jest najpowszechniej występującym systemem władzy na całym świecie.
  • zasada poszanowania praw mniejszości - w obecnych państwach demokratycznych wola ludu nigdy nie jest jednością, a wszelkie decyzje zapadają większością głosów. Mniejszości np. etniczne bądź narodowe mają jednak swoje prawa np. prawo do udziału w życiu państwa, do wyznawania własnych poglądów, rozwoju kultury czy wolność wypowiedzi,
  • zasada konstytucjonalizmukonstytucja w państwie jest uważana za fundamentalne źródło prawa, czyli jest ona ustawą zasadniczą i nadrzędną wobec wszystkich innych ustaw. Wszystkie akty prawne nie mogą zaprzeczać konstytucji,
  • zasada przedstawicielstwa – naród nie sprawuje swojej władzy bezpośrednio, a poprzez przedstawicieli państwa, którzy są wybierani przez obywateli w wyborach wolnych i tajnych. Jest to tzw. Demokracja przedstawicielska.

Formy demokracji

Wyróżniamy dwie formy demokracji(K. Cabaj i in. 2013, s.436): Demokracja bezpośrednia - obywatele państwa mogą bezpośrednio decydować poprzez:

  • referendum – głosowanie, w którym obywatele podejmują decyzje odnośnie istotnych i szczególnych dla państwa spraw. Pytania sformułowane są w sposób, aby odpowiedź na nie brzmiała tak lub nie. Ma charakter powszechny i mogą dotyczyć na przykład regulacji konstytucyjnych. Pod względem terytorialnym referenda możemy podzielić na lokalne i krajowe. W Polsce wyniki referendum ogólnokrajowego są brane bod uwagę, jeśli w głosowaniu wzięło udział więcej niż 50% obywateli mających prawo do głosowania. Referendum lokalne może być przeprowadzone, jeśli 10% mieszkańców wyrazi na to chęci (gmina lub powiat). W województwie wystarczy 5% podpisów mieszkańców.
  • inicjatywa ludowa – możliwość zgłoszenia przez dokładnie określoną ilość obywateli projektu ustawy w Sejmie. W Polsce liczba obywateli, którzy muszą oddać podpisy pod projektem to 100 tysięcy osób. Następnie projekt takiej ustawy podlega tradycyjnemu trybowi ustawodawczemu.
  • plebiscyt – mieszkańcy danego terytorium głosują w sprawach przynależności państwowej

Demokracja pośrednia – obywatele państwa wpływają na decyzje państwowe poprzez:

  • partycypacje w wyborach – wybór władz państwa (wybory parlamentarne, prezydenckie, samorządy terytorialne). Wybory muszą być przeprowadzane według ściśle określonych zasad i przepisów.
  • członkostwo w partiach lub organizacjach politycznych lub społecznych
  • zgromadzenia – w celu wyrażenia wsparcia bądź protestu w danej kwestii
  • listy otwarte
  • petycje skierowane do instytucji państwowych

Zasady demokracji w przedsiębiorstwie

W przedsiębiorstwach można zauważyć poniższe zasady demokracji(S. Borkowska, 2006):

  • Relacje między organizacją a jednostką są typowe dla relacji dorosły - dorosły.
  • Jednostki są postrzegane przede wszystkim jako inwestorzy aktywnie budujący i wykorzystujący swój kapitał ludzki.
  • Jednostki są zdolne do rozwijania swojej natury i ekspresji ich zróżnicowanych cech/charakterystyk.
  • Jednostki są zdolne do partycypacji w określaniu warunków, na jakich działają związki/zbiorowości, w których uczestniczą.
  • Wolność jednostek nie może być realizowana kosztem innych osób.
  • Jednostki mają zobowiązania i są odpowiedzialne zarówno wobec siebie, jak i wobec organizacji.

Bibliografia

Autor: Sylwia Mierzwa

.