Sondaż

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sondaż
Pojęcie nadrzędne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Sondaż (badanie sondażowe) jest to metoda badawcza służąca zazwyczaj do badania dużych populacji, których nie da się obserwować bezpośrednio. Polega ona typowo na przebadaniu, przy pomocy standaryzowanego kwestionariusza lub ankiety, wyselekcjonowanej z populacji mniejszej próby respondentów.

Dzięki zastosowaniu odpowiednich metod doboru próby oraz statystycznej ekstrapolacji danych można zapewnić, że wyniki uzyskane podczas sondażu są w określonym stopniu reprezentatywne także dla całej interesującej badacza populacji. W związku z tym, sondaże są często stosowane do badania opinii publicznej, w których celem jest poznanie opinii całego społeczeństwa; oraz w badaniach marketingowych, takich jak badania satysfakcji klientów.

Do dużej popularności badań sondażowych przyczyniła się wysoka skuteczność amerykańskich sondaży wyborczych w latach 30., w tym przede wszystkim sondaży Gallupa, które znaczniej trafniej od dotychczas stosowanych metod przewidywały wyniki wyborów.

Ze względu na responsywny (opierający się na świadomym udziale respondentów) charakter badań sondażowych, możliwe jest zebranie dużej ilości danych na temat profilu społeczno-demograficznego respondentów, co staje się bardzo przydatne w analizie. Wyniki uzyskane w sondażach często pozwalają na stosowanie analiz statystycznych i wykrywanie powiązań między zmiennymi. Celem badań sondażowych może być zarówno eksploracja jak i opis - możemy wyszukiwać zależności, ale także testować założone hipotezy.

Wybór techniki pomiaru stosowanych w badaniach sondażowych

Sondaż pomaga nam uzyskać od respondenta potrzebnych informacji za pomocą odpowiedniego narzędzia (najczęściej kwestionariusza). Wybór techniki, głównie zależy od następujących aspektów:

  • specyfiki populacji
  • czasu i budżetu przeznaczonych na realizację badania
  • wielkości próby
  • celu badania i problematyki badawczej
  • założonej precyzji wnioskowania[1]

Techniki zbierania danych sondażowych

Techniki wykorzystywane w badaniach sondażowych można podzielić na dwie grupy: z występowaniem ankietera (researcher-administred surveys) oraz wypełniane samodzielnie przez respondentów (self-administred surveys). Do pierwszej grupy zaliczamy:

  • Wywiad osobisty w domu respondenta
  • Wywiad osobisty w miejscu publicznym (w tym wywiady audytoryjne)
  • Wywiad osobisty wspomagany komputerowo (CAPI)
  • Wywiad telefoniczny tradycyjny
  • Wywiad telefoniczny wspomagany komputerowo (CATI)
  • Wywiad internetowy wspomagany komputerowo (CAWI).

Natomiast techniki niewymagające uczestnictwa ankietera to:

  • Ankieta pocztowa
  • Ankieta internetowa.

Zalety i wady technik sondażu

Każda z wymienionych technik posiada swoje wyraźne wady i zalety, o których należy pamiętać przy projektowaniu badania. Dobór techniki powinien zależeć od przedmiotu i zakresu badania, rozmiaru, rozproszenia i możliwości zidentyfikowania populacji, oraz posiadanych zasobów: czasowych, finansowych i ludzkich.


Technika Korzyści Ograniczenia
Wywiad osobisty w domu - (face to face), wywiad w cztery oczy, forma ta umożliwia bezpośredni pomiar opinii respondentów w domu
  • Wysoka realizacja próby
  • Skomplikowane i dłuższe kwestionariusze
  • Możliwość zachęcania do odpowiedzi
  • Możliwość wyjaśniania nieścisłości
  • Korzystanie z pomocy wzrokowych
  • Dotarcie do szczególnych respondentów
  • Długi czas realizacji
  • Wysokie koszty
  • Wpływ ankieterski
  • Problemy z kontrolą
  • Brak anonimowości - problemy z pytaniami wrażliwymi
  • Bezpieczeństwo ankieterów
Wywiady w miejscach publicznych - bezpośredni kontakt, tzw. personal interview, pomiar opinii respondentów w sklepach, zakładach pracy itp.
  • Wiele z korzyści wywiadów w domu, ale także: tańsze i mniej czasochłonne
  • Reprezentatywność próby
  • Błąd frekwencji
  • Krótkie kwestionariusze
Wywiady telefoniczne - jedna z najczęściej stosowanych technik w badaniach opinii publicznej, a także w wielu badaniach marketingowych; jakość danych uzyskiwanych tą metodą jest zbliżona do jakości danych otrzymywanych metodą wywiadów osobistych
  • Rozproszenie próby
  • Niskie koszty
  • Szybkość realizacji
  • Jednoczesne kodowanie danych i weryfikacja
  • Skomplikowane kwestionariusze
  • Niereprezentatywność prób
  • Niski stopień realizacji
  • Numery zastrzeżone i numery firm
  • Krótkie kwestionariusze
  • Proste skale
Ankiety pocztowe - pośrednia technika obserwacji statystycznej, często wykorzystywana w badaniach opinii konsumenckiej, respondent samodzielnie zapoznaje się z celami badania oraz samodzielnie udziela odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu
  • Rozproszenie próby
  • Możliwość prób celowych
  • Stosowanie tematów wrażliwych
  • Brak efektu ankieterskiego
  • Respondent może wypełniać we własnym tempie
  • Brak wpływu na czas realizacji
  • Koszty ponownych wysyłek i zachęt
  • Brak nadzoru i możliwości wyjaśniania
  • Proste kwestionariusze
Sondaże internetowe - najbardziej popularny środek komunikacji z respondentami w badaniach opinii; sondaż internetowy przyjmuje najczęściej jedną z dwóch form ankietowania:
  • ankieta rozsyłana za pomocą poczty elektronicznej
  • ankieta udostępniana na danej stronie internetowej
  • Brak kosztów ankietera
  • Jednoczesne kodowanie danych, szybkość analizy
  • Możliwość użycia pomocy wizualnych, dźwiękowych
  • Dotarcie do specjalnych grup
  • Konieczność posiadania technologii (koszty)
  • Zmienny współczynnik realizacji
  • Zakłócenie odpowiedzi

Błędy w badaniach sondażowych

Wyróżniamy:

  • błąd losowania (błąd losowy)
  • błędy nielosowe:
  1. wynikające ze złego operatu losowania - czyli nieaktualny spis jednostek populacji. Skutkiem tego badania podana jest inna populacja, niż brana była pod uwagę
  2. spowodowane odmową respondenta udziału w badaniu - odmowa może być świadoma bądź nieświadoma, polegająca na trudności w kontakcie z respondentem
  3. wynikające z celowego wprowadzenia w błąd ankietera
  4. wynikające ze złego sformułowania pytań - mówimy tutaj o sytuacji, gdy pytanie jest rozumiane w sposób inny przez realizatora pomiaru a respondentów, bądź też wtedy gdy jest odmiennie rozumiane przez różnych respondentów


Błędy te nie są nieuniknione, kontroluje sie je łatwiej niż błąd losowania, natomiast są trudniejsze do mierzenia.[2]

Bibliografia

  • Babbie E.(2003), Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Banaszak H. (2014), Na straży sondaży, "Zakład Statystyki, Demografii i Socjologii Matematycznej", Instytut Socjologii UW
  • Frankfort-Nachmias C.(2001), Nachmias D., Metody badawcze w naukach społecznych, Zysk i S-ka Wydawnictwo, Poznań
  • Krok E. (2015), Budowa kwestionariusza ankietowego a wyniki badań, "Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego", Uniwersytet Szczeciński
  • Młyniec E. (2015), Opinia pobliczna. Elementy teorii i praktyki politycznej, Wydawnictwo Adam Marszałek,Toruń
  • Nowak S.(2007), Metodologia badań społecznych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
  • Surmaczyński M. (2010), Podstawowe problemy metodologiczne nauk społeczno-politycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego
  • Szreder M. (2010), Metody i techniki sondażowych badań opinii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa

Przypisy

  1. Szreder M. (2010), Metody i techniki sondażowych badań opinii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str. 158
  2. Szreder M. (2010), Metody i techniki sondażowych badań opinii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, str.170-180

Autor: Maciej Grodzicki, Katarzyna Chryczyk