Kryteria jakości produktów

Kryteria jakości produktów
Polecane artykuły

Kryteria jakości produktów – określone cechy jakościowe lub ich zespoły występujące w strukturze danego produktu, które pozwalają na jego ocenę jakościową. Ocena ta z uwagi na podmiot, który jej dokonuje, może być przeprowadzana z różnych punktów widzenia, np. projektowego, technicznego, konsumenckiego itp. W zależności od tego, czy dany wyrób mamy zaprojektować, wytworzyć czy użytkować, będzie położony akcent na inne cechy lub zespoły cech jakościowych [Duda I. 1995, s. 79].

Kryteria jakości (kryterium jakości to jeden z istotnych przymiotów jakości wyrobów jako składowe do określenia stanu zbiorczego jakości przedmiotu analizy) powinny spełniać następujące podstawowe wymagania:

  • powinny być przymiotami jednoznacznymi o zwartych nazwach,
  • nie mogą być przymiotami tożsamościowymi lub bliskoznacznymi,
  • w przyjętych zestawie kryteria powinny się w miarę możliwości wzajemnie dopełniać,
  • liczebność zestawu kryteriów jakości nie powinna być mniejsza niż trzy,
  • niewłaściwa jest nadmiernie duża liczebność zestawu kryteriów, gdyż zmniejsza operatywność analizy jakości,
  • zależnie od potrzeb w zestawie powinny się znajdować kryteria uwzględniające: przeznaczenie obiektu lub procesu, efekty wykonawcze, wymagania użytkowe, względy ekonomiczne i doznaniowe – reprezentowane przez poszczególne znamiona jakości.

Z punktu widzenia podstawowych aspektów analizy jakości wyróżnia się następujące grupy znaczeniowe kryteriów:

  • przedmiotową – ujmującą kryteria jakości wynikające z przeznaczenia przedmiotu analizy lub jego właściwości (np. nośnik pojazdu, obrabialność materiału),
  • wytwórczą – ujmującą kryteria wynikające z warunków wykonawstwa lub realizacji procesu wytwórczego (dokładność wymiarów obrobionego przedmiotu),
  • użytkową – ujmującą kryteria wynikające z osiągów obiektu lub efektów procesu użytkowania (niezawodność działania, zużycie paliwa),
  • doznaniową - ujmującą kryteria wynikające z efektów doznaniowych spowodowanych oddziaływaniem przedmiotu analizy (estetyka wyglądu, wydzielana woń),
  • ekonomiczną - ujmującą kryteria wynikające z korzyści ekonomicznych osiąganych przez odpowiednie postępowanie lub ze specyfiki przedmiotu (koszt nabycia, koszt eksploatacji).

Poszczególne grupy znaczeniowe kryteriów jakości są reprezentowane przez kryteria szczególne, które nazwano znamionami jakości [Borkowski S. 2004, s. 20-21].

Wśród rodzajów kryteriów wyróżnia się (wg oddziaływania na jakość) [Kolman R. 2013, s. 215]:

  • maksyment – (walor, stymulanta) czyli wielkość korzystna dla dużych wartości albo niemierzalna cecha korzystna,
  • miniment – (mankament, destymulanta) to wielkość korzystna dla małych wartości, albo cecha niekorzystna,
  • optyment - (medyment), czyli wielkość korzystna dla pośrednich wartości przedziału zmienności [Kolman R. 2003, s. 55].

Ze względu na sposób wyznaczania ilościowego poziomu ich stanu wyróżnia się trzy odmiany kryteriów jakości:

  • mierzalne- są to wielkości mierzone powszechnie stosowanymi metodami pomiarowymi (różne wielkości fizykalne), albo też są przeliczalne i mogą być podawane w sztukach lub jednostkach pieniężnych,
  • porównywalne- są to cechy o stanach określonych przez porównywanie z odpowiednim wzorcem stanu (np. zgodność parametrów znamionowych, kompletność montażu maszyn), przy czym wzorzec może wskazywać stany stopniowane albo alternatywne (tak, nie),
  • ocenialne – są to cechy stopniowane na wyczuciem według uznania oceniającego (np. stan lakieru, smak potrawy).

Wśród typów kryteriów jakości wyróżnia się kryteria:

  • predestynacyjne – określające przystosowanie przedmiotu analizy do realizacji zadań wynikających z przeznaczenia, wytwarzania lub użytkowania (np. sprawność maszyny, poprawność działania podnośnika),
  • energetyczne – określające stan wielkości występujących w kinematyce, dynamice, termice, elektryce itp. (prędkość, ciśnienie),
  • finansowe – określające stan finansowy przedmiotu analizy (np. koszt lub zysk),
  • materiałowe – określające stan właściwości materiałów (np. twardość, rozszerzalność),
  • geometryczne – określające przymioty wyrażone miarami liniowymi i kątowymi oraz ich pochodnymi (np. pole powierzchni, objętość),
  • czasowe- określające przymioty wyrażone czasem (np. trwałość, terminowość),
  • fenomeniczne – określające stan przymiotów nie dających się zaliczyć do żadnego z poprzednich typów (np. przyczepność, wilgotność),
  • zmysłowe – określające wrażliwość zmysłów, obiektów ożywionych lub stan bodźców przyjmowanych zmysłami (np. smak, zapach),
  • odczuciowe – określające wrażliwość odczuć obiektów ożywionych lub stan bodźców powodujących te odczucia (np. przyjemność, lęk).

Mając na względzie stopień ważności kryteriów jakości, można je podzielić na:

  • zasadnicze – (bardzo ważne, podstawowe albo ważnościowe, tzn. takie, które mogą być wykorzystane do różnicowania ważności innych kryteriów jakości, jak np. trafność, korzyść lub używalność),
  • zwyczajne (ważne, szczegółowe),
  • dopełniające (istotne) [Borkowski S. 2004, s. 20-21].

Dobór kryteriów jakości może być dokonywany:

  • doraźnie – na potrzeby bieżące,
  • systematycznie – do analiz powtarzanych okresowo [Kolman R., Krukowski K. 1997, s. 139-140].

Bibliografia

  • Duda I., Słownik pojęć towaroznawczych, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1995
  • Borkowski S., Mierzenie poziomu jakości, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu, Sosnowiec 2004
  • Kolman R., Różne odmiany jakości i ich praktyczne wykorzystanie, Wydawnictwo PLACET, Warszawa 2003
  • Kolman R., Zastosowanie inżynierii jakości. Poradnik, AJG, Bydgoszcz 2003
  • Kolman R., Krukowski K., Nowoczesny system jakości. Poradnik dla przedsiębiorcy, Oficyna Wydawnicza Ośrodka Postępu Organizacyjnego, Bydgoszcz 1997

Autor: Klaudia Nowak