Kodeks cywilny

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kodeks cywilny
Pojęcie główne
Pojęcia związane
Metody i techniki

Kodeks cywilny (łac. ius civile, skrót k.c.) - akt prawny, który systematyzuje stosunki cywilnoprawne pomiędzy osobami prawnymi oraz osobami fizycznymi. Reguluje zarówno stosunki o charakterze majątkowym, jak i o charakterze niemajątkowym. Stosunek ma charakter majątkowy, jeśli pozostaje w ścisłym związku ze sferą ekonomiczną danego podmiotu.[1] Kodeks cywilny został uchwalony 23 kwietnia 1964 roku, stanowiąc obecnie podstawowe źródło prawa cywilnego. Zawiera on zasadniczy zbiór przepisów tej gałęzi prawa, a także pełni inne ważne funkcje. Wprowadza i definiuje liczne pojęcia oraz instytucje, którymi posługują się również cywilnoprawne regulacje pozakodeksowe. W treści kodeksu cywilnego znajdują ponadto odzwierciedlenie pewne ogólne idee i założenia systemu prawa oraz podstawowe wartości, do których się odnosi. Mówimy wówczas o zasadach prawa cywilnego. Zasady te wytyczają treść szczególnych rozwiązań, a także maja istotny wpływ na kierunek ich wykładni nie tylko w obrębie kodeksu, lecz także w odniesieniu do pozakodeksowych przepisów prawa cywilnego. Elementem charakterystycznym prawa cywilnego (w odróżnieniu m.in. od administracyjnego, gdzie mamy do czynienia ze stosunkami na zasadzie zwierzchnictwa) jest równorzędność podmiotów w stosunku do siebie. W praktyce oznacza to, że ani jedna ze stron nie jest w żaden sposób podporządkowana drugiej.

Struktura kodeksu cywilnego nawiązuje do koncepcji opartej na wyróżnieniu w ramach systematyki prawa cywilnego czterech jego podstawowych działów. Materia każdego z tych działów jest zawarta w odrębnej księdze stanowiącej najogólniejszą jednostkę struktury kodeksu.



Podział kodeksu

  1. Księga pierwsza "Część ogólna",
  2. Księga druga "Własność i inne prawa rzeczowe",
  3. Księga trzecia "Zobowiązania",
  4. Księga czwarta "Spadki".

Księgi dzielą się na tytuły, w obrębie części tytułów wyróżnia się działy, z których pewne ulegają dalszemu podziałowi na rozdziały.

Podmioty prawa cywilnego (art. 8, 33 k.c.)

Podmioty prawa cywilnego są reprezentowane przez trzy następujące jednostki:[2]

  • osoba fizyczna – od urodzenia do chwili śmierci (zgon, uznanie za zmarłego)
  • osoba prawna – od powstania (najczęściej wpisu do rejestru) do momentu ustania (najczęściej wykreślenia z rejestru)
  • jednostki organizacyjne bez osobowości prawnej, jednak posiadające zdolność do czynności prawnych – nazywane ułomnymi osobami prawnymi (od chwili powstania, do okresu ustania). Stosuje się do nich przepisy o osobach prawnych.

Zakres prawa cywilnego

Prawo cywilne należy identyfikować z prawem publicznym, którego zakres z całą pewnością jest węższy od problematyki stawianej w prawie prywatnym. W wyniku tego, w skład prawa cywilnego możemy więc przyporządkować:[3]

  • prawo rodzinne, regulujące oprócz stosunków niemajątkowych również stosunki majątkowe. Z kolei kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera regulacji charakteru ogólnego i w tymże zakresie mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego.
  • prawo handlowe, które można traktować jako wyspecjalizowany dział prawa cywilnego. Część stosunków handlowych została unormowana bezpośrednio w Kodeksie cywilnym.
  • prawo pracy, zgodnie z którego art. 300, w sprawach, które nie są uregulowane przepisami prawa pracy, należy stosować odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego, jeśli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.

Zasady prawa cywilnego

Reprezentowane są przez normy prawne, mające istotne znaczenie w procesie kształtowania wartości prawa – ich przestrzegania oraz stanowienia. Najważniejsze idee prawa cywilnego: [4]

  1. nieretroakcji . Zgdnie z art. 3 k.c., jeśli z brzmienia lub celu ustawy nie wynika inaczej, nie ma ona mocy wstecznej. Jest to zasada oparta na jednej z podstawowych paremii prawniczych – prawo nie działa wstecz (łac. Lex retro non agit)
  2. zakaz nadużywania praw podmiotowych. Nie należy czynić ze swojego prawa użytku, który naruszałby zasady współżycia w społeczeństwie.
  3. zasada ochrony osobowości każdego człowieka. Koncepcja zakłada, iż dobra osobiste każdej osoby są chronione i każdy, bez względu na sytuację materialną, jest równy wobec prawa.
  4. zasada ochrony mienia. Prawo w identyczny sposób musi chronić uprawnienia każdego właściciela m in przy sytuacji dziedziczenia majątku, w której majątek osoby zmarłej przypada zawsze spadkobiercy ustawowemu lub testamentowemu.
  5. zasada autonomii woli. W tym przypadku mamy do czynienia z pojęciem zasady swobody zawierania umów. Podmioty prawa cywilnego mogą formować swoje stosunki prawne, lecz w granicach prawa.
  6. zasada ochrony dobrej wiary. Zasada, która chroni podmiot, działający w mylnym, lecz usprawiedliwionym przekonaniu o przysługującym mu prawie, bądź istniejącym stosunku prawnym.

Źródła prawa cywilnego

Polskie prawo cywilne jest prawem stanowionym. Powstaje ono w wyniku prawotwórczej działalności organów państwowych, których akty nazywane są źródłami prawa.[5] Zgodnie z art. 87 Konstytucji zaliczamy do nich:

  • Konstytucję
  • Ustawy
  • Ratyfikowane umowy międzynarodowe
  • Rozporządzenia

Akty prawa miejscowego nie mogą być zaliczone do tych źródeł, z uwagi na fakt ich ograniczonego obowiązywania pod względem rozpiętości geograficznej.

Udział osób małoletnich w charakterze publiczności w posiedzeniach postępowania cywilnego

W nawiązaniu do art. 10 k.c. osobą małoletnią jest osoba, która nie ukończyła osiemnastu lat i nie zawarła związku małżeństwa. Jeśli przynajmniej jeden z tych warunków zostałby spełniony, podmiot uzyska już wtedy status pełnoletności (nie traci go w razie unieważnienia małżeństwa). Zgodnie z ustawą z dnia 21 kwietnia 2017 roku o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1136), od 14 lipca w charakterze publiczności, w jawnych posiedzeniach postępowania cywilnego, oprócz osób pełnoletnich mogą brać udział także podmioty małoletnie. Przewodniczący posiedzenia każdorazowo ma możliwość decydowania, czy udział osoby małoletniej w danej sesji będzie możliwy ze względu na fakt przedstawianych treści lub możliwość wysokiego prawdopodobieństwa przeszkadzania takiej osoby w czynnościach obrad.



Bibliografia


Przypisy

  1. Skowrońska-Bocian E. (2015). Prawo cywilne. Część ogólna. Zarys wykładu, Wolters Kluwer, Warszawa, s.15
  2. Baranek R. (2015). Kodeks cywilny ze schematami, Wolters Kluwer, Warszawa, Schemat 1, s.7
  3. Ciszewski J. (2013). Prawo cywilne: część ogólna, prawo rzeczowe i prawo rodzinne w pytaniach i odpowiedziach, Lexis Nexis Polska, Warszawa, s. 23
  4. Gólska A. (2016). Prawo cywilne. Cz. 1, Część ogólna, własność i inne prawa rzeczowe, Wydawnictwo Od. Nowa, Bielsko-Biała, s.19
  5. Goettel M. (red.) (2016). Prawo cywilne: zarys wykładu, Wolters Kluwer, Warszawa, s.32

Autor: Justyna Płonka, Krzysztof Gaweł

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.