TRIZ

TRIZ
Polecane artykuły


TRIZ – jedno z popularniejszych narzędzi prakseologii, a dokładniej działu nazwanego inwentyką.

TRIZ (ros. teoria reschenija isobretatelskich zadatsch; pl. teoria rozwiązywania problemów wynalazczych, teoria rozwiązywania innowacyjnych zadań; ang. Theory of Inventive Problem Solving – TIPS) – jest to twórcza metoda rozwiązywania problemów technicznych. (S. Marciniak, 2013, s. 96) Metoda TRIZ została opracowana w połowie XIX w. przez zespół, którego kierownikiem był Henryk Saulowicz Altszuller. Oparta jest na analizie ponad 40 tysięcy patentów oraz redukcji metody prób i błędów, przez co szybciej i w bardziej optymalnych warunkach prowadzi do rozwiązania problemu (A.Gajewski, 2013, s.10-11). Dzięki analizie patentów Altszuller doszedł do wniosku, że rozwojem systemów technicznych rządzą konkretne reguły. Aby stworzyć algorytm rozwiązywania problemów wynalazczych wystarczy zatem odkryć te zasady i odpowiednio wykorzystać.( L.Chybowski, D.Idziaszczyk, 2015, s.53-54)

Sprzeczność

Specyfika wynalazku wymaga osiągnięcia maksymalnych korzyści przy zminimalizowanych stratach. Nie zawsze jest to możliwe, zwłaszcza, że udoskonalanie pewnych cech obiektu prowadzi do pogorszenia stanu innych właściwości. Przykład: linia silników do samolotów – z jednej strony oczekiwano większej mocy, więc rozwiązaniem byłby większy silnik, ale większy silnik oznaczał też większy ciężar samolotu. Powstała tu tzw. sprzeczność technologiczna – mocy i ciężaru. Altszuller, analizując wiele tysięcy przypadków, doszedł do wniosku, że istnieje 40 elementarnych zasad rozwiązywania takich sprzeczności. Nie oznacza to jednak, że aby rozwiązać problem nie będzie potrzeba zasadniczych zmian systemowych wynalazku. W tym konkretnym przypadku (silników samolotowych) pozbycie się sprzeczności polegało na zamianie silników tłokowych na odrzutowe. Zespół Altszullera dowodził, że warto szukać sprzeczności technologicznych i w oparciu o 40 zasad starać się je rozwiązać. Wyeliminowanie sprzeczności można nazwać wynalazkiem. (A.Gajewski, 2013, s.9; A.Boratyńska-Sala, 2016, s.2)


Zasady usuwania sprzeczności technicznych
Nr Zasada Nr Zasada
01 Zasada rozdrobnienia 21 Zasada "przeskoku"
02 Zasada wyodrębnienia 22 Zasada: przekształcić "stratę w zysk"
03 Zasada miejscowej jakości 23 Zasada relacji odwrotnej
04 Zasada asymetrii 24 Zasada "pośrednika"
05 Zasada jednoznaczenia 25 Zasada samoobsługi
06 Zasada uniwersalności 26 Zasada kopiowania
07 Zasada "matrioszki" 27 Zasada taniej nietrwałości w zamian za drogą długowieczność
08 Zasada antyciężaru 28 Zasada zamiany mechanicznego schematu
09 Zasada wstępnego naprężenia 29 Zasada wykorzystania konstrukcji pneumo i hydrodynamicznych
10 Zasada wstępnej aranżacji 30 Zasada wykorzystania elastycznych powłok i cienkich błon
11 Zasada "zawczasu podłożonej poduszki" 31 Zasada zastosowania porowatych materiałów
12 Zasada ekwipotencjalności 32 Zasada zamiany zabarwienia
13 Zasada "na odwrót" 33 Zasada jednorodności
14 Zasada sferoidalności 34 Zasada odrzucania i regeneracji części
15 Zasada dynamiczności 35 Zasada zmiany fizykochemicznych parametrów obiektu
16 Zasada częściowego lub nadmiernego działania 36 Zasada zastosowania fazowych przejść
17 Zasada przejścia w inny wymiar 37 Zasada zastosowania termicznego rozszerzenia
18 Zasada wykorzystania drgań mechanicznych 38 Zasada zastosowania silnych utleniaczy
19 Zasada periodycznego działania 39 Zasada zastosowania inercjalnego środowiska
20 Zasada nieprzerwanego dodatniego działania 40 Zasada zastosowania materiałów kompozytowych

Źródło: (L.Chybowski, D.Idziaszek, 2015, s.56)


Wektor inercji.

Inna teza Altszullera odnosiła się do wektora inercji. W poszukiwaniu rozwiązania problemu nasze myśli kierujemy ku powszechnie znanym środkom. Jednak, nowe rozwiązania technologiczne nie działają w ten sposób. Aby dokonać odkrycia, powinniśmy zmienić kierunek naszego patrzenia, odwrócić się i zobaczyć w inną stronę. Wektor inercji jest to odpowiednie ukierunkowanie uwagi, które kieruje nas na podstawie naszych doświadczeń i wiedzy. W momencie, w którym wektor inercji zostaje ‘złamany’, dochodzi do wynalazku. (A.Gajewski, 2013,s.12-13)

Idealny Wynik Końcowy

Ideal Final Result (IFR), tzn. Idealny Wynik Końcowy to teoretyczne określenie dla maszyny idealnej. Altszuller, obserwując rozwój konstrukcji maszyn, doszedł do wniosku, że samo konstruowanie polega na dążeniu do ideału, gdzie celem jest powstanie maszyny idealnej. Jeśli już w początkowej fazie określimy idealny obraz wynalazku to w efekcie nasze myślenie zostanie ukierunkowane, dzięki czemu wzrośnie prawdopodobieństwo osiągnięcia celu (ideału). Takie podejście przeciwdziała psychicznej inercji i zachęca do tworzenia z użyciem wyobraźni, a nie wiedzy. (G. Andrzejewski, K. Jadkowski, 2005, s.212-213)

Bibliografia

Autor: Magdalena Rzepiszczak