Obciążenie statyczne

Z Encyklopedia Zarządzania
Skocz do: nawigacja, szukaj

Obciążenie statyczne powstaje w wyniku pracy, gdy na zewnątrz nie obserwujemy ruchu kończyn lub tułowia, ale mięśnie są napięte np. podczas utrzymywania uniesionych rąk. W czasie wykonywania pracy statycznej wydatek energetyczny powoduje większą uciążliwość niż podczas pracy dynamicznej. Jest to spowodowane różnicą pracy mięśni, które nie wykonują ruchów skurczu i rozkurczu tylko są w niezmiennym napięciu.

Wpływ na człowieka

Do skutków obciążenia człowieka wysiłkiem statycznym możemy zaliczyć:

  • szybkie wywołanie zmęczenia (szybsze niż w przypadku wysiłku dynamicznego),
  • występowanie zmniejszonego przypływu krwi przez napięte mięśnie, może temu towarzyszyć wzrost ciśnienia krwi i przyśpieszenie pracy serca,
  • ucisk mechaniczny na naczynia krwionośne,
  • nieprawidłowe zaopatrzenie komórek w tlen i odprowadzanie z nich szkodliwych substancji, które pochodzą z przemiany materii,
  • szybki ubytek mięśniowych zapasów,
  • lokalne zakłócenia homeostazy.


Przeciwdziałanie

Aby ustrzec się przed powyższymi skutkami możemy ocenić obciążenie statyczne któremu ulegamy. Do oceny obciążenia statycznego konieczna jest znajomość następujących czynników:

  • rodzaj przyjętej postawy ciała w trakcie wykonywanych czynności, obciążenie statyczne jest największe w pozycji stojącej, dlatego tam gdzie jest to możliwe powinniśmy wykonywać prace w pozycji siedzącej, istnieje jednak wyjątek od tego postulatu, w przypadku gdy: wydatek energetyczny podczas pracy przekracza 2-3 kcal/min, praca wymaga większej przestrzeni dla wykonywanych ruchów, wykonywane czynności wymagają użycia dużej siły mięśniowej,
  • stopień wymuszenia zajmowanej pozycji i pochylenia ciała, w latach 60 w Polsce został opracowany i stosowany schemat oceny obciążenia statycznego wynikający z zajmowanej pozycji ciała, schemat ten przyjął następujące kryteria: zróżnicowanie na pozycje siedzącą, stojącą oraz chodzenie, występowanie pochylenia tułowia, stopień wymuszenia zajmowanej pozycji, dopuszczalność okresowych zmian pozycji przy danej czynności,
  • możliwość zmiany przyjętej pozycji ciała, w każdej sytuacji pożądane są zmiany pozycji ciała, a gdy jest to niemożliwe zaleca się przerwy, które umożliwiają rozluźnienie mięśni, polepszenia warunków hemodynamicznych a także zmniejszenia monotonii,
  • położenie kończyn i ich czynności ruchowe, do opisu pozycji ciała najczęściej stosuje się obserwacje stanowiska pracy, wykonywanych przez pracownika czynności i jego zachowań, dla uzyskania dokładniejszych charakterystyk filmuje się pracownika, a następnie analizuje laboratoryjnie, można także rejestrować zmiany położenia ciała za pomocą czujników umieszczonych na ciele badanego, analiz tych używa się zazwyczaj do badania pozycji ciała w aspekcie dynamicznym, jednakże wzbogacają także ocenę obciążeń statycznych przez uwzględnienie szczegółów wynikających z analizy struktury aktów ruchowych,
  • chronometraż czasu pracy pracownika, rejestrowanie czasu trwania i tempa pracy, wykonywanej w danych warunkach, w celu ustalenia czasu niezbędnego do jej wykonania, gwarantującego określony poziom wydajności, a także bezpieczeństwo na stanowisku pracy, pozwala ustalić normy pracy i dostosować je do adekwatnego wynagrodzenia.

Do wyliczenia oceny należy przyjąć pozycję ciała o największym obciążeniu statycznym, jeśli jest ona utrzymywana w czasie dłuższym niż 3 godziny na zmianę roboczą. Ocenę należy wykonać według trójstopniowej skali: małe, średnie, duże.

Fragment oceny stopnia obciążenia statycznego (E. Kowal 2002, s. 37)

Stopnie statycznego słownie obciążenia
w punktach
Pozycja ciała Przykłady
mały 1-10 siedząca niewymuszona większość prac biurowych
mały 11-20 stojąca niewymuszona z możliwością okresowej zmiany na siedzącą ślusarz, stolarz
mały 21-30 stojąca lub stojąca na przemian z chodzeniem nadzór techniczny, bibliotekarz
średni 31-40 siedząca wymuszona, niepochylona lub nieznacznie pochylona obsługa komputera

Bibliografia

Autor: Małgorzata Harańczyk