Umowa międzynarodowa

Umowa międzynarodowa
Polecane artykuły

Umowa międzynarodowa – międzynarodowe porozumienie między podmiotami prawa międzynarodowego oraz państwami, zawarte w formie pisemnej, do którego jest stosowane prawo międzynarodowe. Jest ujęte w jednym lub kilku powiązanych dokumentach, niezależnie od ich konkretnej nazwy[1]. Nazwa umowy międzynarodowej zależy bezpośrednio od jej cech formalnoprawnych lub przedmiotu danej umowy. Nazw traktat, układ, karta, pakt i Memorandum of Understanding najczęściej używa się przy umowach politycznych zawartych na szczeblu głów państw[2]. Umowy międzynarodowe pomiędzy pozostałymi podmiotami prawa (np. organizacje międzynarodowe) najczęściej nazywane są porozumieniem lub protokołem.

Umowa międzynarodowa występuje jako obustronne oświadczenie woli organizacji lub innych podmiotów prawa międzynarodowego zawarte w uzgodnionej formie, która określa prawa i obowiązki każdego z podmiotów prawa i służy do wywołania ustalonych skutków prawnych[3]. Tylko umowy w formie pisemnej są objęte zakresem postanowień konwencji wiedeńskich. Umowy w innych formach przekazu podlegają uregulowaniom prawa zwyczajnego.

Zgodnie z ustawą o umowach międzynarodowych Art. 2, poz. 3: "związanie umową międzynarodową obejmuje wszelkie czynności przewidziane w prawie międzynarodowym, a w szczególności w Konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r. poz. 439), w wyniku których Rzeczpospolita Polska staje się stroną tej umowy[4]."

Rodzaje umów międzynarodowych

Odnosząc się do ilości uczestniczących podmiotów wyróżnia się umowy[5]:

  • Bilateralne – umowy między dwoma podmiotami prawa międzynarodowego;
  • Multilateralne – umowy wielostronne.

Ze względu na formę partycypacji występują umowy[6]:

  • Zamknięte – nie istnieje możliwości przystąpienia nowych podmiotów do umowy;
  • Warunkowo otwarte - jest wymagane spełnienie z góry określonych warunków lub wcześniejsza zgoda pozostałych stron umowy (kontrahentów);
  • Półotwarte – umowy, warunkiem przystąpienia do których jest posiadanie określonej właściwości;
  • Bezwarunkowo otwarte – zawiera dopuszczenie wejścia do umowy międzynarodowej w postaci klauzuli, która wymaga zatwierdzenia strony przyjmującej bez uzyskania zgody pozostałych kontrahentów.

Podmiot regulacji klasyfikuje umowy na[7]:

  • Gospodarcze – najczęściej umowy multilateralne dotyczące handlu i komunikacji międzynarodowej zawarte między państwami;
  • Polityczne – sojusznicze umowy międzypaństwowe i traktaty o przyjaźni;
  • Wojskowe;
  • Administracyjne – najczęściej umowy dotyczące pomocy prawnej;
  • Społeczne – umowy o współpracy w nauce, kulturze, edukacji i sztuce oraz ogólne umowy dotyczące ochrony praw człowieka.

Zawarcie umowy międzynarodowej

Postanowienia umowy międzynarodowej określają moment jej wejścia w życie. W przypadku gdy umowa nie określa daty lub nie przewiduje innej metody uzyskania ważności, zakłada się, że umowa będzie obowiązywać, gdy[8]:

  • wszystkie państwa uczestniczące wyrażą zgodę na związanie się z umową;
  • data wejścia umowy w życie jest z góry określona bezpośrednio w umowie.

Etapy zawarcia umowy są następujące[9]:

  1. Negocjacje – dotyczy sporządzenia i uwiarygodnienia tekstu umowy. Jest wymagana zgoda 2/3 państw uczestniczących;
  2. Tymczasowe przyjęcie tekstu - zwykle wprowadza się poprzez złożenie podpisów negocjatorów. Po przyjęciu tymczasowym nie można wprowadzić zmian do umowy;
  3. Ostateczne przyjęcie – zwykle uchwala się w procesie ratyfikacji. Jeżeli ratyfikacja nie jest wymagana, umowa wchodzi w życie z momentem jej podpisania;
  4. Wejście umowy międzynarodowej w życie – składa się z ogłoszenia umowy w dzienniku urzędowym i rejestracji w ONZ.

Sporządzenie umowy międzynarodowej

Sporządzenie i przygotowanie umowy międzynarodowej jest procesem czasochłonnym. Umowa musi zawierać następujące elementy<Kurczuk-Samodulska 2019, s. 13-24</ref>:

  1. Tytuł – opis przedmiotu regulacji i stron przyjmujących umowę;
  2. Preambuła – wstęp do umowy, zawierający przyczyny powstania dokumentu oraz określenie celów i zadań umowy;
  3. Część merytoryczna – składa się z materialno – i formalnoprawnych postanowień, opisuje konkretne zagadnienia umowy. Kończy się wprowadzonymi klauzulami dotyczącymi publikacji, ratyfikacji i wejścia umowy w życie. Na tym etapie określa się czas obowiązywania umowy;
  4. Data/Miejsce zawarcia umowy;
  5. Niezbędnie podpisy;
  6. Pieczęcie stron umowy.

Przypisy

  1. Nahlik 1971, s. 24
  2. Frankowska 2007, s.45
  3. Kwiecień 2000, s.66
  4. Dz. U. 2000 Nr 39, Art. 3
  5. Glahn van G. 2017, s. 74-75
  6. Formation of International Treaties 2007, s.2-8
  7. Wyrozumska 2006, s. 28-31
  8. Treaty Section of the Office of Legal Affairs, s.22
  9. Glahn van G. 2017, s. 82

Bibliografia

Autor: Viktoriia Prykhidko

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.