Wyzysk
Z Encyklopedia Zarządzania
Charakterystyka
Sytuacja potocznie zwana wyzyskiem uregulowana została w Księdze trzeciej – Zobowiązania, Tytule III – Ogólne przepisy o zobowiązaniach umownych a konkretnie w art. 388 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz. U. 1964r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) („K.c.”).
Zgodnie z powoływanym powyżej przepisem jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy. Uprawnienia te wygasają z upływem lat dwóch od dnia zawarcia umowy.
Funkcją art. 388 K.c. jest zrównoważenie wartości świadczeń każdej ze stron w razie wyzysku, stąd w nauce prawa wskazuje, że odnosi się on do umów wzajemnych.
Niniejsza konstrukcja prawna bazuje na dysproporcji wzajemnych świadczeń stron i łączy się z zasadą słuszności kontraktowej, która w omawianym przypadku przeważa nad zasadą pewności obrotu.
W literaturze przedmiotu wskazuje się, że dla oceny owej rażącej dysproporcji świadczeń właściwa jest chwila zawarcia umowy. Okoliczność, czy świadczenie przewyższa drugie świadczenie w sposób rażący stwierdzona zaś może zostać według kryteriów obiektywnych, w szczególności biorąc pod uwagę wartość rynkową.
Dla zaistnienia wyzysku konieczne jest także spełnienie przesłanki subiektywnej – podmiot wyzyskujący musi być świadom faktu, że strona wyzyskiwana godzi się na krzywdzące ją warunki transakcji ponieważ znajduje się w położeniu przymusowym, jest niedołężna lub też niedoświadczona.
Jeżeli spełnione zostaną powyższe przesłanki, w ciągu dwóch lat od zawarcia umowy strona wyzyskiwana może domagać się albo wyrównania swojej pozycji poprzez zwiększenie świadczenia kontrahenta czy też zmniejszenia świadczenia własnego, albo też może domagać się unieważnienia umowy, gdyby wcześniej wymienione rozwiązania okazały się nadmiernie utrudnione.
Bibliografia
- Cz. Żuławska, w: G. Bieniek (red.), Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom 1, Wyd. 7, Warszawa 2006.
- Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – część ogólna, 7 Wyd., Warszawa 2006.
Autor: Michał Chudykowski
|
Treść tego artykułu została w dużej części oparta na aktach prawnych. Artykuł ten nie jest jednak wykładnią prawa. Oznacza to, że możesz go wykorzystać dla uzyskania ogólnej wiedzy o funkcjonowaniu danego zjawiska w okresie, gdy obowiązywały te akty prawne. Nie możesz jednak powoływać się na ten artykuł w pracy czy przed sądem, ponieważ nie ma on żadnej mocy wiążącej. |
