Samorząd terytorialny: Różnice pomiędzy wersjami

m (Infobox update)
 
(Nie pokazano 15 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
{{Infobox
+
{{infobox4
|Concept={{PAGENAME}}
+
|list1=
|list1=<ul>
+
<ul>
<li>[[Administracja państwowa]]
+
<li>[[Starostwo powiatowe]]</li>
</ul>
+
<li>[[Administracja publiczna]]</li>
|list2=<ul>
+
<li>[[Zadanie publiczne]]</li>
<li>[[Starostwo powiatowe]]
+
<li>[[Zadania publiczne gminy]]</li>
<li>[[Urząd gminy]]
+
<li>[[Administracja]]</li>
</ul>
+
<li>[[Administracja samorządowa]]</li>
|list3=<ul>
+
<li>[[Formy organizacyjne jednostek samorządowych]]</li>
<li>[[Statut]]
+
<li>[[Prawo]]</li>
<li>[[Ustawa]]
+
<li>[[Sektor publiczny]]</li>
<li>[[Strategia]]
 
 
</ul>
 
</ul>
 
}}
 
}}
  
Jest wynikiem [[Decentralizacja|decentralizacji]] finansów publicznych do szczebla lokalnego, w wyniku której następują zmiany jakościowe chronione najwyższym aktem prawnym - Konstytucją. Jest podstawą formą organizacji władz lokalnych. W ogólnym znaczeniu, istotą samorządu jest powierzenie zarządu sprawami publicznymi samym zainteresowanym - czyli, z mocy prawa, odpowiednio zorganizowanemu zrzeszeniu [[obywatel]]i. W odniesieniu do samorządu terytorialnego polega to na utworzeniu i akceptacji przez państwo, [[autonomia|autonomicznego]] względem niego, systemu organów i [[wyposażenie]] ich w odpowiednie [[kompetencje]] władcze. Istotnym warunkiem powstania takich organów jest akceptacja przez państwo odrębności sfery interesów społeczności lokalnej i regionalnej, przy jednoczesnym istnieniu interesów całego [[Społeczeństwo|społeczeństwa]]. Ta odrębność interesów ma wyraz prawny, w postaci nadania związkom samorządowym [[Osobowość prawna|osobowości prawnej]] oraz ekonomicznej, w postaci ich uwłaszczenia. Samorząd terytorialny jest, zatem wyodrębnionym w strukturze państwa związkiem terytorialnej społeczności, powoływanym do samodzielnego wykonywania [[Administracja publiczna|administracji publicznej]], wyposażonym w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych nań zadań. Z faktu wyodrębnienia terytorialnych związków samorządowych wynika ich względna niezależność od innych części aparatu państwowego (organów rządowych), a w konsekwencji możliwość kształtowania własnej, wewnętrznej [[Organizacja|organizacji]], wybór organów przedstawicielskich oraz uprawnienia do stanowienia prawa miejscowego.  
+
 
 +
'''Samorząd terytorialny''' jest wynikiem [[Decentralizacja|decentralizacji]] finansów publicznych do szczebla lokalnego, w wyniku której następują zmiany jakościowe chronione najwyższym aktem prawnym - Konstytucją. Jest podstawą formą organizacji władz lokalnych. W ogólnym znaczeniu, istotą samorządu jest powierzenie zarządu sprawami publicznymi samym zainteresowanym - czyli, z mocy prawa, odpowiednio zorganizowanemu zrzeszeniu [[obywatel]]i. W odniesieniu do samorządu terytorialnego polega to na utworzeniu i akceptacji przez państwo, [[autonomia|autonomicznego]] względem niego, systemu organów i [[wyposażenie]] ich w odpowiednie [[kompetencje]] władcze. Istotnym warunkiem powstania takich organów jest akceptacja przez państwo odrębności sfery interesów społeczności lokalnej i regionalnej, przy jednoczesnym istnieniu interesów całego [[Społeczeństwo|społeczeństwa]]. Ta odrębność interesów ma wyraz prawny, w postaci nadania związkom samorządowym [[Osobowość prawna|osobowości prawnej]] oraz ekonomicznej, w postaci ich uwłaszczenia. Samorząd terytorialny jest, zatem wyodrębnionym w strukturze państwa związkiem terytorialnej społeczności, powoływanym do samodzielnego wykonywania [[Administracja publiczna|administracji publicznej]], wyposażonym w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych nań zadań. Z faktu wyodrębnienia terytorialnych związków samorządowych wynika ich względna niezależność od innych części aparatu państwowego (organów rządowych), a w konsekwencji możliwość kształtowania własnej, wewnętrznej [[Organizacja|organizacji]], wybór organów przedstawicielskich oraz uprawnienia do stanowienia prawa miejscowego.  
 +
 
<google>ban728t</google>
 
<google>ban728t</google>
 
+
 
==Definicje samorządu terytorialnego==
 
==Definicje samorządu terytorialnego==
 
Nie da się wskazać na jedną, dobrą i akceptowaną przez wszystkich definicję samorządu terytorialnego. Istnieje wiele określeń i różnią się one w szczegółach.
 
Nie da się wskazać na jedną, dobrą i akceptowaną przez wszystkich definicję samorządu terytorialnego. Istnieje wiele określeń i różnią się one w szczegółach.
Linia 25: Linia 26:
 
# Według Bohdana Wasiutyńskiego samorząd jest: wykonywaniem części administracji państwowej przez organizacje obdarzone osobowością prawną, działające we własnym imieniu z mocy przyznanego im prawa pod określonym nadzorem państwa.
 
# Według Bohdana Wasiutyńskiego samorząd jest: wykonywaniem części administracji państwowej przez organizacje obdarzone osobowością prawną, działające we własnym imieniu z mocy przyznanego im prawa pod określonym nadzorem państwa.
 
# Tadeusz Bigo przez pojęcie "samorząd terytorialny" rozumiał korporacje będące osobami prawnymi (podmiotami), zdecentralizowanymi i odrębnymi od państwa, powołane przez ustawy do wykonywania obowiązków i praw (publicznych) z zakresu administracji publicznej z wykorzystaniem władztwa administracyjnego.
 
# Tadeusz Bigo przez pojęcie "samorząd terytorialny" rozumiał korporacje będące osobami prawnymi (podmiotami), zdecentralizowanymi i odrębnymi od państwa, powołane przez ustawy do wykonywania obowiązków i praw (publicznych) z zakresu administracji publicznej z wykorzystaniem władztwa administracyjnego.
# Teresa Rabska, według niej: samorządem jest wyodrębniona grupa społeczna, określona przez prawo, której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do wykonywania zadań administracji państwowej, w granicach przez prawo określonych, w sposób samodzielny, w formach właściwych dla administracji państwowej , posiadająca własną organizację, ustaloną w przepisach prawnych, o charakterze przedstawicielskim, pozostającą pod kontrolą tej grupy społecznej, która ją wybrała. Organizacja samorządu zbudowana jest na zasadzie decentralizacji; działając na podstawie prawa pozostaje tylko pod nadzorem organów państwowych.
+
# Teresa Rabska, według niej: samorządem jest wyodrębniona grupa społeczna, określona przez prawo, której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do wykonywania zadań administracji państwowej, w granicach przez prawo określonych, w sposób samodzielny, w formach właściwych dla administracji państwowej, posiadająca własną organizację, ustaloną w przepisach prawnych, o charakterze przedstawicielskim, pozostającą pod kontrolą tej grupy społecznej, która ją wybrała. Organizacja samorządu zbudowana jest na zasadzie decentralizacji; działając na podstawie prawa pozostaje tylko pod nadzorem organów państwowych.
 
# Bogdan Dolnicki przyjmuje, że samorząd terytorialny jest to: jednostka o charakterze korporacyjnym, wyposażona w osobowość prawną o charakterze publicznym i prywatnym, wypełniająca poprzez wyłonienie w drodze wyborów organy zadania administracji publicznej na zasadach określomej prawnie niezależności i podlegająca przy tym nadzorowi państwowemu.  
 
# Bogdan Dolnicki przyjmuje, że samorząd terytorialny jest to: jednostka o charakterze korporacyjnym, wyposażona w osobowość prawną o charakterze publicznym i prywatnym, wypełniająca poprzez wyłonienie w drodze wyborów organy zadania administracji publicznej na zasadach określomej prawnie niezależności i podlegająca przy tym nadzorowi państwowemu.  
 
# W art. 3 ust. 1 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego (EKST), można znaleźć, że samorząd terytorialny oznacza: prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców." (Bandarzewski K. 2006, s. 22-24)
 
# W art. 3 ust. 1 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego (EKST), można znaleźć, że samorząd terytorialny oznacza: prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców." (Bandarzewski K. 2006, s. 22-24)
Linia 37: Linia 38:
 
==Zadania==
 
==Zadania==
 
W zakresie:
 
W zakresie:
* "Infrastruktury społecznej:
+
* Infrastruktury społecznej:
 
# [[Pomoc społeczna|pomoc społeczna]],
 
# [[Pomoc społeczna|pomoc społeczna]],
 
# zabiegi zapobiegające bezrobociu,
 
# zabiegi zapobiegające bezrobociu,
 
# dynamizacja lokalnego [[Rynek pracy|rynku pracy]],
 
# dynamizacja lokalnego [[Rynek pracy|rynku pracy]],
# polityka prorodzinna,
+
# polityka socjalna (prorodzinna),
 
# pomoc osobom niepełnosprawnym,
 
# pomoc osobom niepełnosprawnym,
 
# ochrona zdrowia (przeciwdziałanie alkoholizmowi, narkomanii i nikotynizmowi),  
 
# ochrona zdrowia (przeciwdziałanie alkoholizmowi, narkomanii i nikotynizmowi),  
*Infrastruktury technicznej:
+
* Infrastruktury technicznej:
# zaopatrzenie w wodę,
+
# dostarczanie wody,
 
# usuwanie ścieków komunalnych,  
 
# usuwanie ścieków komunalnych,  
 
# zaopatrzenie w energię elektryczną, cieplną oraz gaz,
 
# zaopatrzenie w energię elektryczną, cieplną oraz gaz,
 
# utrzymywanie porządku,
 
# utrzymywanie porządku,
# transport zbiorowy,
+
# transport publiczny,
 
# budowę, remont, utrzymanie i ochronę dróg oraz zarządzanie nimi,
 
# budowę, remont, utrzymanie i ochronę dróg oraz zarządzanie nimi,
 
* [[Ochrona środowiska|Ochrony środowiska]]:
 
* [[Ochrona środowiska|Ochrony środowiska]]:
# ochrony środowiska i przyrody,
+
# zabiegi związane z ochroną środowiska i przyrody,
 
# ochrona gospodarki wodnej, wodociągów i zaopatrzenia w wodę,
 
# ochrona gospodarki wodnej, wodociągów i zaopatrzenia w wodę,
 
# usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych
 
# usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych
Linia 60: Linia 61:
 
# zadania związane z sytuacjami kryzysowymi,
 
# zadania związane z sytuacjami kryzysowymi,
 
* Rozwoju regionalnego:
 
* Rozwoju regionalnego:
# zaspakajanie potrzeb zbiorowych społeczności." (Stahl M. 2010, s. 275-278)
+
# zaspakajanie potrzeb zbiorowych społeczności.
 
 
  
 
Władze samorządowe i publiczne tworzą [[system]] władzy i pewną kategorię własności w odniesieniu do otoczenia, z której wynikają ważne konsekwencje:
 
Władze samorządowe i publiczne tworzą [[system]] władzy i pewną kategorię własności w odniesieniu do otoczenia, z której wynikają ważne konsekwencje:
Linia 72: Linia 72:
 
==Bibliografia==
 
==Bibliografia==
 
* Bandarzewski K. (2006), ''Prawo samorządu terytorialnego w Polsce'', Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa
 
* Bandarzewski K. (2006), ''Prawo samorządu terytorialnego w Polsce'', Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa
* Konstytucja RP, rozdział VII
+
* [http://www.cossw.pl/file/redir.php?id=5603 Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.], Dz.U.1997.78.483 rozdział VII,
 
* Owsiak S. (2005), ''[[Finanse publiczne]] teoria i praktyka'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa,
 
* Owsiak S. (2005), ''[[Finanse publiczne]] teoria i praktyka'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa,
 
* Piasecki A. K. (2009), ''Samorząd terytorialny i wspólnoty lokalne'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa,
 
* Piasecki A. K. (2009), ''Samorząd terytorialny i wspólnoty lokalne'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa,
 
* Stahl M. (2010), ''Encyklopedia samorządu terytorialnego, część I Ustrój'', Wydawnictwo Difin, Warszawa,
 
* Stahl M. (2010), ''Encyklopedia samorządu terytorialnego, część I Ustrój'', Wydawnictwo Difin, Warszawa,
* Ustawa (10 maj 1990) [http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19900320191/U/D19900191Lj.pdf, "Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych"] "Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych", Warszawa
+
* [http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19900320191/U/D19900191Lj.pdf Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych], Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191.
  
 
{{a|Agata Migdał, Natalia Hulbój}}
 
{{a|Agata Migdał, Natalia Hulbój}}

Aktualna wersja na dzień 16:03, 8 sty 2019

Samorząd terytorialny
Polecane artykuły


Samorząd terytorialny jest wynikiem decentralizacji finansów publicznych do szczebla lokalnego, w wyniku której następują zmiany jakościowe chronione najwyższym aktem prawnym - Konstytucją. Jest podstawą formą organizacji władz lokalnych. W ogólnym znaczeniu, istotą samorządu jest powierzenie zarządu sprawami publicznymi samym zainteresowanym - czyli, z mocy prawa, odpowiednio zorganizowanemu zrzeszeniu obywateli. W odniesieniu do samorządu terytorialnego polega to na utworzeniu i akceptacji przez państwo, autonomicznego względem niego, systemu organów i wyposażenie ich w odpowiednie kompetencje władcze. Istotnym warunkiem powstania takich organów jest akceptacja przez państwo odrębności sfery interesów społeczności lokalnej i regionalnej, przy jednoczesnym istnieniu interesów całego społeczeństwa. Ta odrębność interesów ma wyraz prawny, w postaci nadania związkom samorządowym osobowości prawnej oraz ekonomicznej, w postaci ich uwłaszczenia. Samorząd terytorialny jest, zatem wyodrębnionym w strukturze państwa związkiem terytorialnej społeczności, powoływanym do samodzielnego wykonywania administracji publicznej, wyposażonym w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych nań zadań. Z faktu wyodrębnienia terytorialnych związków samorządowych wynika ich względna niezależność od innych części aparatu państwowego (organów rządowych), a w konsekwencji możliwość kształtowania własnej, wewnętrznej organizacji, wybór organów przedstawicielskich oraz uprawnienia do stanowienia prawa miejscowego.

Definicje samorządu terytorialnego

Nie da się wskazać na jedną, dobrą i akceptowaną przez wszystkich definicję samorządu terytorialnego. Istnieje wiele określeń i różnią się one w szczegółach.

W literaturze polskiej:

  1. "Zdaniem Jerzego Panejki: samorząd jest opartą na przepisach ustawy, zdecentralizowaną administracją państwową, wykonywaną przez lokalne organy, niepodległe hierarchicznie innym organom i samodzielnie w granicach ustawy i ogólnego porządku prawnego.
  2. Według Bohdana Wasiutyńskiego samorząd jest: wykonywaniem części administracji państwowej przez organizacje obdarzone osobowością prawną, działające we własnym imieniu z mocy przyznanego im prawa pod określonym nadzorem państwa.
  3. Tadeusz Bigo przez pojęcie "samorząd terytorialny" rozumiał korporacje będące osobami prawnymi (podmiotami), zdecentralizowanymi i odrębnymi od państwa, powołane przez ustawy do wykonywania obowiązków i praw (publicznych) z zakresu administracji publicznej z wykorzystaniem władztwa administracyjnego.
  4. Teresa Rabska, według niej: samorządem jest wyodrębniona grupa społeczna, określona przez prawo, której członkostwo powstaje z mocy prawa, powołana do wykonywania zadań administracji państwowej, w granicach przez prawo określonych, w sposób samodzielny, w formach właściwych dla administracji państwowej, posiadająca własną organizację, ustaloną w przepisach prawnych, o charakterze przedstawicielskim, pozostającą pod kontrolą tej grupy społecznej, która ją wybrała. Organizacja samorządu zbudowana jest na zasadzie decentralizacji; działając na podstawie prawa pozostaje tylko pod nadzorem organów państwowych.
  5. Bogdan Dolnicki przyjmuje, że samorząd terytorialny jest to: jednostka o charakterze korporacyjnym, wyposażona w osobowość prawną o charakterze publicznym i prywatnym, wypełniająca poprzez wyłonienie w drodze wyborów organy zadania administracji publicznej na zasadach określomej prawnie niezależności i podlegająca przy tym nadzorowi państwowemu.
  6. W art. 3 ust. 1 Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego (EKST), można znaleźć, że samorząd terytorialny oznacza: prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie ich mieszkańców." (Bandarzewski K. 2006, s. 22-24)

Misja

Misja samorządu terytorialnego jest tożsama z:

  • Realizacją idei samorządności, która wyzwala w społeczności zmiany w mentalności, polegające na utożsamianiu się społeczności z władzą samorządową. Jest to wynik demokratycznego trybu wyłaniającego odpowiednie organy integrujące społeczność terytorialną,
  • Aktywizacją społeczności terytorialnej, oznaczającą inspirację dla społeczności do działań na rzecz swojego lokalnego środowiska,
  • Racjonalizację działania władz publicznych, które muszą mieć na uwadze potrzeby społeczności, a których spełnienie jest ograniczone w możliwościach ich zaspokajania na szczeblu jednostek podziału terytorialnego.

Zadania

W zakresie:

  • Infrastruktury społecznej:
  1. pomoc społeczna,
  2. zabiegi zapobiegające bezrobociu,
  3. dynamizacja lokalnego rynku pracy,
  4. polityka socjalna (prorodzinna),
  5. pomoc osobom niepełnosprawnym,
  6. ochrona zdrowia (przeciwdziałanie alkoholizmowi, narkomanii i nikotynizmowi),
  • Infrastruktury technicznej:
  1. dostarczanie wody,
  2. usuwanie ścieków komunalnych,
  3. zaopatrzenie w energię elektryczną, cieplną oraz gaz,
  4. utrzymywanie porządku,
  5. transport publiczny,
  6. budowę, remont, utrzymanie i ochronę dróg oraz zarządzanie nimi,
  1. zabiegi związane z ochroną środowiska i przyrody,
  2. ochrona gospodarki wodnej, wodociągów i zaopatrzenia w wodę,
  3. usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych
  4. unieszkodliwianie odpadów komunalnych,
  • Porządku i bezpieczeństwa publicznego:
  1. zapobieganie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych,
  2. zadania związane z sytuacjami kryzysowymi,
  • Rozwoju regionalnego:
  1. zaspakajanie potrzeb zbiorowych społeczności.

Władze samorządowe i publiczne tworzą system władzy i pewną kategorię własności w odniesieniu do otoczenia, z której wynikają ważne konsekwencje:

  • Działalność władz musi być koordynowana względem gospodarstw domowych, oraz przedsiębiorstw
  • Wyżej wymieniona koordynacja musi dotyczyć sfery podatkowej i polityki wydatkowej
  • Odpowiedzialność za sprawy publiczne

W Polsce funkcjonują dwa rodzaje samorządu lokalnego (gmina i powiat), oraz samorząd województwa (samorząd regionalny). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej traktuje samorząd terytorialny jako element organizacji państwa, odrębny i niezależny od administracji rządowej.

Bibliografia

Autor: Agata Migdał, Natalia Hulbój

Uwaga.png

Treść tego artykułu została oparta na aktach prawnych.

Zwróć uwagę, że niektóre akty prawne mogły ulec zmianie od czasu publikacji tego tekstu.