Just in time: Różnice pomiędzy wersjami

(Działania)
m (Infobox update)
 
(Nie pokazano 12 wersji utworzonych przez 4 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
 +
{{infobox4
 +
|list1=
 +
<ul>
 +
<li>[[Lean manufacturing]]</li>
 +
<li>[[Lean production]]</li>
 +
<li>[[System produkcyjny Toyoty]]</li>
 +
<li>[[Lean Six Sigma]]</li>
 +
<li>[[Lean management]]</li>
 +
<li>[[Zarządzanie przez jakość]]</li>
 +
<li>[[Metoda 5S]]</li>
 +
<li>[[Istota zarządzania przez jakość]]</li>
 +
<li>[[Sterowanie jakością]]</li>
 +
</ul>
 +
}}
  
==Charakterystyka==
+
'''Just In Time (JIT)''' [''dostawa na czas''] - jedna z technik stosowana w [[Zarządzanie|zarządzaniu]] przez [[jakość]] dotycząca [[Produkcja|produkcji]]. Obejmuje całkowite wyeliminowanie marnotrawstwa, poprzez dostarczanie każdemu [[Proces produkcji|procesowi produkcyjnemu]] wszystkich potrzebnych elementów w wymaganym momencie i wymaganej ilości. Główną korzyścią związaną z JIT jest zredukowanie czasu realizacji do minimum, co przynosi istotne oszczędności związane z redukcją [[Zapasy|zapasów]].
'''Just In Time (JIT)''' [''dostawa na czas''] - jedna z technik stosowana w [[Zarządzanie|zarządzaniu]] przez [[Jakość|jakość]] dotycząca [[Produkcja|produkcji]]. Obejmuje całkowite wyeliminowanie marnotrawstwa, poprzez dostarczanie każdemu [[Proces produkcji|procesowi produkcyjnemu]] wszystkich potrzebnych elementów w wymaganym momencie i wymaganej ilości. Główną korzyścią związaną z JIT jest zredukowanie czasu realizacji do minimum, co przynosi istotne oszczędności związane z redukcją [[Zapasy|zapasów]].
 
  
Skuteczność wdrażania metody JIT zależy od znalezienia równowagi pomiędzy elastycznością [[Dostawca|dostawców]] a stałością [[Użytkownik|użytkowników]], przy właściwym zaangażowaniu [[Kierownik|kierownictwa]], [[Pracownik|pracowników]] oraz wykorzystaniu zalet [[Praca zespołowa|pracy zespołowej]].
+
Skuteczność wdrażania metody JIT zależy od znalezienia równowagi pomiędzy elastycznością [[Dostawca|dostawców]] a stałością [[użytkownik]]ów, przy właściwym zaangażowaniu [[Kierownik|kierownictwa]], [[pracownik]]ów oraz wykorzystaniu zalet [[Praca zespołowa|pracy zespołowej]].
  
 
==Geneza==
 
==Geneza==
Za twórcę metody just in time uznawany jest Taiichi Ohno, który rozwijał swoją koncepcję w oparciu o przesłanki występujące w systemie Forda oraz amerykańskiej branży handlu detalicznego (J. Morris, B. Wilkinson 1995, s. 722). Została ona po raz pierwszy zastosowana przez '''Kiichiro Toyodę''' w zakładach Toyoty w latach 50-tych, a wdrożenie we wszystkich oddziałach [[Koncern|koncernu]] zakończyło się w 1962. Następnie była stopniowo zalecana dostawcom. Metoda zakłada organizację produkcji na zasadzie ciągnienia surowców i półproduktów z wcześniejszych ogniw procesu, co umożliwia minimalizację zapasów.
+
Za twórcę metody just in time uznawany jest Taiichi Ohno, który rozwijał swoją koncepcję w oparciu o przesłanki występujące w systemie Forda oraz amerykańskiej branży handlu detalicznego (J. Morris, B. Wilkinson 1995, s. 722). Została ona po raz pierwszy zastosowana przez '''Kiichiro Toyodę''' w zakładach Toyoty w latach 50-tych, a wdrożenie we wszystkich oddziałach [[koncern]]u zakończyło się w 1962. Następnie była stopniowo zalecana dostawcom. Metoda zakłada organizację produkcji na zasadzie ciągnienia surowców i półproduktów z wcześniejszych ogniw procesu, co umożliwia minimalizację zapasów.
 +
W czasie kiedy firmy skupiały się na rozwoju sprzedaży Ohno twierdził,że uzyska nad nimi przewagę stosując dla Toyoty system just-in-time w produkcji. Ohno uważał, że doskonalenie nie kończy się nigdy, w związku z tym, przez wiele lat nie zapisywał nic na temat swojej koncepcji, aby nie dopuścić w ten sposób do zatrzymania procesu na określonym etapie. Według niego "system just-in-time sprawia, że  fabryka  staje  się  dla  firmy  tym,  czym  ciało  jest  dla  człowieka".
  
 +
Just In time, który zakłada dostawę podzespołów dokładnie w takim czasie, w którym są potrzebne, na przestrzeni czasu rozwinął się do jeszcze precyzyjniejszych dostaw, o czasie, który odpowiada sprecyzowanym potrzebom produkcyjnym linii montażowej – Just In Sequence, tj. dokładnie na sekwencję linii produkcyjnej.
 +
Obie koncepcje, Just-In-time oraz Just-In-sequence, powodują znaczne skrócenie cyklu dostaw. Ponadto, dzięki swojej skuteczności budują silną pozycję wśród zaawansowanych, dokładnie rozplanowanych, a co najważniejsze efektywnych operacji logistycznych.
 +
 
 +
<google>ban728t</google>
 +
 
==Działania==
 
==Działania==
  
Linia 15: Linia 34:
 
* tworzenie małych gniazd produkcyjnych,
 
* tworzenie małych gniazd produkcyjnych,
 
* minimalizacja czasu przezbrajania maszyn,
 
* minimalizacja czasu przezbrajania maszyn,
* daleko posunięta [[Standaryzacja|standaryzacja]] wyrobów i procesów,
+
* daleko posunięta [[standaryzacja]] wyrobów i procesów,
 
* stałe podnoszenie [[Kwalifikacje|kwalifikacji]] pracowników,
 
* stałe podnoszenie [[Kwalifikacje|kwalifikacji]] pracowników,
 
* eliminacja pół odkładczych,
 
* eliminacja pół odkładczych,
Linia 24: Linia 43:
  
 
Koncepcja JIT została przeniesiona do [[Przedsiębiorstwo|przedsiębiorstw]] amerykańskich i europejskich. Wieloletnie badania prowadzone przez szereg naukowców wykazały, że w dużej części organizacji, nawet po wielu latach od wdrożenia, nie udało się uzyskać tak dobrych wyników, jak w firmach japońskich. Największe braki dotyczyły (Morris J., Wilkinson B. 1995, s. 722):  
 
Koncepcja JIT została przeniesiona do [[Przedsiębiorstwo|przedsiębiorstw]] amerykańskich i europejskich. Wieloletnie badania prowadzone przez szereg naukowców wykazały, że w dużej części organizacji, nawet po wielu latach od wdrożenia, nie udało się uzyskać tak dobrych wyników, jak w firmach japońskich. Największe braki dotyczyły (Morris J., Wilkinson B. 1995, s. 722):  
* znacznego ograniczenia autonomii decyzyjnej postulowanej w JIT przez stosowanie norm i instrukcji oraz zwiększające się zależności pomiędzy ogniwami procesu produkcyjnego w wyniku likwidacji pól odkładczych,  
+
* znacznego ograniczenia [[autonomia|autonomii decyzyjnej]] postulowanej w JIT przez stosowanie norm i instrukcji oraz zwiększające się zależności pomiędzy ogniwami procesu produkcyjnego w wyniku likwidacji pól odkładczych,  
 
* braku chęci wykorzystywania przez autonomiczne zespoły swoich praw do organizacji pracy,  
 
* braku chęci wykorzystywania przez autonomiczne zespoły swoich praw do organizacji pracy,  
 
* znacznie mniejszych efektów eliminacji marnotrawstwa,  
 
* znacznie mniejszych efektów eliminacji marnotrawstwa,  
Linia 31: Linia 50:
 
Przyczyn takiego stanu rzeczy upatruje się w odmiennej kulturze i sposobie organizacji [[Gospodarka|gospodarki]]. W Japonii ponad większością organizacji gospodarczych stoją keiretsu - wielkie organizacje skupiające przedsiębiorstwa i banki. W ich ramach dokonywana jest wymiana doświadczeń, wiedzy, [[Technologia|technologii]], co ma skutkować lepszą współpracą i zrozumieniem pomiędzy kontrahentami. W takich warunkach znacznie łatwiej jest budować długotrwałe korzystne stosunki z dostawcami, czy synchronizować produkcję (R. L. Cutts 1992, s. 48 i nast.).  
 
Przyczyn takiego stanu rzeczy upatruje się w odmiennej kulturze i sposobie organizacji [[Gospodarka|gospodarki]]. W Japonii ponad większością organizacji gospodarczych stoją keiretsu - wielkie organizacje skupiające przedsiębiorstwa i banki. W ich ramach dokonywana jest wymiana doświadczeń, wiedzy, [[Technologia|technologii]], co ma skutkować lepszą współpracą i zrozumieniem pomiędzy kontrahentami. W takich warunkach znacznie łatwiej jest budować długotrwałe korzystne stosunki z dostawcami, czy synchronizować produkcję (R. L. Cutts 1992, s. 48 i nast.).  
  
Również sposób [[Zarządzanie personelem|zarządzania personelem]] ma wpływ na efekty działania JIT. W Japonii obowiązuje tradycja zatrudnienia niektórych pracowników w jednym zakładzie od zakończenia okresu edukacji aż do[[Emerytura| emerytury]]. [[Związki zawodowe]] dbają nie tylko o interes swoich członków, ale także przedsiębiorstwa i całej gospodarki. Relacje między pracownikami a przełożonymi oparte są na konfucjańskich zasadach odpowiedzialności, lojalności, zaufania i harmonii. Płace powiązane są z kwalifikacjami pracowników oraz stażem pracy w organizacji, a mniej z pozycją w hierarchii. Wzorce obecne w systemie edukacyjnym w Japonii sprzyjają kultywowaniu tradycji pracy grupowej, co także przekłada się później na znacznie większą akceptację dla wykazywania osiągnięć grupy, a nie jednostki (T. Tachibanaki 1982, s. 447). Europejski i amerykański styl zarządzania personelem uwzględnia zupełnie inne preferencje pracowników, którzy indywidualnie dążą do awansu i wiele razy w ciągu życia zmieniają pracę.
+
Również sposób [[Zarządzanie personelem|zarządzania personelem]] ma wpływ na efekty działania JIT. W Japonii obowiązuje tradycja zatrudnienia niektórych pracowników w jednym zakładzie od zakończenia okresu edukacji aż do[[Emerytura|emerytury]]. [[Związki zawodowe]] dbają nie tylko o interes swoich członków, ale także przedsiębiorstwa i całej gospodarki. Relacje między pracownikami a przełożonymi oparte są na konfucjańskich zasadach odpowiedzialności, lojalności, zaufania i harmonii. Płace powiązane są z kwalifikacjami pracowników oraz stażem pracy w organizacji, a mniej z pozycją w hierarchii. Wzorce obecne w systemie edukacyjnym w Japonii sprzyjają kultywowaniu tradycji pracy grupowej, co także przekłada się później na znacznie większą akceptację dla wykazywania osiągnięć grupy, a nie jednostki (T. Tachibanaki 1982, s. 447). Europejski i amerykański styl zarządzania personelem uwzględnia zupełnie inne preferencje pracowników, którzy indywidualnie dążą do awansu i wiele razy w ciągu życia zmieniają pracę.
 
Szybki rozwój technologii informatycznych pozwolił na opracowanie nowych metod planowania i sterowania produkcją, takich jak [[MRP]]. Wdrożenie ich jest znacznie szybsze niż pełna implementacja just in time, a w krótkim okresie daje podobne efekty. Nawet w Japonii wiele przedsiębiorstw odchodzi od JIT na rzecz MRP, szczególnie tam, gdzie występują bardzo złożone produkty i procesy wytwórcze. Porównanie obu koncepcji w [[Długi okres|długim okresie]] może jednak wskazać na przewagę koncepcji japońskiej, ze względu na obecność w niej ciągłego doskonalenia każdego elementu procesu produkcyjnego, podczas gdy w MRP ono nie występuje (J. Witkowski 1998, s. 52).  
 
Szybki rozwój technologii informatycznych pozwolił na opracowanie nowych metod planowania i sterowania produkcją, takich jak [[MRP]]. Wdrożenie ich jest znacznie szybsze niż pełna implementacja just in time, a w krótkim okresie daje podobne efekty. Nawet w Japonii wiele przedsiębiorstw odchodzi od JIT na rzecz MRP, szczególnie tam, gdzie występują bardzo złożone produkty i procesy wytwórcze. Porównanie obu koncepcji w [[Długi okres|długim okresie]] może jednak wskazać na przewagę koncepcji japońskiej, ze względu na obecność w niej ciągłego doskonalenia każdego elementu procesu produkcyjnego, podczas gdy w MRP ono nie występuje (J. Witkowski 1998, s. 52).  
 
<google>ban728t</google>
 
  
 
==Zasady realizacji koncepcji Just in time==  
 
==Zasady realizacji koncepcji Just in time==  
Wyróżnić można następujące zasady funkcjonowania JIT w organizacji (R.T. Greene, 1993):
+
Wyróżnić można następujące zasady funkcjonowania JIT w [[Organizacja|organizacji]] (R.T. Greene, 1993):
* Każdy proces jest dostawcą innego procesu; każdy proces jest klientem innego procesu;
+
* Każdy proces jest dostawcą innego procesu; każdy proces jest [[klient]]em innego procesu,
* Kierownictwo nie powinno wywierać nacisku na produkcję; prowadzone działania powinny być nastawione na wspieranie rozwoju oraz stymulowanie procesu wytwórczego;
+
* Kierownictwo nie powinno wywierać nacisku na produkcję; prowadzone działania powinny być nastawione na wspieranie rozwoju oraz stymulowanie procesu wytwórczego,
* Indywidualne potrzeby klientów powinny być zaspokajane w drodze produkcji masowej;
+
* Indywidualne potrzeby klientów powinny być zaspokajane w drodze [[Produkcja masowa|produkcji masowej]],
 
* Proces produkcji musi być wolny od defektów:
 
* Proces produkcji musi być wolny od defektów:
* Wymiana produktów, usług i informacji wewnątrz przedsiębiorstwa oraz z kooperantami zewnętrznymi powinna być realizowana w możliwie najkrótszym czasie;
+
* Wymiana produktów, usług i informacji wewnątrz przedsiębiorstwa oraz z kooperantami zewnętrznymi powinna być realizowana w możliwie najkrótszym czasie,
* Informacje dotyczące decyzji kierownictwa, rozmiarów i wyników produkcji, stanu magazynowego itd. powinny być wyraźnie i jasno przedstawiane;
+
* Informacje dotyczące decyzji kierownictwa, rozmiarów i wyników produkcji, stanu magazynowego itd. powinny być wyraźnie i jasno przedstawiane,
* Do przedsiębiorstwa należy dostarczać tylko to, co jest potrzebne, wtedy, kiedy jest potrzebne i dokładnie tam gdzie jest potrzebne;
+
* Do przedsiębiorstwa należy dostarczać tylko to, co jest potrzebne, wtedy, kiedy jest potrzebne i dokładnie tam gdzie jest potrzebne,
* Transport powinien być przystosowany do dostaw i rozładunku bezpośrednio na linię produkcyjną;
+
*[[Transport]] powinien być przystosowany do dostaw i rozładunku bezpośrednio na linię produkcyjną,
* Dla zapewnienia uniwersalności działań komórek roboczych tworzący je pracownicy powinni być przeszkoleni w wielu dziedzinach;
+
* Dla zapewnienia uniwersalności działań komórek roboczych tworzący je pracownicy powinni być przeszkoleni w wielu dziedzinach,
* Przedsiębiorstwo powinno dążyć do ciągłej redukcji kosztów produkcji;
+
* Przedsiębiorstwo powinno dążyć do ciągłej redukcji [[koszt]]ów produkcji,
* Dostawcy muszą być włączeni do projektowania produktu i procesu;
+
* Dostawcy muszą być włączeni do projektowania produktu i procesu,
* Wskazane jest podejmowanie długoterminowych wspólnych inwestycji z dostawcami;
+
* Wskazane jest podejmowanie długoterminowych wspólnych inwestycji z dostawcami,
* Zalecane jest ciągłe przenoszenie nowych technologii do dostawców;
+
* Zalecane jest ciągłe przenoszenie nowych technologii do dostawców,
* Ekspedycja zamawianych przez odbiorców towarów powinna dokonywać się z ominięciem wcześniejszego magazynowania;
+
* Ekspedycja zamawianych przez odbiorców towarów powinna dokonywać się z ominięciem wcześniejszego [[Magazynowanie|magazynowania]],
* Każdy robotnik może zatrzymać linię produkcyjną powodując, że powstały problem zostanie usunięty niezwłocznie i na miejscu;
+
* Każdy robotnik może zatrzymać linię produkcyjną powodując, że powstały problem zostanie usunięty niezwłocznie i na miejscu,
* Przeprowadzane przez kierownictwo inspekcje nowych stanowisk pracy powinny być wykonywanie ze szczególną dokładnością; kontrole powinny mieć na celu wspieranie działań ulepszających miejsce i zakres wykonywanych prac;
+
* Przeprowadzane przez kierownictwo inspekcje nowych stanowisk pracy powinny być wykonywanie ze szczególną dokładnością; kontrole powinny mieć na celu wspieranie działań ulepszających miejsce i zakres wykonywanych prac,
* Działania eliminujące przesunięcia pracowników, błędy, przemęczenie oraz stres powinny być podejmowane w sposób kreatywny;
+
* Działania eliminujące przesunięcia pracowników, błędy, przemęczenie oraz [[stres]] powinny być podejmowane w sposób kreatywny,
* Zakupów należy dokonywać uwzględniając jakość, nie cenę, ograniczać liczbę dostawców do minimum, zawierać z dostawcami długoterminowe kontrakty.
+
* Zakupów należy dokonywać uwzględniając jakość, nie [[Cena|cenę]], ograniczać liczbę dostawców do minimum, zawierać z dostawcami długoterminowe [[kontrakt]]y.
  
 
Przedstawione powyżej zasady JIT uznawane są za warunki precyzyjnego i natychmiastowego realizowania potrzeb klienta przy minimalnej ilości strat.
 
Przedstawione powyżej zasady JIT uznawane są za warunki precyzyjnego i natychmiastowego realizowania potrzeb klienta przy minimalnej ilości strat.
  
 
Wprowadzenie programu JIT wymaga budowania długoterminowych związków producent-dostawca zmierzających do ograniczenia liczby tych ostatnich. Korzystanie z jednego pełnego źródła dostaw określonego komponentu gwarantuje możliwość realizacji małych zamówień w krótkich odstępach czasu.
 
Wprowadzenie programu JIT wymaga budowania długoterminowych związków producent-dostawca zmierzających do ograniczenia liczby tych ostatnich. Korzystanie z jednego pełnego źródła dostaw określonego komponentu gwarantuje możliwość realizacji małych zamówień w krótkich odstępach czasu.
 +
 +
==Cele==
 +
Podstawowe cele systemu Just-in-time, to:
 +
* - osiągnięcie jak najwyższej satysfakcji klienta
 +
* - nieustanne doskonalenie łańcucha dostaw
 +
* - redukcja kosztów
 +
* - poprawa terminowości dostaw
 +
* - poprawa jakości dostaw
 +
 +
==Skutki wdrożenia==
 +
Just-in-Time nie jest jednak strategią, którą  można wdrożyć „ot tak”. System ten wymaga odpowiednich prac przygotowawczych, przed jego wdrożeniem. Może bowiem spotkać się z oporem pracowników, a także komplikacjami ze strony dostawców. Ponadto może spowodować problemy w systemie zarządzania  i kontroli zapasów.
 +
Jakkolwiek jednak komplikuje to na określony czas funkcjonowanie firmy,  pokonanie trudności związanych z wdrożeniem systemu JIT, równa się z uzyskaniem szeregu korzyści. Do takich zalet możemy zaliczyć zmniejszenie poziomu zapasów, obniżenie nakładów, poprawę jakości produktów i zminimalizowanie kosztów związanych z ich kontrolą, wyższy standard usług świadczonych klientom,  brak konieczności organizowania i utrzymywania magazynów, zmniejszenie ilości czasu w cyklu realizacji zamówień, wzrost potencjału pracowników oraz ich rozwój, a także maksymalizacja efektywności produkcji.
  
  
 
==Bibliografia==
 
==Bibliografia==
* Morris J., Wilkinson B., The transfer of japanese management to alien institutional environments,  
+
* Greene R.T. (1993). ''Global Quality: a synthesis of the world's management methods'', Milwaukee
Journal of Management Studies, listopad 6/1995, Blackwell Publishing, Oxford 1995
+
* Grzechca W. (2012). [http://www.logistyka.net.pl/bank-wiedzy/logistyka/item/download/77636_3b5794e4f4967036dec6738a66730f0a Strategia Just in Time w problemie balansowania linii montażowej],"Logistyka - nauka", nr 627
* Tachibanaki T., Further results on japanese wage differentials: nenko wages, hierarchical position, bonuses, and working hours, International Economic Review, June 2/82, Blackwell Publishing, Oxford 1982
+
* Kubik S. (2008). "Toyota Production System. Beyond Large-Scale Production", Wyd. ProdPress.com, Wrocław, nr XI
* Witkowski J., Logistyka firm japońskich, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 1998
+
* Lock D. (red.) (2002). ''Podręcznik zarządzania jakością'', Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, s. 381-382
* Greene R.T., ''Global Quality: a synthesis of the world's management methods'', Milwaukee 1993
+
* Lorenc A., Szkoda M. (2015). [http://m8.mech.pk.edu.pl/~szkoda/pdf/86.Lorenc_Szkoda_Zastosowanie_systemu.pdf Zastosowanie systemu SAP ERP do obsługi dostaw Just-in-Time oraz Just-in-Sequence w branży motoryzacyjnej], "Logistyka - nauka", nr 2881
* Lock D. (red.), ''Podręcznik zarządzania jakością'', Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, s.381-382
+
* Morris J., Wilkinson B. (1995). The transfer of japanese management to alien institutional environments, Journal of Management Studies, listopad 6/1995, Blackwell Publishing, Oxford
* Muhlemann A.P. (i in.), ''Zarządzanie. Produkcja i usługi.'', Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1995, s.454
+
* Muhlemann A.P. (i in.) (1995). ''Zarządzanie. Produkcja i usługi.'', Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, s. 454
 +
* Tachibanaki T. (1982). Further results on japanese wage differentials: nenko wages, hierarchical position, bonuses, and working hours, International Economic Review, June 2/82, Blackwell Publishing, Oxford
 +
* Witkowski J. (1998). Logistyka firm japońskich, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław  
 +
 
 +
 
  
<p align=right>'''Autor:''' Sławomir Wawak, Jakub Przybek</p>
+
{{a|Sławomir Wawak, Jakub Przybek, Justyna Pasik}}
  
 
[[Kategoria:Metody i techniki]]
 
[[Kategoria:Metody i techniki]]
 
[[Kategoria:Zarządzanie produkcją]]
 
[[Kategoria:Zarządzanie produkcją]]
 
[[en:Just in time]]
 
[[en:Just in time]]

Aktualna wersja na dzień 16:12, 8 sty 2019

Just in time
Polecane artykuły

Just In Time (JIT) [dostawa na czas] - jedna z technik stosowana w zarządzaniu przez jakość dotycząca produkcji. Obejmuje całkowite wyeliminowanie marnotrawstwa, poprzez dostarczanie każdemu procesowi produkcyjnemu wszystkich potrzebnych elementów w wymaganym momencie i wymaganej ilości. Główną korzyścią związaną z JIT jest zredukowanie czasu realizacji do minimum, co przynosi istotne oszczędności związane z redukcją zapasów.

Skuteczność wdrażania metody JIT zależy od znalezienia równowagi pomiędzy elastycznością dostawców a stałością użytkowników, przy właściwym zaangażowaniu kierownictwa, pracowników oraz wykorzystaniu zalet pracy zespołowej.

Geneza

Za twórcę metody just in time uznawany jest Taiichi Ohno, który rozwijał swoją koncepcję w oparciu o przesłanki występujące w systemie Forda oraz amerykańskiej branży handlu detalicznego (J. Morris, B. Wilkinson 1995, s. 722). Została ona po raz pierwszy zastosowana przez Kiichiro Toyodę w zakładach Toyoty w latach 50-tych, a wdrożenie we wszystkich oddziałach koncernu zakończyło się w 1962. Następnie była stopniowo zalecana dostawcom. Metoda zakłada organizację produkcji na zasadzie ciągnienia surowców i półproduktów z wcześniejszych ogniw procesu, co umożliwia minimalizację zapasów. W czasie kiedy firmy skupiały się na rozwoju sprzedaży Ohno twierdził,że uzyska nad nimi przewagę stosując dla Toyoty system just-in-time w produkcji. Ohno uważał, że doskonalenie nie kończy się nigdy, w związku z tym, przez wiele lat nie zapisywał nic na temat swojej koncepcji, aby nie dopuścić w ten sposób do zatrzymania procesu na określonym etapie. Według niego "system just-in-time sprawia, że fabryka staje się dla firmy tym, czym ciało jest dla człowieka".

Just In time, który zakłada dostawę podzespołów dokładnie w takim czasie, w którym są potrzebne, na przestrzeni czasu rozwinął się do jeszcze precyzyjniejszych dostaw, o czasie, który odpowiada sprecyzowanym potrzebom produkcyjnym linii montażowej – Just In Sequence, tj. dokładnie na sekwencję linii produkcyjnej. Obie koncepcje, Just-In-time oraz Just-In-sequence, powodują znaczne skrócenie cyklu dostaw. Ponadto, dzięki swojej skuteczności budują silną pozycję wśród zaawansowanych, dokładnie rozplanowanych, a co najważniejsze efektywnych operacji logistycznych.

Działania

Dla zapewnienia płynności przepływu materiałów stosowane są podstawowe działania (J. Witkowski 1998, s. 49):

  • organizacja przestrzeni produkcyjnej w taki sposób, aby skrócić do minimum odległości pomiędzy ogniwami procesu,
  • realizacja wyrobu z wykorzystaniem najbardziej efektywnych narzędzi, niezależnie od ich poziomu zaawansowania technologicznego,
  • tworzenie małych gniazd produkcyjnych,
  • minimalizacja czasu przezbrajania maszyn,
  • daleko posunięta standaryzacja wyrobów i procesów,
  • stałe podnoszenie kwalifikacji pracowników,
  • eliminacja pół odkładczych,
  • lokalizacja dostawców w pobliżu zakładu,
  • usprawnienie przepływu informacji.

Pełną funkcjonalność JIT może osiągnąć przy wykorzystaniu metod pomocniczych, jak Total Productive Maintenance, 5xS oraz QFD.

Koncepcja JIT została przeniesiona do przedsiębiorstw amerykańskich i europejskich. Wieloletnie badania prowadzone przez szereg naukowców wykazały, że w dużej części organizacji, nawet po wielu latach od wdrożenia, nie udało się uzyskać tak dobrych wyników, jak w firmach japońskich. Największe braki dotyczyły (Morris J., Wilkinson B. 1995, s. 722):

  • znacznego ograniczenia autonomii decyzyjnej postulowanej w JIT przez stosowanie norm i instrukcji oraz zwiększające się zależności pomiędzy ogniwami procesu produkcyjnego w wyniku likwidacji pól odkładczych,
  • braku chęci wykorzystywania przez autonomiczne zespoły swoich praw do organizacji pracy,
  • znacznie mniejszych efektów eliminacji marnotrawstwa,
  • niższej dyscypliny pracy.

Przyczyn takiego stanu rzeczy upatruje się w odmiennej kulturze i sposobie organizacji gospodarki. W Japonii ponad większością organizacji gospodarczych stoją keiretsu - wielkie organizacje skupiające przedsiębiorstwa i banki. W ich ramach dokonywana jest wymiana doświadczeń, wiedzy, technologii, co ma skutkować lepszą współpracą i zrozumieniem pomiędzy kontrahentami. W takich warunkach znacznie łatwiej jest budować długotrwałe korzystne stosunki z dostawcami, czy synchronizować produkcję (R. L. Cutts 1992, s. 48 i nast.).

Również sposób zarządzania personelem ma wpływ na efekty działania JIT. W Japonii obowiązuje tradycja zatrudnienia niektórych pracowników w jednym zakładzie od zakończenia okresu edukacji aż doemerytury. Związki zawodowe dbają nie tylko o interes swoich członków, ale także przedsiębiorstwa i całej gospodarki. Relacje między pracownikami a przełożonymi oparte są na konfucjańskich zasadach odpowiedzialności, lojalności, zaufania i harmonii. Płace powiązane są z kwalifikacjami pracowników oraz stażem pracy w organizacji, a mniej z pozycją w hierarchii. Wzorce obecne w systemie edukacyjnym w Japonii sprzyjają kultywowaniu tradycji pracy grupowej, co także przekłada się później na znacznie większą akceptację dla wykazywania osiągnięć grupy, a nie jednostki (T. Tachibanaki 1982, s. 447). Europejski i amerykański styl zarządzania personelem uwzględnia zupełnie inne preferencje pracowników, którzy indywidualnie dążą do awansu i wiele razy w ciągu życia zmieniają pracę. Szybki rozwój technologii informatycznych pozwolił na opracowanie nowych metod planowania i sterowania produkcją, takich jak MRP. Wdrożenie ich jest znacznie szybsze niż pełna implementacja just in time, a w krótkim okresie daje podobne efekty. Nawet w Japonii wiele przedsiębiorstw odchodzi od JIT na rzecz MRP, szczególnie tam, gdzie występują bardzo złożone produkty i procesy wytwórcze. Porównanie obu koncepcji w długim okresie może jednak wskazać na przewagę koncepcji japońskiej, ze względu na obecność w niej ciągłego doskonalenia każdego elementu procesu produkcyjnego, podczas gdy w MRP ono nie występuje (J. Witkowski 1998, s. 52).

Zasady realizacji koncepcji Just in time

Wyróżnić można następujące zasady funkcjonowania JIT w organizacji (R.T. Greene, 1993):

  • Każdy proces jest dostawcą innego procesu; każdy proces jest klientem innego procesu,
  • Kierownictwo nie powinno wywierać nacisku na produkcję; prowadzone działania powinny być nastawione na wspieranie rozwoju oraz stymulowanie procesu wytwórczego,
  • Indywidualne potrzeby klientów powinny być zaspokajane w drodze produkcji masowej,
  • Proces produkcji musi być wolny od defektów:
  • Wymiana produktów, usług i informacji wewnątrz przedsiębiorstwa oraz z kooperantami zewnętrznymi powinna być realizowana w możliwie najkrótszym czasie,
  • Informacje dotyczące decyzji kierownictwa, rozmiarów i wyników produkcji, stanu magazynowego itd. powinny być wyraźnie i jasno przedstawiane,
  • Do przedsiębiorstwa należy dostarczać tylko to, co jest potrzebne, wtedy, kiedy jest potrzebne i dokładnie tam gdzie jest potrzebne,
  • Transport powinien być przystosowany do dostaw i rozładunku bezpośrednio na linię produkcyjną,
  • Dla zapewnienia uniwersalności działań komórek roboczych tworzący je pracownicy powinni być przeszkoleni w wielu dziedzinach,
  • Przedsiębiorstwo powinno dążyć do ciągłej redukcji kosztów produkcji,
  • Dostawcy muszą być włączeni do projektowania produktu i procesu,
  • Wskazane jest podejmowanie długoterminowych wspólnych inwestycji z dostawcami,
  • Zalecane jest ciągłe przenoszenie nowych technologii do dostawców,
  • Ekspedycja zamawianych przez odbiorców towarów powinna dokonywać się z ominięciem wcześniejszego magazynowania,
  • Każdy robotnik może zatrzymać linię produkcyjną powodując, że powstały problem zostanie usunięty niezwłocznie i na miejscu,
  • Przeprowadzane przez kierownictwo inspekcje nowych stanowisk pracy powinny być wykonywanie ze szczególną dokładnością; kontrole powinny mieć na celu wspieranie działań ulepszających miejsce i zakres wykonywanych prac,
  • Działania eliminujące przesunięcia pracowników, błędy, przemęczenie oraz stres powinny być podejmowane w sposób kreatywny,
  • Zakupów należy dokonywać uwzględniając jakość, nie cenę, ograniczać liczbę dostawców do minimum, zawierać z dostawcami długoterminowe kontrakty.

Przedstawione powyżej zasady JIT uznawane są za warunki precyzyjnego i natychmiastowego realizowania potrzeb klienta przy minimalnej ilości strat.

Wprowadzenie programu JIT wymaga budowania długoterminowych związków producent-dostawca zmierzających do ograniczenia liczby tych ostatnich. Korzystanie z jednego pełnego źródła dostaw określonego komponentu gwarantuje możliwość realizacji małych zamówień w krótkich odstępach czasu.

Cele

Podstawowe cele systemu Just-in-time, to:

  • - osiągnięcie jak najwyższej satysfakcji klienta
  • - nieustanne doskonalenie łańcucha dostaw
  • - redukcja kosztów
  • - poprawa terminowości dostaw
  • - poprawa jakości dostaw

Skutki wdrożenia

Just-in-Time nie jest jednak strategią, którą można wdrożyć „ot tak”. System ten wymaga odpowiednich prac przygotowawczych, przed jego wdrożeniem. Może bowiem spotkać się z oporem pracowników, a także komplikacjami ze strony dostawców. Ponadto może spowodować problemy w systemie zarządzania i kontroli zapasów. Jakkolwiek jednak komplikuje to na określony czas funkcjonowanie firmy, pokonanie trudności związanych z wdrożeniem systemu JIT, równa się z uzyskaniem szeregu korzyści. Do takich zalet możemy zaliczyć zmniejszenie poziomu zapasów, obniżenie nakładów, poprawę jakości produktów i zminimalizowanie kosztów związanych z ich kontrolą, wyższy standard usług świadczonych klientom, brak konieczności organizowania i utrzymywania magazynów, zmniejszenie ilości czasu w cyklu realizacji zamówień, wzrost potencjału pracowników oraz ich rozwój, a także maksymalizacja efektywności produkcji.


Bibliografia

  • Greene R.T. (1993). Global Quality: a synthesis of the world's management methods, Milwaukee
  • Grzechca W. (2012). Strategia Just in Time w problemie balansowania linii montażowej,"Logistyka - nauka", nr 627
  • Kubik S. (2008). "Toyota Production System. Beyond Large-Scale Production", Wyd. ProdPress.com, Wrocław, nr XI
  • Lock D. (red.) (2002). Podręcznik zarządzania jakością, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, s. 381-382
  • Lorenc A., Szkoda M. (2015). Zastosowanie systemu SAP ERP do obsługi dostaw Just-in-Time oraz Just-in-Sequence w branży motoryzacyjnej, "Logistyka - nauka", nr 2881
  • Morris J., Wilkinson B. (1995). The transfer of japanese management to alien institutional environments, Journal of Management Studies, listopad 6/1995, Blackwell Publishing, Oxford
  • Muhlemann A.P. (i in.) (1995). Zarządzanie. Produkcja i usługi., Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, s. 454
  • Tachibanaki T. (1982). Further results on japanese wage differentials: nenko wages, hierarchical position, bonuses, and working hours, International Economic Review, June 2/82, Blackwell Publishing, Oxford
  • Witkowski J. (1998). Logistyka firm japońskich, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław


Autor: Sławomir Wawak, Jakub Przybek, Justyna Pasik