Gospodarka odpadami

Z Encyklopedia Zarządzania
The printable version is no longer supported and may have rendering errors. Please update your browser bookmarks and please use the default browser print function instead.
Gospodarka odpadami
Polecane artykuły


Przez gospodarkę odpadami rozumie się zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, w tym również nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów.

Regulacje prawne dotyczące gospodarowania odpadami

Zasady gospodarowania odpadami reguluje Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach i przepisy wykonawcze znajdujące podstawę w jej artykułach.

Ustala ona sposób gospodarowania odpadami zapewniający ochronę życia i zdrowia ludzi oraz ochronę środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, a w szczególności zasady zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego oddziaływania na środowisko, a także odzysku lub unieszkodliwiania odpadów.

Zgodnie z ustawą, kto podejmuje działania powodujące lub mogące powodować powstawanie odpadów, powinien takie działania planować, projektować i prowadzić, tak aby:

  • zapobiegać powstawaniu odpadów lub ograniczać ilość odpadów i ich negatywne oddziaływanie na środowisko przy wytwarzaniu produktów, podczas i po zakończeniu ich użytkowania,
  • zapewniać zgodny z zasadami ochrony środowiska odzysk, jeżeli nie udało się zapobiec powstawaniu odpadów,
  • zapewniać zgodne z zasadami ochrony środowiska unieszkodliwianie odpadów, których powstaniu nie udało się zapobiec lub których nie udało się poddać odzyskowi.

Najważniejsze ustalenia dla gospodarki odpadami wynikające z ustawy

  • Wytwórca odpadów jest obowiązany do stosowania takich sposobów produkcji lub form usług oraz surowców i materiałów, które zapobiegają powstawaniu odpadów lub pozwalają utrzymać na możliwie najniższym poziomie ich ilość, a także ograniczają negatywne oddziaływanie na środowisko lub zagrożenie życia lub zdrowia ludzi.
  • Posiadacz odpadów jest obowiązany do postępowania z odpadami w sposób zgodny z zasadami gospodarowania odpadami, wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.
  • Posiadacz odpadów jest obowiązany w pierwszej kolejności do poddania ich odzyskowi, a jeżeli z przyczyn technologicznych jest on niemożliwy lub nie jest uzasadniony z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych, to odpady te należy unieszkodliwiać w sposób zgodny z wymaganiami ochrony środowiska oraz planami gospodarki odpadami.
  • Odpady, których nie udało się poddać odzyskowi, powinny być tak unieszkodliwiane, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych.
  • Odpady powinny być w pierwszej kolejności poddawane odzyskowi lub unieszkodliwiane w miejscu ich powstawania.
  • Zabrania się odzysku lub unieszkodliwiania odpadów poza instalacjami lub urządzeniami spełniającymi określone wymagania.
  • Jeżeli spalanie odpadów ze względów bezpieczeństwa jest niemożliwe w instalacjach lub urządzeniach przeznaczonych do tego celu, marszałek województwa może zezwolić na spalanie poza instalacjami lub urządzeniami, określając w drodze decyzji miejsce spalania, ilość odpadów, warunki spalania danego rodzaju odpadu oraz czas obowiązywania tej decyzji.
  • Posiadacz odpadów jest obowiązany do prowadzenia ich ilościowej i jakościowej ewidencji zgodnie z przyjętym katalogiem odpadów i listą odpadów niebezpiecznych.
  • Zakazuje się unieszkodliwiania odpadów polegającego na lokowaniu (zatapianiu) na dnie mórz, pochodzących z procesów wytwarzania dwutlenku tytanu oraz z przetwarzania tych odpadów.

Katalog odpadów z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje, uwzględniający źródła powstawania odpadów, wraz z listą odpadów niebezpiecznych oraz ze sposobem klasyfikowania odpadów określa Minister właściwy do spraw środowiska.

Klasyfikacja odpadów

Odpady klasyfikuje się w zależności od stopnia uciążliwości dla środowiska naturalnego lub zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego (ich toksyczności), źródeł ich powstawania oraz ich właściwości fizycznych i biologicznych. O szkodliwości odpadów decydują takie czynniki jak:

  • łatwość zapłonu,
  • właściwości rakotwórcze,
  • składnik najniebezpieczniejszy, decydujący o technologii jego unieszkodliwiania,
  • zagrożenie dla wód powierzchniowych oraz gleby,
  • toksyczność dla organizmów żywych,
  • zanieczyszczenie powietrza przez odpady pylące.

Ze względu na udział frakcji organicznej odpady można podzielić na:

  • odpady organiczne, które zawierają więcej niż 50% frakcji organicznej,
  • odpady organiczno-mineralne, które zawierają od 5% do 50% substancji organicznej,
  • odpady mineralne, w których udział substancji organicznej jest znikomy (zazwyczaj do 1%).

Ze względu na stopień szczególnego zagrożenia odpady można podzielić na:

  • surowe produkty i materiały nieprzydatne do wykorzystania gospodarczego,
  • odpady szczególnie szkodliwe dla środowiska, zawierające środki szkodliwe lub trucizny,
  • odpady grożące skażeniem, np. substancje promieniotwórcze,
  • odpady grożące zakażeniem, zawierające np. drobnoustroje chorobotwórcze.

Sposoby ograniczania ilości odpadów

Powstawanie odpadów jest zjawiskiem, którego nie da się uniknąć, istnieją jednak sposoby na ograniczenie ich ilości i wpływu na środowisko naturalne. Są to między innymi:

  • Recykling – pojęciem tym określa się wykorzystanie odpadów jako surowca wtórnego. Możliwość ta wynika z odnawialności materiałów, co oznacza, że poprzez odpowiednie zabiegi można przywrócić im pierwotne właściwości. Recykling przynosi wymierne korzyści ekonomiczne, a jego przedmiotem mogą być takie odpady, jak makulatura, złom metali, szkło, wszelkiego rodzaju urządzenia, środki transportu, budowle itd.
  • Modyfikacja technologii i urządzeńdziałanie zmierzające do efektywnego wykorzystania surowców. Opracowanie nowych technologii pozwala na wykorzystanie odpadów przemysłowych jako substytutu surowców naturalnych,
  • Wprowadzenie technologii mało- i bezodpadowych – technologie te opierają się na pełnym wykorzystaniu surowca, w taki sposób, aby nie powstał odpad. Wdrażanie technologii małoodpadowej następuje fazowo, a technologię bezodpadową można uznać za optimum technologiczne, do którego się zmierza. Wprowadzenie takich technologii motywowane jest nie tylko efektywnością ekonomiczną, ale uwzględnia również aspekt ekologiczny i społeczny.

Bibliografia

Autor: Michał Ostrowski, Sebastian Woyke