Zybex o 08:46, 19 sty 2024

2024-01-19T08:46:11Z

Nowa strona

'''[[Zarząd]]zanie''' jest nieodłącznym elementem każdej organizacji, niezależnie od jej wielkości czy rodzaju działalności. Definiuje się je jako [[proces]] [[plan]]owania, organizowania, koordynowania i kontroli zasobów i działań w celu osiągnięcia zamierzonych celów.

==Przegląd definicji==
* Zestaw działań (obejmujący [[planowanie]] i [[podejmowanie decyzji]], [[organizowanie]], [[przewodzenie]], tj. [[kierowanie]] ludźmi, i [[kontrolowanie]]), skierowanych na [[zasoby]] organizacji (ludzkie, finansowe, rzeczowe i informacyjne) i wykonywanych z zamiarem osiągnięcia [[cel]]ów organizacji w sposób sprawny i skuteczny. ('''Griffin R. W.''', ''Podstawy zarządzania organizacjami'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005, s. 6)
* Działanie polegające na dysponowaniu zasobami; ponieważ do zasobów najważniejszych należą ludzie, zasobami są [[pieniądz]]e, a przez nie oddziałuje się na ludzi. Zarządzanie wiąże się z kierowaniem i bardzo często używa się łącznie terminów "[[organizacja]] i zarządzanie", "kierowanie i zarządzanie" ('''Pszczołowski T.''', ''Mała encyklopedia prakseologii i teorii organizacji'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1978, s. 288)
* Jest to działanie zmierzające do spowodowania funkcjonowania rzeczy, organizacji lub osób podległych, zgodnie z celami zarządzającego ('''Gliński B.''', ''Mała encyklopedia [[ekonom]]iczna'', Warszawa 1974, s. 929; za T. Pszczołowskim)
* Istotą funkcji zarządzania jako specyficznego rodzaju funkcji regulujących wykonywanego zbiorowo przez "regulujące" jednostki organizacyjne, jest w szczególności formułowanie celu działania, planowanie, czyli organizowanie struktur oraz kontrolowanie realizacji celów ('''Zieleniewski J.''', ''Organizacja i zarządzanie'', PWN 1960, s. 477)
* Sztuka łączenie różnych środków, którymi dysponuje [[przedsiębiorstwo]], tak aby osiągnęło ono swoje [[cele]] z maksymalną skutecznością. Zarządzanie nie powinno być mylone z kierowaniem, które stanowi istotę decydowania. Jest to [[zespół]] czynności zmierzających do osiągnięcia pozytywnych [[rezultat]]ów finansowych przy końcu określonych okresów, wybór, podział i zastosowanie środków przedsiębiorstwa, jak również stosunki wszelkiego rodzaju, jakie może ono utrzymywać z innymi osobami prawnymi ('''Caude R., Moles A.''', ''Methodologie vers une science de l'action'', Paryż 1964, s. 450; za T. Pszczołowskim)
* Zarządzanie do sprawne posługiwanie się rożnymi [[metoda]]mi w obszarach: operacyjnym ([[planowanie produkcji]], [[budżetowanie]], itp.), taktycznym ([[benchmarking]], [[analiza finansowa]], itp.) oraz strategicznym ([[Analiza portfolio|Analiza portfelowa]], [[Analiza SWOT]], [[Analiza strategiczna]] itp.), które prowadzą o osiągnięcia ustalonych celów organizacji.
* Zarządzanie polega na zapewnieniu (świadomym stworzeniu) warunków, by organizacja działała zgodnie ze swymi założeniami, czyli realizowała swoją misję, osiągała zgodne z nią cele i zachowywała niezbędny poziom spójności umożliwiający przetrwanie, czyli wyodrębnienie z otoczenia, i rozwój, czyli realizację misji i celów w przyszłości. ('''Koźmiński A.K., Jemielniak D. ''', ''Zarządzanie od postaw'', Wolters Kluwer, Warszawa 2011, s. 18)

<google>n</google>

==Funkcje zarządzania==
* '''Planowanie'''. Polega ono na ustaleniu celów organizacji oraz opracowaniu strategii, które pozwolą na ich osiągnięcie. Planowanie obejmuje również określenie zadań, alokację zasobów, ustalanie terminów oraz identyfikację potencjalnych zagrożeń i szans.
* '''Organizowanie'''. Polega ono na skutecznym wykorzystaniu zasobów organizacji w celu realizacji wcześniej ustalonych celów. W ramach tego procesu należy odpowiednio podzielić pracę, wyznaczyć odpowiednie stanowiska i określić strukturę organizacyjną. Organizowanie ma na celu zapewnienie efektywnego wykorzystania dostępnych zasobów, takich jak ludzie, pieniądze, [[materiał]]y i technologie.
* '''Koordynowanie'''. Obejmuje ono harmonizację działań i współpracę pomiędzy różnymi jednostkami organizacji. Koordynowanie jest niezbędne do zapewnienia spójności i efektywności działań, a także do minimalizacji [[konflikt]]ów i redundancji.
* '''[[Kontrola]]'''. Polega ona na monitorowaniu postępów w realizacji celów oraz na podejmowaniu działań korygujących w przypadku odchylenia od zakładanych [[wynik]]ów. Kontrola ma na celu zapewnienie, że organizacja działa w sposób zgodny z planem oraz identyfikowanie obszarów, które wymagają poprawy.

Zarządzanie jest procesem dynamicznym, który wymaga ciągłego doskonalenia i adaptacji. W erze postępujących zmian technologicznych i globalizacji, organizacje muszą być elastyczne i otwarte na [[innowacje]]. Zarządzanie efektywne wymaga również [[umiejętności]] komunikacji, negocjacji i [[motyw]]owania [[pracownik]]ów.

==Obszary zarządzania==
'''[[Zarządzanie zasobami ludzkimi]]''' (HRM) jest jednym z kluczowych obszarów zarządzania, które skupia się na efektywnym zarządzaniu pracownikami w organizacji. [[Rekrutacja]], [[selekcja]] i [[szkolenie pracowników]] są kluczowymi elementami HRM, które mają na celu znalezienie i [[zatrudnienie]] odpowiednich osób, które będą w stanie wnieść [[wartość]] do organizacji.

[[Proces rekrutacji]] obejmuje identyfikację potrzeb organizacji dotyczących nowych pracowników i opracowanie strategii pozyskiwania [[kandydat]]ów. Selekcja polega na ocenie i wyborze najlepszych kandydatów spośród zgłoszonych. Szkolenie jest istotne dla rozwijania umiejętności i kompetencji pracowników, aby byli w stanie sprostać wymaganiom pracy.

[[Motywowanie]] i wynagradzanie pracowników są kluczowymi elementami HRM, które mają na celu zapewnienie zadowolenia i zaangażowania pracowników. Motywowanie jest procesem, który stymuluje pracowników do osiągania wysokich wyników poprzez zapewnienie odpowiednich bodźców i nagród. Wynagradzanie obejmuje określenie odpowiedniej struktury płac i benefitów, które są adekwatne do wkładu i osiągnięć pracowników.

'''[[Zarządzanie jakością]]''' koncentruje się na ciągłym doskonaleniu procesów i usług w organizacji. Celem zarządzania jakością jest zapewnienie, że [[produkt]]y i [[usługi]] są zgodne z oczekiwaniami [[klient]]ów i spełniają wysokie standardy jakościowe. Proces ciągłego doskonalenia obejmuje identyfikację obszarów wymagających poprawy, opracowanie strategii doskonalenia oraz [[monitorowanie]] i ocenę wprowadzanych zmian.

Zarządzanie jakością opiera się na określonych [[zasada]]ch i narzędziach. Zasady obejmują zaangażowanie kierownictwa w doskonalenie jakości, ciągłe szkolenie pracowników, zapewnienie jasnych procedur i standardów oraz skoncentrowanie na [[potrzeba]]ch klienta. Narzędzia zarządzania jakością obejmują metody [[pomiar]]u i monitorowania jakości, takie jak [[analiza statystyczna]], diagramy przyczynowo-skutkowe i diagramy kontrolne.

'''[[Zarządzanie zmianą]]''' jest kluczowym aspektem zarządzania, ponieważ organizacje muszą być gotowe do adaptacji i reagowania na zmieniające się warunki rynkowe. Efektywne zarządzanie procesem zmiany obejmuje identyfikację [[potrzeby]] zmiany, opracowanie strategii zmiany, komunikację i [[zaangażowanie pracowników]] oraz monitorowanie i ocenę wprowadzanych zmian.

Metody i narzędzia zarządzania zmianą obejmują różne techniki i podejścia, które pomagają w skutecznym wdrażaniu zmian. Przykładowe metody to [[model]] Lewina, który zakłada etapy zamrażania, przeprowadzania zmiany i odblokowywania, oraz metoda Kottera, która składa się z ośmiu etapów, takich jak tworzenie sensu i wizji zmiany, zaangażowanie pracowników i utrwalanie zmiany.

'''Zarządzanie [[projekt]]ami''' jest kluczowym obszarem zarządzania, który obejmuje planowanie, organizowanie i kontrolowanie projektów w celu osiągnięcia określonych celów. Projekt jest tymczasowym [[przedsięwzięcie]]m, które ma określony [[zakres]], cele, [[harmonogram]] i zasoby. [[Zarządzanie projektami]] obejmuje identyfikację zadań, alokację zasobów, monitorowanie postępu projektu oraz [[zarządzanie ryzykiem]] i [[zmiana]]mi.

Metody i narzędzia zarządzania projektami obejmują różne podejścia i techniki, które pomagają w skutecznym prowadzeniu projektów. Przykładowe metody to metoda kaskadowa, metoda zwinna i metoda krytycznej ścieżki. Narzędzia zarządzania projektami obejmują oprogramowanie do zarządzania projektami, diagramy Gantta, sieci [[PERT]] i metodykę [[Scrum]].

'''[[Zarządzanie strategiczne]]''' koncentruje się na formułowaniu i realizacji [[dług]]oterminowych celów organizacji. [[Proces zarządzania]] strategicznego obejmuje analizę otoczenia, określenie wizji i misji organizacji, opracowanie strategii i planów działania oraz monitorowanie i ocenę wyników. Zarządzanie strategiczne pozwala organizacji dostosowywać się do zmieniających się warunków rynkowych i osiągać konkurencyjną przewagę.

Metody i narzędzia zarządzania strategicznego obejmują różne techniki i [[modele]], które pomagają w formułowaniu i realizacji strategii. Przykładowe metody to analiza SWOT, analiza pięciu sił Portera i analiza [[PEST]]EL. Narzędzia zarządzania strategicznego obejmują mapy strategii, tablice wyników i [[system]]y informacyjne do monitorowania wyników.

'''[[Zarządzanie finansami]]''' jest istotnym obszarem zarządzania, który koncentruje się na planowaniu [[budżet]]u, zarządzaniu płynnością finansową i optymalizacji wykorzystania zasobów finansowych. Planowanie budżetu obejmuje określenie celów finansowych, [[prognozowanie]] przychodów i [[koszt]]ów oraz alokację zasobów. [[Zarządzanie płynnością]] finansową polega na monitorowaniu przepływu gotówki w organizacji i podejmowaniu działań mających na celu utrzymanie stabilności finansowej.

Analiza finansowa i [[kontrola kosztów]] są kluczowymi elementami zarządzania finansami. Analiza finansowa polega na ocenie i interpretacji informacji finansowych, takich jak [[bilans]], [[rachunek]] [[zysk]]ów i strat oraz [[wskaźnik]]i finansowe. Kontrola kosztów obejmuje monitorowanie i ograniczanie wydatków organizacji, aby zapewnić efektywne wykorzystanie zasobów.

'''Zarządzanie ryzykiem''' ma na celu identyfikację, ocenę i zarządzanie ryzykiem w organizacji. [[Ryzyko]] może występować w różnych obszarach, takich jak operacje, finanse, [[technologia]] i [[rynek]]. [[Identyfikacja]] ryzyka polega na identyfikacji potencjalnych zagrożeń i szans. Ocenia się ryzyko pod względem prawdopodobieństwa wystąpienia i wpływu na organizację. Zarządzanie ryzykiem obejmuje opracowanie strategii zarządzania ryzykiem, implementację działań zaradczych i monitorowanie skuteczności działań.

Metody i narzędzia zarządzania ryzykiem obejmują różne techniki i podejścia, które pomagają w identyfikacji, ocenie i zarządzaniu ryzykiem. Przykładowe metody to analiza SWOT, [[analiza ryzyka]], [[analiza wrażliwości]] i strategie zarządzania ryzykiem. Narzędzia zarządzania ryzykiem obejmują oprogramowanie do zarządzania ryzykiem, mapy ryzyka i wykresy ryzyka.

'''[[Zarządzanie międzynarodowe]]''' koncentruje się na zarządzaniu różnicami kulturowymi i regulacjami w kontekście globalnym. Zarządzanie różnicami kulturowymi obejmuje zrozumienie i szanowanie różnic kulturowych oraz dostosowanie strategii i praktyk zarządzania do różnych kultur. Zarządzanie regulacjami polega na zapewnieniu zgodności z przepisami prawnymi i regulacjami obowiązującymi w różnych krajach.

Strategie i narzędzia zarządzania międzynarodowego obejmują różne podejścia i techniki, które pomagają w efektywnym zarządzaniu w kontekście globalnym. Przykładowe strategie to [[standaryzacja]], [[adaptacja]] i lokalizacja. Narzędzia zarządzania międzynarodowego obejmują oprogramowanie do zarządzania międzynarodowego, analizę międzynarodową i raportowanie międzynarodowe.

'''[[Zarządzanie wiedzą]]''' ma na celu gromadzenie, organizowanie i wykorzystywanie wiedzy w organizacji. [[Wiedza]] jest jednym z najważniejszych zasobów organizacji, który może przynieść konkurencyjną przewagę. Zarządzanie wiedzą obejmuje tworzenie systemów do gromadzenia i udostępniania wiedzy, rozwijanie kultury uczenia się i współpracy oraz wykorzystywanie wiedzy do podejmowania decyzji i innowacji.

Systemy zarządzania wiedzą i narzędzia wspierające zarządzanie wiedzą są kluczowymi elementami zarządzania wiedzą. Systemy zarządzania wiedzą umożliwiają gromadzenie, organizowanie, udostępnianie i wyszukiwanie wiedzy w organizacji. Przykładowe narzędzia to bazy danych, systemy zarządzania [[dokument]]ami, platformy współpracy i sieci społecznościowe.

'''Zarządzanie relacjami z klientami''' (CRM) koncentruje się na budowaniu i utrzymywaniu korzystnych relacji z klientami. Współ[[praca]] z klientami jest kluczowym elementem sukcesu organizacji. Zarządzanie relacjami z klientami obejmuje identyfikację i zrozumienie potrzeb klientów, dostarczanie wartościowych produktów i usług oraz utrzymanie długoterminowych relacji.

Systemy CRM i narzędzia wspierające zarządzanie relacjami z klientami są istotnymi narzędziami w zarządzaniu relacjami z klientami. Systemy CRM umożliwiają gromadzenie, analizę i zarządzanie danymi klientów, historią interakcji i preferencjami. Przykładowe narzędzia to oprogramowanie CRM, systemy automatyzacji [[marketing]]u, analizy danych i narzędzia do zarządzania kontaktami.

'''Zarządzanie operacjami''' koncentruje się na planowaniu, organizowaniu i kontrolowaniu procesów produkcyjnych i usługowych w organizacji. Efektywne zarządzanie operacjami jest kluczowe dla zapewnienia wysokiej jakości produktów i usług, optymalizacji wykorzystania zasobów i zwiększenia efektywności operacyjnej. Zarządzanie operacjami obejmuje identyfikację celów, [[projektowanie]] procesów, alokację zasobów, kontrolę jakości i [[ciągłe doskonalenie]].

Metody i narzędzia zarządzania operacjami obejmują różne techniki i podejścia, które pomagają w efektywnym zarządzaniu operacjami. Przykładowe metody to Lean Manufacturing, [[Six Sigma]] i Just-in-Time. Narzędzia zarządzania operacjami obejmują diagramy przepływu procesów, analizę wartości i metodykę 5S.

'''[[Zarządzanie logistyczne]]''' koncentruje się na planowaniu, organizowaniu i kontrolowaniu przepływu materiałów i informacji w organizacji. Skuteczne zarządzanie logistyczne jest kluczowe dla zapewnienia efektywnego działania łańcucha dostaw i satysfakcji klienta. Zarządzanie logistyczne obejmuje zarządzanie [[zapas]]ami, [[transport]]em, [[magazyn]]owaniem i koordynację działań między różnymi jednostkami organizacji.

Techniki i narzędzia zarządzania logistycznego obejmują różne metody i narzędzia, które pomagają w efektywnym zarządzaniu logistyką. Przykładowe techniki to [[optymalizacja]] łańcucha dostaw, [[metodyka]] [[kanban]] i [[logistyka]] odwrócona. Narzędzia zarządzania logistycznego obejmują oprogramowanie do zarządzania logistycznego, systemy monitorowania i śledzenia przesyłek oraz analizę danych logistycznych.

==Geneza nauk o zarządzaniu==
Zarządzanie jako [[działanie]] praktyczne istnieje od dawien dawna, jednak nauka rozwiązująca problemy występujące w tej dziedzinie ukształtowała się dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Pierwsze przejawy powstawania tej dyscypliny wiedzy można dostrzec np. w wielkich przedsięwzięciach historycznych (budowa piramid egipskich) jak również w porzekadłach i przysłowiach a także w dziełach N. Machiavellego czy C. von Clausevitza. Za prekursorów nauki o zarządzaniu można też uznać: [[przemysł]]owca [[Robert Owen|R. Owena]] oraz ekonomistę [[Adam Smith|A. Smitha]]. Jednak największy wkład w [[rozwój]] tej dziedziny miała [[rewolucja przemysłowa]], gdyż powstało wtedy mnóstwo zakładów przemysłowych, które musiały zarządzać i organizować pracę, a sposoby wcześniej wykorzystywane okazały się niewystarczające. Tym samym trzeba było stworzyć nowe metody, techniki i narzędzia zarządzania co przyczyniło się do fundamentalnego rozwoju metod organizowania pracy i narzędzi.

==Prekursorzy teorii organizacji i zarządzania==
Na początku XX wieku powstały zatem trzy główne ośrodki rozwoju nauki o zarządzaniu i organizacji: amerykańska, francuska i polska. W amerykańskim największy [[sukces]] odniósł [[Frederick Winslow Taylor|F.W. Taylor]], [[Henry Laurence Gantt|H.L. Gantt]], [[Frank Bunker Gilbreth|F.B Gilbreth]](przedstawiciele nurtu inżynierskiego), [[Mary Parker Follett|M.P. Follett]] (przedstawicielka nurtu humanistycznego). We francuskim nieocenionymi twórcami byli [[Henri Fayol|H. Fayol]] (przedstawiciel [[nurt uniwersalistyczny|nurtu uniwersalistycznego]]) i [[Henry Louis Le Chatelier|H. Le Chatelier]] (przedstawiciel nurtu inżynierskiego). Natomiast w ośrodku polskim największe poszanowanie zdobyli [[Karol Adamiecki|K. Adamiecki]] (przedstawiciel nurtu inżynierskiego), [[Zygmunt Rytel|Z. Rytel]] (przedstawiciel [[nurt uniwersalistyczny|nurtu uniwersalistycznego]]) i [[Stanisław Bieńkowski|S. Bieńkowski]] (przedstawiciel nurtu humanistycznego).

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Prakseologia]]}} — {{i5link|a=[[Teoria zarządzania]]}} — {{i5link|a=[[Klasyczna szkoła zarządzania]]}} — {{i5link|a=[[Nurt uniwersalistyczny]]}} — {{i5link|a=[[Orientacja na projekty, programy, portfele]]}} — {{i5link|a=[[Karol Adamiecki]]}} — {{i5link|a=[[Zasady zarządzania]]}} — {{i5link|a=[[Zarządzanie marketingowe]]}} — {{i5link|a=[[Hyacinte Dubreuil]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Drucker P. (1995), ''People and performance: The best of Peter Drucker on management'', Routledge
* Hersey P., Blanchard K. (1993), ''Management of organizational behavior'', Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall
* Koźmiński A., Piotrowski W. (red.) (2010), ''Zarządzanie teoria i praktyka'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
* Likert R. (1967), ''The human organization: its management and values''
* Sopińska A., Wachowiak P. (2006), ''[https://www.e-mentor.edu.pl/mobi/artykul/index/numer/14/id/275 Modele zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwie]'', E-mentor Dwumiesięcznik Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, nr 1 (14)
* Stabryła A. (red.) (2012), ''Podstawy organizacji i zarządzania. Podejście i koncepcje badawcze'', Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków
* Szczepańska K. (2011), ''Zarządzanie jakością. W dążeniu do doskonałości'', CH Beck, Warszawa
* Taylor F. (1914), ''The principles of scientific management'', Harper
</noautolinks>

{{a|[[Sławomir Wawak]], Patrycja Babiarz}}
[[Kategoria:Podstawy zarządzania]]
[[en:Theory of management]]

{{#metamaster:description|Zapoznaj się z definicjami i pojęciami z zarządzania w Encyklopedii Zarządzania.}}

Zarządzanie - Historia wersji

Zybex o 08:46, 19 sty 2024