Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2024-01-06T12:00:18Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

[[Ubezpieczenie]] społeczne wywodzi się z ubezpieczeń gospodarczych i posiada z nim cechy wspólne takie jak: składka, wspólny [[fundusz]], oznaczone [[ryzyko]], [[szkoda]], pokrycie szkody (świadczenie). Ciężar szkody podlega rozłożeniu na wszystkich uczestniczących w tworzeniu funduszu na rzecz pokrycia szkody osobie opłacającej składkę, która to została dotknięta wypadkiem losowym ([[zasada]] wzajemności).

Wysokość świadczeń uzależniona jest od dokonanego wkładu, czyli wysokości płaconych składek oraz czasu ich opłacania. Istotą ubezpieczenia społecznego jest jego powszechność rodząca skutek w postaci obowiązku podlegania tymże ubezpieczeniom. Przymus ten sprawia, iż ubezpieczenie społeczne ma charakter publiczny, administracyjno-prawny, w odróżnieniu od dobrowolnego ubezpieczenia gospodarczego opartego na prawie cywilnym.

Zawarcie umowy o pracę rodzi [[obowiązek]] zgłoszenia się do ubezpieczeń społecznych oraz opłacania składek. Zarówno [[pracownik]] i jak i [[pracodawca]] nie maja prawa do zrezygnowania z tychże opłat nawet w przypadku, gdy pracownik jest już ubezpieczony w związku z tym, iż zawarł już umowę o pracę z innym pracodawcą. Każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym musi być zgłoszona do ubezpieczeń społecznych do siedmiu dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. [[Płatnik]] również oprócz zgłaszania ma obowiązek obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczeniowych, rozliczać i w terminie opłacać należne [[składki ZUS]] za każdy miesiąc kalendarzowy zgodnie z obowiązującymi przepisami.

==TL;DR==
Artykuł opisuje system ubezpieczeń społecznych w Polsce. Ubezpieczenia społeczne mają charakter publiczny i są obowiązkowe dla osób zatrudnionych. W Polsce wyróżnia się ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. W 1999 roku przeprowadzono reformę systemu w celu rozwiązania problemów finansowych. Składki na ubezpieczenia są obliczane jako procent wynagrodzenia i są finansowane zarówno przez pracodawców, jak i pracowników.

==Rodzaje ubezpieczeń społecznych w Polsce==
W ramach polskiego systemu ubezpieczeń społecznych wyróżnia się następujące [[rodzaje ubezpieczeń]]:
* [[Ubezpieczenie emerytalne]], stanowiące najważniejszą część systemu, na [[wypadek]] niezdolności do pracy spowodowanej starością. Płatnicy składek z tego tytułu zapewniają sobie [[dochody]] po osiągnięciu tak zwanego wieku emerytalnego, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. [[Wyjątek]] przy ustalaniu wieku emerytalnego stanowią osoby zatrudnione na stanowiskach w branżach wymienionych w Ustawie.
* [[Ubezpieczenie rentowe]] gwarantuje świadczenia w przypadku "trwałej" utraty [[zdolności]] do osiągania dochodu z pracy, wtedy potocznie mówimy o rencie, bądź z tytułu śmierci żywiciela rodziny, wówczas mówimy o rencie rodzinnej. [[Renta]] z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie wymienione warunki: jest niezdolny do pracy, ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy oraz [[niezdolność do pracy]] powstała w czasie zatrudnienia albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od jego ustania.
* [[Ubezpieczenie chorobowe]] to świadczenie wypłacane pracownikowi z tytułu "tymczasowej" niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, bądź koniecznością pójścia na [[urlop]] macierzyński. Oprócz dwóch poprzednich można też wymienić takie świadczenia jaki rehabilitacyjne, opiekuńcze, wyrównawcze. [[Zasiłek chorobowy]] jest rodzajem świadczenia, do którego ubezpieczony ma [[prawo]] po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (jeśli podlega ubezpieczeniu obowiązkowo, w drugim przypadku po 90 dniach). [[Świadczenie]] rehabilitacyjne jest przeznaczone dla ubezpieczonego, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a leczenie i [[rehabilitacja]] dają nadzieje na powrót do zdolności do pracy.
* [[Ubezpieczenie wypadkowe]] opłacane z tytułu możliwości wystąpienia jakiegoś zdarzenia losowego w pracy, skutkujące niezdolnością do wykonywania pracy. O ile w trzech poprzednich wysokość składek ustalana jest na jednakowym poziomie stawek procentowych, tak w tym przypadku jest ono uzależnione od tego jaką pracę się wykonuje. Ponadto, płacone jest tylko przez pracodawcę, który wlicza to w [[koszt]] działalności. Istnieje możliwość, że ubezpieczony nie ma prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Staje się tak wtedy jeżeli przyczyna wypadku była wyłącznie spowodowana naruszeniem przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, nieumyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Ponadto świadczenia nie przysługują ubezpieczonemu, który podczas wypadku był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych.

Ważną rolę przy ustalaniu prawa do [[emerytura|emerytury]] i [[renta|renty]] i obliczani ich wysokości odgrywają okresy składkowe i nieskładkowe. Ubezpieczeniom emerytalno-rentowym obowiązkowo podlegają m.in. osoby fizyczne, które są pracownikami, przedsiębiorcami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osoby pozostające w spółdzielczych stosunkach pracy. Ubezpieczeniom chorobowym obowiązkowo podlegają m.in. osoby pozostające w stosunku pracy oraz członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Natomiast ubezpieczeniom wypadkowym: osoby podlegające ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z wyjątkami.

<google>n</google>

==Reforma==
W II połowie lat 90-tych z uwagi na coraz bardziej uwidaczniające się wady funkcjonującego systemu ubezpieczeń społecznych a następnie pojawiające się wskutek tego problemy i nieprawidłowości stały się fundamentem podjęcia decyzji o natychmiastowej reorganizacji. Problem dotyczył m.in. rosnących składek, wynoszących od 25% funduszu płac w 1981r. przez 38% w latach 1987-1989 aż do 45% w roku 1998 oraz w braku samowystarczalności finansowej Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Analizując zaistniałą sytuację, w której poziom obciążeń Produktu Krajowego [[Brutto]] ([[PKB]]) tymi wydatkami przekraczał 15%, natomiast prognozy na lata następne przewidywały kolejne wzrosty (w roku 2035 do 22%) niezbędną stała się [[decyzja]] podjęcia działań w kierunku zahamowania zaistniałej spirali wzrostowej.

Wychodząc naprzeciw rodzącym się niepokojom został opracowany powszechny, jednolity, ulepszony i dostosowany do panujących warunków [[system]] mieszany obejmujący całe [[społeczeństwo]] za wyjątkiem rolników indywidualnych oraz sędziów i prokuratorów.

Podstawowymi cechami charakteryzującymi ubezpieczenia społeczne jest:
# Realizacja celu społecznego,
# Fakt, iż jest to ubezpieczenie wzajemne, czyli nieobliczone na [[zysk]],
# Fakt, iż jest ubezpieczeniem przymusowym.

System ubezpieczeń społecznych został zreformowany i w nowej postaci oraz na nowych zasadach zaczął obowiązywać z dniem 1 stycznia 1999 roku. Połączone zostały w nim zalety starego systemu oraz nowe rozwiązania minimalizujące lub całkowicie eliminujące uprzednie wady.

Rodzaje i stawki składek ubezpieczeniowych opisano w artykule [[rodzaje składek ZUS]].
Wysokości składek wyrażone są w formie stopy procentowej, które w stosunku do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowego i chorobowego są jednakowe dla wszystkich ubezpieczonych. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe finansowane są w równym stopniu przez pracodawców oraz pracowników, natomiast jeśli chodzi o składki na ubezpieczenia [[chorobowe]] finansują je tylko pracownicy, a ubezpieczenia wypadkowe tylko pracodawcy.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Zasiłek]]}} — {{i5link|a=[[Ubezpieczenie rentowe]]}} — {{i5link|a=[[Emerytura]]}} — {{i5link|a=[[Ubezpieczenie chorobowe]]}} — {{i5link|a=[[Emerytura pomostowa]]}} — {{i5link|a=[[Ubezpieczenie zdrowotne]]}} — {{i5link|a=[[Świadczenie pielęgnacyjne]]}} — {{i5link|a=[[Ubezpieczony w systemie ubezpieczeń społecznych]]}} — {{i5link|a=[[Zasiłek wychowawczy]]}} — {{i5link|a=[[Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Gnela B. (red.) (2012), ''Podstawy prawa dla ekonomistów'', Wolters Kluwer, Warszawa
* Hrynkiewicz Ł. (2011), ''Ubezpieczenia społeczne w Polsce - 10 lat reformowania'', Polityka Społeczna, nr 11
* Łopacińska E. (1999), ''Zreformowany ZUS - ubezpieczenia według nowych zasad'', fRf, Warszawa
* Małkowska D. (1999), ''Przewodnik po reformie ubezpieczeń społecznych'', ODDK, Gdańsk
* Musiał D. (2014), ''[https://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-baa423c2-5d01-4368-808d-bb72fc83ad5a/c/d_musial.pdf Zróżnicowanie ubezpieczeń społecznych rolników w wybranych krajach Europy]''
* ''Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19981370887 Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887]
* ''Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19981621118 Dz.U. 1998 nr 162 poz. 1118]
* ''Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20041161205 Dz.U. 2004 nr 116 poz. 1205]
* ''Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19971390934 Dz.U. 1997 nr 139 poz. 934]
* ''Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.'' [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20021991673 Dz.U. 2002 nr 199 poz. 1673]
</noautolinks>

{{a|Małgorzata Wyczesana, Przemysław Mroczek, Natalia Borek}}
[[Kategoria:Rodzaje ubezpieczeń]]

{{msg:law}}

{{#metamaster:description|Ubezpieczenia społeczne - zasady, obowiązki. System funduszu na pokrycie szkody. Świadczenia zależą od wkładu i czasu składek. Obowiązkowe dla pracowników i pracodawców. Płatnik ma obowiązek zgłaszać, potrącać i opłacać składki ZUS.}}

Ubezpieczenia społeczne - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links