Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2023-12-07T21:44:57Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''UML''' (ang. Unified Modeling Language czyli Ujednolicony Język Modelowania) to graficzny język do obrazowania, specyfikowania, tworzenia i dokumentowania elementów [[system informatyczny|systemów informatycznych]]. Umożliwia standaryzację sposobu opracowywania przekrojów systemu, obejmujących obiekty pojęciowe, takie jak [[proces]]y przedsiębiorstwa i funkcje systemowe, a także obiekty konkretne, takie jak klasy zaprogramowane w ustalonym języku, schematy [[baza danych|baz danych]] i komponenty programowe nadające się do ponownego użycia. UML wspomaga specyfikowanie wszystkich ważnych decyzji analitycznych, projektowych i implementacyjnych, które muszą być podejmowane w trakcie wytwarzania i wdrażania systemu informatycznego. [[Modele]] zapisane w języku UML są jednakowo interpretowane przez wszystkie osoby zaangażowane w dany preces.

==TL;DR==
UML to graficzny język do obrazowania i dokumentowania elementów systemów informatycznych. Prace nad UML rozpoczęły się w 1994 roku, a ostateczna wersja została opublikowana w 1997 roku. UML znajduje zastosowanie w wielu branżach, głównie w projektowaniu systemów informatycznych. UML składa się z różnych diagramów, takich jak diagramy klas, diagramy przypadków użycia, czy diagramy sekwencji. Może być używany w połączeniu z różnymi językami programowania. Istnieje wiele narzędzi wspomagających tworzenie diagramów UML, zarówno darmowych, jak i komercyjnych. UML definiuje różne rodzaje związków między klasami, takie jak zależność, asocjacja, agregacja i generalizacja.

==Geneza==
Języki modelowania obiektowego pojawiły się między połową lat siedemdziesiątych a końcem lat osiemdziesiątych. Opracowanych zostało wiele metod obiektowych, z których jednymi z najważniejszych były: [[metoda]] Boocha, metoda OOSE Jacobsona (Object - Oriented Software Engineering) i metoda OMT Rumbaugha (Object Modeling Technique).

Oficjalny początek prac nad UML datuje się na październik 1994 roku. Wynikiem współpracy kilku firm, m.in. Rational, IBM, Hewlett-Packard, Texas Instruments, Unisys, Microsoft, był UML 1.0 - precyzyjnie zdefiniowany język modelowania. W styczniu 1997 roku UML 1.0 został przekazany Object Management Group (OMG) w odpowiedzi na [[zapotrzebowanie]] na propozycję standardu języka modelowania obiektowego.
Do współpracy włączyły się kolejne firmy, w wyniku czego powstała poprawiona wersja UML (numer 1.1), przyjęta ostatecznie przez OMG 14 listopada 1997. OMG Revision Task Force (RTF) przejął [[zadanie]] pielęgnacji standardu UML. Dokonał redakcyjnych poprawek i w czerwcu 1998 roku przedstawił wersję UML 1.2, a jesienią 1999 roku opublikował UML 1.3.

<google>n</google>

==Zastosowania==
Głównym przeznaczeniem UML jest budowa [[system]]ów informatycznych.Z powodzeniem stosowano go już w:
* tworzeniu systemów informacyjnych przedsiębiorstw,
* [[bank|usługach bankowych]] i finansowych,
* przemyśle obronnym i lotniczym,
* rozproszonych usługach internetowych,
* telekomunikacji,
* [[transport|transporcie]],
* [[dystrybucja detaliczna|sprzedaży detalicznej]],
* elektronice w medycynie,
* nauce.

Służy do modelowania dziedziny problemu - w przypadku stosowania go do analizy oraz do modelowania rzeczywistości, która ma dopiero powstać - tworzy się w nim głównie modele systemów informatycznych. UML jest głównie używany wraz z jego reprezentacją graficzną - jego elementom przypisane są symbole, które wiązane są ze sobą na diagramach.
Uniwersalnym formatem zapisu języka UML jest XMI - język służący do zapisywania modeli UML za pomocą [[XML]]'a.

==Elementy składowe==W najnowszej wersji 2.0 języka UML wyróżnia się 13 diagramów głównych, oraz 4 abstrakcyjne (struktur, dynamiki, wdrożeniowe, interakcji)===Diagramy struktury===
* Klas (class),
* Obiektów (object),
* Pakietów,
* Struktur połączonych.

===Diagramy wdrożeniowe (abstrakcyjne)===
* Komponentów,
* Rozlokowania.

===Diagramy dynamiki===
* Przypadków użycia (use case),
* Czynności (activity),
* Maszyny stanowej (state).

===Diagramy interakcji===
* Sekwencji,
* Komunikacji,
* Harmonogramowania (lub Zależności czasowych),
* Sterowania interakcją.

==Zastosowania w projektowaniu systemów informatycznych==
Projektując [[system informatyczny]], rozpoczyna się przeważnie od tworzenia diagramów w następującej kolejności:
* Przypadków użycia,
* Klas,
* Czynności,
* Sekwencji.

Są to najczęściej wykorzystywane diagramy. Pozostałe z nich bywają pomijane, zwłaszcza przy budowaniu niedużych systemów informatycznych.

UML nie jest językiem programowania graficznego, jednak modele w nim zapisane mogą być wprost powiązane z wieloma językami programowania. [[Model]] utworzony w języku UML można przekształcić w taki język, jak [[Java]], C++ czy [[Visual Basic]], albo w tabele relacyjnej bazy danych. To przekształcenie umożliwia inżynierię do przodu, to znaczy generowanie kodu w języku programowania na podstawie modelu UML. Możliwe jest także odwrotne przekształcenie, czyli rekonstrukcja modelu na podstawie implementacji (inżynieria wstecz). Przy przejęciu od modelu do kodu każda [[informacja]] niezakodowana w implementacji jest tracona, dlatego inżynieria wstecz wymaga odpowiednich narzędzi i [[udział]]u człowieka. UML jest na tyle wyrazisty i jednoznaczny, że umożliwia nie tylko bezpośrednie przekształcanie modeli, ale także symulację systemów oraz dostrajanie elementów wdrożonych systemów.

==Wybrane aplikacje wspomagające tworzenie diagramów==
Darmowe:
* ArgoUML - napisany w Javie, zaawansowane generowanie kodu i podpowiedzi, ciągle tworzony,
* Dia - ogólne narzędzie do rysowania diagramów,
* UML Sculptor - prosty, łatwy w użyciu [[program]] do tworzenia diagramów klas,
* Umbrello - program dla Linuksa, część KDE,
* UMLpad,
* JUDE Community.
Narzędzia komercyjne:
* Borland Together - rodzina programów integrujących się z różnymi IDE, jest wersja darmowa,
* Poseidon for UML - zaawansowane narzędzie bazujące na ArgoUML, darmowa edycja Community,
* Enterprise Architect - Profesjonalne narzędzie w przystępnej cenie o wygodnym interfejsie działające na platformach Windows i Linux. Wspiera UML 2.0,
* Rodzina programów iGrafx - narzędzia począwszy od iGrafx FlowCharter wspierają tworzenie diagramów UML. Wersja testowa na witrynie iGrafx,
* Visual Paradigm for UML,
* IBM Rational Rose,
* Telelogic Tau G2.

==Rodzaje związków między klasami==
[[Plik:UML rodzaje zależności.png|thumb|600px|Rys. 1. Rodzaje zależności]]
'''1. Zależność.'''
Oznaczana przez przerywaną linią i kończąca się strzałką wskazującą kierunek zależności.
Relacja ta oznacza, że jedna klasa (A) w jakiś sposób korzysta z drugiej klasy (B). Przykładowo klasa A może wywoływać różne działania w klasie B bądź też może wymagać jej do poprawnego stworzenia swojej instancji. W przypadku zmian w klasie A, klasa B zwykle też musi być zmieniona. Obie klasy są wymagane do poprawnego działania.

Przykład: Sklep i płatności internetowe.

'''2. Asocjacja.'''
Oznaczona linią ciągłą, zakończoną strzałką wskazującą kierunek zależności.
Może być jedno - i dwukierunkowa, ale także nieokreślona. W tym przypadku klasy nie wpływają na siebie i mogą istnieć oraz działać oddzielnie. Asocjacje zachodzą zwykle między większą ilością klas.

Przykład: człowiek i [[firma]], gdzie firma może zatrudniać wielu ludzi, ale może się zdarzyć, że jedna osoba pracuje w kilku firmach.

'''3. [[Agregacja]] częściowa.'''
Oznaczana ciągłą linią z pustym rombem umieszczonym przy klasie określającej całość.
Jest to połączenie dwóch klas w relacji całość - część, czyli klasa całościowa dobiera sobie do działania klasy częściowe. Jeśli jedna z klas zostanie usunięta, druga może bez niej funkcjonować. Dodatkowo jedna klasa częściowa może być zawierana przez wiele innych klas całościowych, ponieważ żadna z nich nie tworzy i nie używa jej na wyłączność.

Przykład: samochód i wypożyczający.

'''4. Agregacja całkowita.'''
Oznaczana linią ciągłą z wypełnionym rombem, który jest umieszczony przy klasie całościowej.
Jest bardzo podobna do agregacji częściowej, z tą różnicą, że po usunięciu klasy głównej, przestają istnieć także klasy częściowe. Dzieje się tak, ponieważ to klasa całościowa tworzy klasy częściowe.

Przykład: [[faktura]] i pozycje faktury.

'''5. Generalizacja.'''
Oznaczana przez linię ciągłą zakończoną niewypełnionym trójkątem skierowanym z klasy pochodnej do klasy bazowej.
Wyodrębnia wspólne cechy dla kilku klas i przenosi je do klasy bardziej ogólnej. Klasy pochodne dziedziczą cechy i zachowania klasy bazowej, ale też zwykle dodają własne lub nadpisując istniejące.

Przykład: pies i kot dziedziczące po klasie zwierzę. Wspólną cechą będzie ilość nóg, a zachowaniem chodzenie, natomiast różnić się mogą odpowiednio ulubionym jedzeniem oraz wydawanymi dźwiękami.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[SQL]]}} — {{i5link|a=[[Wzorce projektowe]]}} — {{i5link|a=[[Behavior driven development]]}} — {{i5link|a=[[SmallTalk (język programowania)]]}} — {{i5link|a=[[XML]]}} — {{i5link|a=[[Pascal (język programowania)]]}} — {{i5link|a=[[COBOL (język programowania)]]}} — {{i5link|a=[[Perl (język programowania)]]}} — {{i5link|a=[[ASP.NET]]}} — {{i5link|a=[[Model PERFORM]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Górski T., Sowa M. (2016), ''Konstrukcja diagramu klas UML z zastosowaniem Model-Driven Development'', Wojskowa Akademia Techniczna, Wydział Cybernetyki, Instytut Systemów Informatycznych
* Plebaniak R. (2013), ''Modelowanie i analiza systemów informatycznych''
* Stevens P. (2007), ''UML. Inżynieria oprogramowania'', Helion, Gliwice
* Szlenk M. (2005), ''[https://www.ia.pw.edu.pl/~mszlenk/pdf/PhD-Thesis.pdf Formalna semantyka i wnioskowanie o pojęciowym diagramie klas w UML]'', praca doktorska, Politechnika Warszawska, Wydział Elektroniki i Technik Informacyjnych
* Szmuc W. (2007), ''[https://journals.bg.agh.edu.pl/AUTOMATYKA/2007-1-2/Auto24.pdf Modelowanie konstrukcji obiektowych języka UML z zastosowaniem kolorowanych sieci Petriego]'', tom 11
* Trzaska M. (2008), ''[https://www.publio.pl/files/samples/cc/86/b7/125456/Modelowanie_i_implementacja_systemow_informatycznych_demo.pdf Modelowanie i implementacja systemów informatycznych]'', Wydawnictwo Polsko-Japońskiej Wyższej Szkoły Technik Komputerowych, Warszawa
* Wrycza S, Marcinkowski B., Wyrzykowski K. (2006), ''Język UML 2.0 w modelowaniu systemów informatycznych'', Wydawnictwo Helion, Gliwice
</noautolinks>

{{a|Magdalena Adamczyk, Mateusz Bembenek, Aleksandra Zembaty}}
[[Kategoria:Systemy informatyczne]]

{{#metamaster:description|UML to graficzny język modelowania systemów informatycznych. Standaryzuje sposób tworzenia przekrojów systemu, od obiektów pojęciowych po konkretne elementy programowe.}}

UML - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links