Zybex: cleanup bibliografii i rotten links

2023-12-05T22:13:51Z

cleanup bibliografii i rotten links

Nowa strona

'''Typologia''' jest to podział pewnych obiektów na grupy, charakteryzujące się pewną wspólną cechą lub grupą cech - stanowiących pewien typ. Podział typologiczny jest podziałem bardziej elastycznym niż [[klasyfikacja]]. Podział typologiczny nie musi być wyczerpujący i rozłączny (patrz => [[klasyfikacja]]). Podział obiektów na pewne typy stosuje się zazwyczaj w sytuacji gdzie zastosowanie klasyfikacji byłoby mało czytelne w analizie poprzez [[zbyt]] rozbudowaną strukturę klas i małą liczebność obserwacji przypisanych poszczególnym klasom. Jest to nic innego jak systematyzacja, która skupia się głównie na grupowaniu, porządkowaniu oraz podziale określonych kategorii.(Kisielnicki J. 2009, str 158-159)

==TL;DR==
Typologia jest podziałem obiektów na grupy o wspólnych cechach. Jest bardziej elastyczna niż klasyfikacja i stosuje się w analizie, gdy klasyfikacja byłaby niewyraźna. Typologia może być opisowa lub wartościująca. Może być ustalona po dokonaniu pomiaru lub przed badaniem. Wyróżnia się różne typy na podstawie cech charakterystycznych.

==Rola i zastosowanie typologii==
Od zarania dziejów wiadomo, że naukę tworzą twierdzenia o charakterze opisującym i wyjaśniającym, tymczasem twierdzenia wartościujące (oceniające i normatywne) służą przede wszystkim praktyce. Stąd punktem wyjścia są zwykle typologie o charakterze opisowym. Rodzajów typologii jest bardzo dużo. Można na przykład dokonać typologii zbiorowości pilotów lotnictwa w którym to uwzględnimy: wzrost, stan cywilny i wiek, nadajać tym wymiarom charakter opisowy. W medycynie zazwyczaj mamy spotykamy się z typologią określonych stanów chorobowych. Ale ze względu na [[przydatność]] pilota lub rokowanie pacjenta, można następnie tworzyć typologie o charakterze wartościującym. Dopiero takie ujęcie służy praktyce życia społecznego. Pojęcie typu jest różnie definiowane. Z punktu widzenia schematów, w jednowymiarowej czy wielowymiarowej klasyfikacji, typ to uznana za bardziej istotną od innych wartości, specjalna [[wartość]] zmiennej czy konfiguracja określonych wartości w szeregu zmiennych uwzględnionych w schemacie klasyfikacyjnym. Typologie pełnią też określoną rolę w budowaniu pewnego rodzaju teorii. Pojęciem typu obejmujemy wówczas "klasę zdarzeń czy procesów przebiegających wedle opisanego mechanizmu w sposób niezakłócony, wolny od działania wpływów ubocznych, wedle jednolitej, teoretycznie określonej zasady". mimo iż typy które zostały opisane powyżej, mogą zdarzać się rzadko lub w ogóle, nie jest to żadną przeszkodą w ich praktycznym zastosowaniu. Budujemy np. typ idealny działań doskonale racjonalnych, choć te akurat występują w rzeczywistości bardzo rzadko. Porównując działania ludzi z modelem, można stwierdzić różnicę i próbować dociec, jakie czynniki zakłócały [[racjonalność działania]] w danym przypadku. Nie przypisując typowi rangi wartości skrajnej, badamy, w jakim stopniu poszczególne przedmioty zbliżają się do niego pod różnymi względami. Na przykład, opisany typowy przebieg pewnej choroby pozwala na stwierdzenie, w jakim stopniu konkretny przebieg choroby danego pacjenta zbliża się lub oddala od tego typu. Ma to istotne znaczenie w praktyce. Podejście typologiczne bywa czasem stosowane wtedy, gdy analizowana rzeczywistość jest przedmiotem oceny dokonywanej z punktu widzenia pewnych standardów normatywnych. W oparciu o takie normatywne standardy buduje się często pewne wzorce pozwalające na stwierdzenie, w jakim stopniu zbliżają się one do postulowanego normatywnego ideału. Owe wzorcowe pojęcia służą do oceny, jak też do działań czysto poznawczych.(Saran J. 2016, str 23-24)

<google>n</google>

==Wyróżnianie poszczególnych typów ex post==
Podział typologiczny może być ustalony ''ex post'' po dokonaniu pomiaru pewnej cechy lub grupy cech charakteryzujących badane obiekty. Zazwyczaj dokonuje się go wtedy na podstawie przeprowadzonej wcześniej klasyfikacji poprzez pominięcie w analizie klas pustych bądź mało licznych, lub poprzez grupowanie pewnych klas posiadających jakąś - uznaną przez badacza za istotna - cechę wspólną, pomimo występowania różnić w innych analizowanych zmiennych (cechach) uznawanych za mniej istotne.
Przykład:

Pewnej grupie osób zadano dwa pytania:
* Ile razy w ciągu roku oglądasz film w kinie?
* Ile razy w ciągu roku oglądasz spektakl w teatrze?

Po zebraniu informacji możemy wyróżnić dwa [[typy osobowości]]:
* "kinomaniaka" - i do tego typu zakwalifikować osoby które, kupiły bilet na więcej niż 8 seansów filmowych,
* "wielbiciela teatru" - i do tego typu zakwalifikować osoby, które kupiły bilet na więcej niż 8 spektaklów.

W przypadku typologii nie istnieją wyraźne jednoznaczne granice i zapewne jeśli wśród badanych osób tylko nieliczne osoby kupiłyby więcej niż 8 biletów do kina lub do teatru to badacz do analizy przyjąłby inne niższe granice. Analogicznie jeśli wszyscy lub prawie wszyscy odwiedziliby kino i teatr więcej niż 8 krotnie to do analizy ustalono by inna wyższą granice.

Dokonując takiego umownego podziału zapewne znajdzie się spora [[grupa]] osób nie zakwalifikowanych do żadnego z typów. Przykładowo będą to osoby które nie wybrały się ani do kina ani do teatru lub wybrały się na 3 seanse filmowe i 2 spektakle. Jednocześnie mogą się trafić osoby które jednocześnie uznamy za "kinomaniaka" i "wielbiciela teatru".

Między osobami zakwalifikowanymi do tego samego typu mogą występować spore różnice.
Wśród "kinomaniaków" mogą się trafić osoby, które w ciągu roku odwiedziły kino ponad 50 krotnie ale liczebność takiej grupy zapewne będzie na tyle nikła, że wydzielanie dodatkowego typu "ultra kinomaniaka" mijałoby się z celem i zmniejszało przejrzystość danych.

Jeśli osoba "A" 8 krotnie wybrała się do kina i 1 raz wybrała się do teatru to zostanie uznana za "kinomaniaka", podobnie jak osoba "B", która kino odwiedziła 8 krotnie jednocześnie wybierając się na 20 spektakli teatralnych. Osoba "B" jest raczej zdecydowanym zwolennikiem teatru jednak przy podziale osób na te, które są "kinomaniakami" i te które nimi nie są, ilość wyjść do teatru jest pomijana i uznawana za cechę mało istotną.

Dodatkowo można wydzielić typ osób chętnie odwiedzających kino i teatr oraz osoby które niechętnie wybierają się na seans czy spektakl. W tym przypadku mało istotna będzie dla nas [[informacja]] o konkretnej liczbie odwiedzin kina czy teatru, a jedynie będziemy analizować sumę tych wyjść.

==Wyróżnianie poszczególnych typów ex ante==
:Podział typologiczny może zostać dokonany ''ex ante'', czyli jeszcze przed przeprowadzeniem badania i przypisaniem analizowanym zmiennym pewnych wartości cech. Przy takim podziale wyróżnia się kilka podstawowych typów z przypisanymi do nich odpowiednimi zestawami wartości analizowanych cech - zazwyczaj dość skrajnymi. Następnie analizowany obiekt przypisuje się do typu, którego wartości cech są najbliższe cechom danego obiekty. W tym przypadku bardzo prawdopodobne jest że żaden z analizowanych obiektów nie będzie się charakteryzował dokładnie takimi samymi cechami jak typ do którego został przypisany.

Przykładem takiego podziału na typy może być ekonomiczny podział rynków na rynki:
* konkurencji doskonałej
* konkurencji monopolistycznej
* [[oligopol]]
* [[monopol]]

W zasadzie trudno jest znaleźć w realnej gospodarce [[rynek]], który by spełniał dokładnie wszystkie skrajne cechy charakterystyczne dla konkretnego modelu ekonomicznego. Przypisane danego rynku do pewnego modelu odbywa się na zasadzie pewnego uogólnienia i uchwycenia najważniejszych cech różniących [[dane]] rynki przy jednoczesnym pominięciu innych cech uznanych za mniej istotne.

{{infobox5|list1={{i5link|a=[[Skala nominalna]]}} — {{i5link|a=[[Dyferencjał semantyczny]]}} — {{i5link|a=[[Próba]]}} — {{i5link|a=[[Badanie panelowe]]}} — {{i5link|a=[[Hipoteza]]}} — {{i5link|a=[[Analiza skupień]]}} — {{i5link|a=[[Psychometria]]}} — {{i5link|a=[[Populacja]]}} — {{i5link|a=[[Cechy charakteru]]}} }}

==Bibliografia==
<noautolinks>
* Engelhardt J. (2008), ''Typologia przedsiębiorstw'', CeDeWu, Warszawa
* Kisielnicki J. (2009), ''[http://wneiz.pl//nauka_wneiz/studia_inf/24-2009/si-24-157.pdf Typologia systemów informatycznych]'', Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, nr 576
* Nowak S. (2011), ''Metodologia badań społecznych'', Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
* Saran J. (2016), ''Klasyfikacje i typologie jako sposoby uprawiania empirycznych badań pedagogicznych'', Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie, Lublin
</noautolinks>

{{a|Piotr Gwardecki}}
[[Kategoria:Klasyfikacja]]

{{#metamaster:description|Typologia to systematyzacja obiektów poprzez podział na grupy o wspólnych cechach. Jest elastycznym podziałem, bardziej czytelnym niż klasyfikacja. Skupia się na grupowaniu, porządkowaniu i podziale kategorii.}}

Typologia - Historia wersji

Zybex: cleanup bibliografii i rotten links